የ12ኛ ክፍል ኬሚስትሪ ካርዶች ምን ይሸፍናሉ?

ከአገር አቀፉ መጽሐፍ 5 ምዕራፎች የተወሰዱ 22 ካርዶች፦ የአሲድ እና ቤዝ ሚዛን፣ ኤሌክትሮኬሚስትሪ፣ የኢንዱስትሪ ኬሚስትሪ፣ ፖሊመሮች እና የአካባቢ ኬሚስትሪ መግቢያ። እያንዳንዱን ምዕራፍ በገጹ ላይ አንድ ካርድ በአንድ ጊዜ መውሰድ ይችላሉ።

እነዚህ ለ12ኛ ክፍል አገር አቀፍ ፈተና ይረዳሉ?

አዎ። 12ኛ ክፍል አገር አቀፍ ፈተና ይወስዳል፤ እነዚህም ፈተናው እንዲያውቋቸው የሚጠብቃቸው የኬሚስትሪ ሕጎችና ቀመሮች ናቸው። ካለፉት ዓመታት የተወሰዱ ፈተናዎችም ከእያንዳንዱ ጥያቄ ጀርባ የተሠራ መልስ ይዘው በዚሁ ድረ ገጽ በነጻ አሉ።

እነዚህ ካርዶች ከየት መጡ?

ለዚህ ክፍል ከተዘጋጀው የትምህርት ሚኒስቴር መጽሐፍ፣ ከGrade 12 Chemistry ተቀድተዋል። ከዚያም ምዕራፉን ማየት የማይችል ሁለተኛ ማጣሪያ እያንዳንዱን ቀመር፣ ቋሚ ቁጥርና የሠንጠረዥ ረድፍ እንደገና ያሰላል፤ ማጣሪያው ማረጋገጥ ያልቻለውን ሁሉ ሳያወጣ ይይዘዋል።

ይህ ነጻ ነው?

አዎ። እዚህ ያለው እያንዳንዱ ካርድ በነጻ ይነበባል፤ ለኅትመት የተዘጋጀውም ሉህ በነጻ ይወርዳል። ሁለቱም መለያ አይጠይቁም።

ይህ ለመጨረሻ ጊዜ የተረጋገጠው መቼ ነው?

6 ሴፕቴምበር 2026። ካርዶች ምዕራፍ በምዕራፍ ይመጣሉ፤ ከእያንዳንዱ በታች ያለው መስመር ያ ካርድ ለመጨረሻ ጊዜ የተነበበበትን ቀን ይናገራል።

ነጻ አጭር ማስታወሻዎች እና የማጠናከሪያ ካርዶች

የ12ኛ ክፍል ኬሚስትሪ

የ12ኛ ክፍል ኬሚስትሪ በተማሪ ላይ 22 የማጠናከሪያ ካርዶች አሉት፤ በአገር አቀፍ ሥርዓተ ትምህርቱ ምዕራፎች ተደራጅተዋል። እያንዳንዱ ካርድ ሕጉ መቼ እንደሚሠራ፣ በውስጡ ያለው እያንዳንዱ ምልክት ምን እንደሚወክልና ተማሪዎች በብዛት የሚሳሳቱበትን ነጥብ ይገልጻል። በነጻ ይነበባሉ፤ መለያም አይጠይቁም።

22
ካርዶች: 5
ምዕራፎች: 6
ቀመሮች: 9
የማጣቀሻ ሠንጠረዦች: Grade 12 Chemistry
መጽሐፍ: ነጻ
ዋጋ: 6 ሴፕቴምበር 2026
የመጨረሻ ማረጋገጫ

ሁሉም22የማጣቀሻ ሠንጠረዥ9ቀመር6የተለመደ ስህተት3ሕግ3ዘዴ1

የአሲድ እና ቤዝ ሚዛን

Henderson Hasselbalch Equationቀመር

\text{pH} = \text{p}K_a + \log\left(\frac{[\text{A}^-]}{[\text{HA}]}\right)

\text{pH} = \text{p}K_a + \log\left(\frac{[\text{A}^-]}{[\text{HA}]}\right)

$\text{pH}$: የbuffer መፍትሄ pH $dimensionless$
$\text{p}K_a$: የacid dissociation constant ኔጌቲቭ ሎጋሪዝም $dimensionless$
$[\text{A}^-]$: የconjugate base የሞላር concentration $\text{mol}\,\text{L}^{-1}$
$[\text{HA}]$: የweak acid የሞላር concentration $\text{mol}\,\text{L}^{-1}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ከweak acid እና ከconjugate base የተዘጋጀን የbuffer መፍትሄ pH ለማስላት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

በሎጋሪዝም ውስጥ ያለው ጥምርታ ላይ conjugate base ከአሃዝ እና weak acid ከታችኛው ክፍል መሆን አለበት።

ከGrade 12 Chemistry፣ ገጽ 3-56 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የውሃ Ion Product እና የpH ዝምድናቀመር

K_w = [\text{H}_3\text{O}^+][\text{OH}^-] = 1.0 \times 10^{-14}

K_w = [\text{H}_3\text{O}^+][\text{OH}^-] = 1.0 \times 10^{-14}

$K_w$: በ25 °C ላይ የውሃ ion product constant $\text{mol}^2\,\text{L}^{-2}$
$[\text{H}_3\text{O}^+]$: የhydronium ion concentration $\text{mol}\,\text{L}^{-1}$
$[\text{OH}^-]$: የhydroxide ion concentration $\text{mol}\,\text{L}^{-1}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በ25 °C ላይ በhydronium እና hydroxide ion concentration መካከል ለመቀያየር ወይም pH እና pOH ለማስላት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የ1.0 ሲባዛ በ10^-14 ዋጋ የሚሰራው በ25 °C ላይ ብቻ ነው፣ የሙቀት መጠን ሲቀየር ዋጋው ይለወጣል።

ከGrade 12 Chemistry፣ ገጽ 3-56 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

በApproximation ጊዜ የ5 ፐርሰንት ህግን መተውየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ለደካማ acids እና bases ሚዛናዊ ስሌት ሲሰራ x ከመጀመሪያ concentration ቀንሶ የመተውን ማቅለያ ሲጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

የተሰላው x ከመጀመሪያው concentration ከ5 ፐርሰንት በላይ ከሆነ ማቅለያው አይሰራም፤ በquadratic formula መስራት ግዴታ ነው።

ከGrade 12 Chemistry፣ ገጽ 3-56 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የጨው Hydrolysis እና የመፍትሄ pHየማጣቀሻ ሠንጠረዥStrong · Weak

መነሻ Acid	መነሻ Base	የመፍትሄው ባህሪ	የpH መጠን በ25 °C
Strong	Strong	Neutral	$\text{pH} = 7$
Weak	Strong	Basic	$\text{pH} > 7$
Strong	Weak	Acidic	$\text{pH} < 7$
Weak	Weak	Depends on $K_a$ and $K_b$	$K_a > K_b \Rightarrow \text{pH} < 7$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የጨው መፍትሄ acidic, basic ወይም neutral መሆኑን ለመወሰን ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ለደካማ acid እና ደካማ base ጨዎች የመፍትሄውን ባህሪ ለመወሰን የcation Ka እና የanion Kb ማወዳደር ያስፈልጋል።

ከGrade 12 Chemistry፣ ገጽ 3-56 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ኤሌክትሮኬሚስትሪ

Balancing Redox Reactions in Basic Mediumዘዴ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በ basic ወይም alkaline solution ውስጥ የሚካሄዱትን redox equations በ half-reaction method ለማመጣጠን ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

መጀመሪያ በ acidic medium እንዳለ ሆኖ በ H+ እና H2O ያመጣጥኑ፤ ከዚያም ለእያንዳንዱ H+ እኩል OH- በሁለቱም በኩል በመደመር H+ እና OH- ን ወደ H2O ይቀይሩ።

ከGrade 12 Chemistry፣ ገጽ 57-135 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Electrolysis Products of Aqueous Solutionsየማጣቀሻ ሠንጠረዥDilute NaCl (inert) · Concentrated NaCl / Brine (inert) · Dilute H_2SO_4 (inert) · +2

Electrolyte እና Electrodes	Cathode Product	Anode Product	ውጤት
Dilute $\text{NaCl}$ (inert)	$\text{H}_2\text{ (g)}$	$\text{O}_2\text{ (g)}$	የውሃ decomposition
Concentrated $\text{NaCl}$ / Brine (inert)	$\text{H}_2\text{ (g)}$	$\text{Cl}_2\text{ (g)}$	$\text{NaOH}$ በ solution ውስጥ ይቀራል
Dilute $\text{H}_2\text{SO}_4$ (inert)	$\text{H}_2\text{ (g)}$	$\text{O}_2\text{ (g)}$	የውሃ decomposition
$\text{CuSO}_4$ ከ inert electrodes (Pt) ጋር	$\text{Cu (s)}$	$\text{O}_2\text{ (g)}$	Solutionኑ acidic ይሆናል ( $\text{H}_2\text{SO}_4$ )
$\text{CuSO}_4$ ከ active $\text{Cu}$ electrodes ጋር	$\text{Cu (s)}$ deposited ይሆናል	$\text{Cu}^{2+}\text{ (aq)}$ dissolved ይሆናል	የ $\text{CuSO}_4$ concentration አይለወጥም

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በ aqueous electrolysis ወቅት በ cathode እና anode የሚፈጠሩትን ውጤቶች በ ion concentration እና electrode አይነት ለመወሰን ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

Active copper anode ሲኖር anode ራሱ ወደ Cu2+ ይቀልጣል እንጂ oxygen gas አይፈጠርም።

ከGrade 12 Chemistry፣ ገጽ 57-135 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Faraday First Law of Electrolysisቀመር

m = \frac{M I t}{n F}

m = \frac{M I t}{n F}

$m$: የተቀመጠው ወይም የተለቀቀው substance mass $\text{g}$
$M$: የ substance molar mass $\text{g\,mol}^{-1}$
$I$: የኤሌክትሪክ ጅረት $\text{A}$
$t$: የኤሌክትሮላይሲስ time $\text{s}$
$n$: valence (በ ion የሚተላለፈው የኤሌክትሮን ቁጥር) $1$
$F$: የፋራዳይ ቋሚ (96,500 C/mol) $\text{C\,mol}^{-1}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በኤሌክትሮላይሲስ ወቅት የሚፈጠረውን ወይም የሚቀመጠውን የንጥረ ነገር mass በ electric current እና በ time ለማስላት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

Time t ወደ ሰከንድ (s) መቀየር አለበት እንጂ በደቂቃ ወይም በሰዓት መተው የለበትም።

ከGrade 12 Chemistry፣ ገጽ 57-135 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Faraday Second Law of Electrolysisቀመር

\frac{m_1}{E_1} = \frac{m_2}{E_2}

\frac{m_1}{E_1} = \frac{m_2}{E_2}

$m_1$: የመጀመሪያው substance mass $\text{g}$
$E_1$: የመጀመሪያው substance equivalent weight (M/n) $\text{g\,eq}^{-1}$
$m_2$: የሁለተኛው substance mass $\text{g}$
$E_2$: የሁለተኛው substance equivalent weight (M/n) $\text{g\,eq}^{-1}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ተመሳሳይ መጠን ያለው electric charge በ series በተገናኙ ሁለት ወይም ከዚያ በላይ electrolytic cells ውስጥ ሲያልፍ ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

Equivalent weight E ማለት molar mass ለ valence (n) ሲካፈል ነው። የ valence ቁጥርን ከጨው ፎርሙላ subscript ጋር እንዳያምታቱ።

ከGrade 12 Chemistry፣ ገጽ 57-135 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Metallic versus Electrolytic Conductionየማጣቀሻ ሠንጠረዥየCharge ተሸካሚዎች · የMatter ዝውውር · Chemical change · +1

ባህሪ	Metallic Conduction	Electrolytic Conduction
የCharge ተሸካሚዎች	ተንቀሳቃሽ Delocalized electrons	ተንቀሳቃሽ cations እና anions
የMatter ዝውውር	ምንም የmatter ዝውውር የለም	ትክክለኛ የmatter ዝውውር አለ
Chemical change	ምንም chemical decomposition አይካሄድም	ከchemical decomposition ጋር አብሮ ይካሄዳል
የTemperature ተፅዕኖ	Temperature ሲጨምር conductivity ይቀንሳል	Temperature ሲጨምር conductivity ይጨምራል

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የ electric charge በ metals እና በ molten ወይም aqueous electrolytes ውስጥ እንዴት እንደሚተላለፍ ለማወዳደር ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

የሙቀት መጨመር የ electrolytic conductivity ን በ ionic mobility ምክንያት ሲጨምር፣ የ metallic conductivity ን ግን በንዝረት ምክንያት እንደሚቀንስ ያስታውሱ።

ከGrade 12 Chemistry፣ ገጽ 57-135 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የኢንዱስትሪ ኬሚስትሪ

የንክኪ ሂደት አራት ደረጃዎችሕግ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የሰልፈሪክ አሲድ የኢንዱስትሪ አመራረት ቅደም ተከተላዊ የኬሚካል እኩልዮሾችን ለመጻፍ ይህንን ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

SO3 ወደ ውሃ በቀጥታ አይጨመርም፤ በመጀመሪያ ወደ 98 በመቶ H2SO4 ተጨምሮ ኦሊየም (H2S2O7) ይፈጥራል።

ከGrade 12 Chemistry፣ ገጽ 136-213 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የሶልቬይ ሂደት ኬሚካላዊ ምላሾችሕግ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የሶዲየም ካርቦኔት (Na2CO3) አመራረትን እና ዋና ተረፈ-ምርቱን ለመለየት ይህንን የኬሚካል ምላሽ ቅደም ተከተል ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

ዋናዎቹ መነሻ ጥሬ ዕቃዎች CaCO3 እና NaCl ሲሆኑ፣ ዋናው ተረፈ ምርት CaCl2 ነው፤ NH3 እንደገና ጥቅም ላይ ይውላል።

ከGrade 12 Chemistry፣ ገጽ 136-213 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የሰልፈሪክ አሲድ ማቅጠን ጥንቃቄየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የተከማቸ የሰልፈሪክ አሲድ አያያዝና የማቅጠን ሂደትን በሚያብራሩበት ጊዜ ይህንን ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

ፍጹም ውሃን ወደ ተከማቸ ሰልፈሪክ አሲድ አይጨምሩ። ውህደቱ ከፍተኛ ሙቀት አመንጪ ስለሆነ ሁልጊዜ አሲዱን ቀስ እያሉ ወደ ውሃ ይጨምሩ።

ከGrade 12 Chemistry፣ ገጽ 136-213 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የዩሪያ እና ዲኤፒ አመራረትየማጣቀሻ ሠንጠረዥUrea · DAP

ማዳበሪያ	ጥሬ ዕቃዎች	የውህደት ምላሾች
Urea	$\text{NH}_3$ , $\text{CO}_2$	$2\text{NH}_3 + \text{CO}_2 \rightarrow \text{NH}_2\text{COONH}_4 \rightarrow (\text{NH}_2)_2\text{CO} + \text{H}_2\text{O}$
DAP	$\text{NH}_3$ , $\text{H}_3\text{PO}_4$	$3\text{NH}_3 + 2\text{H}_3\text{PO}_4 \rightarrow \text{NH}_4\text{H}_2\text{PO}_4 + (\text{NH}_4)_2\text{HPO}_4$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

እንደ ዩሪያ እና ዲአሞኒየም ሃይድሮጅን ፎስፌት (DAP) ያሉ የናይትሮጅን ማዳበሪያዎችን የኢንዱስትሪ ውህደት ምላሾች ለመጻፍ ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

የዩሪያ ውህደት ወደ ዩሪያ ከመቀየሩ በፊት በመካከለኛ ደረጃ አሞኒየም ካርባሜት ይፈጥራል።

ከGrade 12 Chemistry፣ ገጽ 136-213 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ፖሊመሮች

Addition እና Condensation Polymerizationየማጣቀሻ ሠንጠረዥየ Monomer መስፈርት · የ By-product መፈጠር · የ Growth mechanism · +2

ባህሪ	Addition Polymerization	Condensation Polymerization
የ Monomer መስፈርት	$C=C$ ወይም $C\equiv C$ ያላቸው Unsaturated molecules	ሁለት ወይም ከዚያ በላይ functional groups ያላቸው Molecules
የ By-product መፈጠር	ምንም ትናንሽ molecules አይወገዱም	እንደ $H_2O$ ወይም $CH_3OH$ ያሉ ትናንሽ molecules ያስወግዳል
የ Growth mechanism	Chain-growth (initiation, propagation, termination)	በ functional groups መካከል የሚካሄድ Step-growth reaction
የ Polymer molar mass	የ monomer molar mass ትክክለኛ ብዜት	ከነጠላ monomer masses ድምር ያነሰ
ምሳሌዎች	Polyethylene, PVC, Polystyrene, Teflon	Nylon 66, Dacron, Starch, Proteins

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የሁለቱን ዋና ዋና የፖሊመራይዜሽን አይነቶች የአሰራር ሂደት፣ የሞኖመር ፍላጎት እና ውጤቶች ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

Condensation polymerization ሁለት ወይም ከዚያ በላይ functional group ያላቸውን ሞኖመሮች የሚፈልግ ሲሆን ሁልጊዜም እንደ ውሃ ያለ አነስተኛ ሞለኪውል ያስወግዳል።

ከGrade 12 Chemistry፣ ገጽ 214-240 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የተለመዱ ሰው ሰራሽ Addition Polymersየማጣቀሻ ሠንጠረዥPolyethylene (PE) · Polypropylene (PP) · Polyvinyl chloride (PVC) · +2

የፖሊመር ስም	የሞኖመር ስም	የሞኖመር መዋቅር	ዋና አገልግሎት
Polyethylene (PE)	Ethylene (Ethene)	$CH_2=CH_2$	የላስቲክ ቦርሳዎች፣ የሚጨመቁ ጠርሙሶች፣ የቆሻሻ ቦርሳዎች
Polypropylene (PP)	Propylene (Propene)	$CH_2=CH-CH_3$	ገመዶች፣ ምንጣፎች፣ ለእቃ ማጠቢያ ማሽን ተስማሚ የሆኑ እቃዎች
Polyvinyl chloride (PVC)	Vinyl chloride	$CH_2=CHCl$	ቧንቧዎች፣ የወለል ንጣፎች፣ የዝናብ ልብሶች
Polymethyl methacrylate (PMMA)	Methyl methacrylate	$CH_2=C(CH_3)COOCH_3$	የአውሮፕላን መስኮቶች፣ የመንገድ መብራቶች (Lucite)
Polytetrafluoroethylene (PTFE)	Tetrafluoroethylene	$CF_2=CF_2$	ምግብ የማያጣብቁ የማብሰያ ድስቶች፣ የኤሌክትሪክ insulation

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ሰው ሰራሽ addition ፖሊመሮችን ከሞኖመር ፎርሙላቸው እና ከሚሰጡት የንግድ አገልግሎት ጋር ለማዛመድ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

መነሻ ጥሬ እቃዎችን በሚለዩበት ጊዜ የሞኖመሩን ስም propylene ከ polypropylene ጋር እንዳያምታቱ።

ከGrade 12 Chemistry፣ ገጽ 214-240 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Degree of Polymerizationቀመር

n = \frac{M_{\text{polymer}}}{M_{\text{monomer}}}

n = \frac{M_{\text{polymer}}}{M_{\text{monomer}}}

$n$: degree of polymerization (የሞኖመር ክፍሎች ብዛት) $1$
$M_{\text{polymer}}$: የፖሊመሩ ሞላር ማስ $\text{g mol}^{-1}$
$M_{\text{monomer}}$: የተደጋጋሚው የሞኖመር አሃድ ሞላር ማስ $\text{g mol}^{-1}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የፖሊመርን አጠቃላይ molar mass በመጠቀም በሰንሰለቱ ውስጥ የሚገኙትን የሞኖመር ክፍሎች ብዛት ለማስላት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ከማካፈልዎ በፊት ሁለቱም molar mass በተመሳሳይ አሃድ (በተለምዶ g/mol) መገለጻቸውን ያረጋግጡ።

ከGrade 12 Chemistry፣ ገጽ 214-240 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Thermoplastics እና Thermosetsየማጣቀሻ ሠንጠረዥሞለኪውላዊ አወቃቀር (Molecular architecture) · ለሙቀት የሚሰጡት ምላሽ · Recyclability · +2

ባህሪ	Thermoplastics	Thermosets
ሞለኪውላዊ አወቃቀር (Molecular architecture)	Linear ወይም በትንሹ branched የሆኑ ሰንሰለቶች	ሰፊ የthree-dimensional cross-linked ኔትወርክ
ለሙቀት የሚሰጡት ምላሽ	ሲሞቁ ይቀልጣሉ፣ ሲቀዘቅዙ መልሰው ይጠክራሉ	አይቀልጡም፤ በከፍተኛ ሙቀት ውስጥ irreversibly decompose ይሆናሉ
Recyclability	Recyclable (እንደገና ማቅለጥ እና ቅርጽ ማስያዝ የሚቻል)	Non-recyclable
Mechanical properties	Flexible እና remoldable የሆኑ	Hard፣ rigid፣ heat resistant እና corrosion resistant የሆኑ
ምሳሌዎች	Polyethylene, PVC, Nylon, Teflon	Bakelite, Epoxy resin, Vulcanized rubber

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ፖሊመሮችን እንደ ሞለኪውላዊ መዋቅራቸው፣ ለሙቀት ባላቸው ምላሽ እና እንደገና ጥቅም ላይ የመዋል ባህሪያቸው ለመመደብ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

Nylon እና Dacron የ condensation ፖሊመሮች ቢሆኑም የጎንዮሽ covalent cross-linking ስለሌላቸው thermoplastics ናቸው።

ከGrade 12 Chemistry፣ ገጽ 214-240 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የአካባቢ ኬሚስትሪ መግቢያ

የከባቢ አየር ጋዞች ብዛት እና የGreenhouse ሙቀትየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የትኞቹ የከባቢ አየር ጋዞች ለgreenhouse effect አስተዋጽኦ እንደሚያደርጉ ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

Nitrogen እና oxygen የከባቢ አየሩን 99 በመቶ ቢሸፍኑም የinfrared ጨረር ስለማይመጥጡ ለgreenhouse effect አስተዋጽኦ አያደርጉም።

ከGrade 12 Chemistry፣ ከገጽ 241 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Atom Economyቀመር

\text{Atom Economy} = \frac{m_{\text{desired}}}{m_{\text{total}}} \times 100

\text{Atom Economy} = \frac{m_{\text{desired}}}{m_{\text{total}}} \times 100

$m_{\text{desired}}$: የሚፈለገው ምርት mass $\text{kg}$
$m_{\text{total}}$: የሁሉም ምርቶች ጠቅላላ mass $\text{kg}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የአንድን ኬሚካላዊ ሂደት ቅልጥፍና በgreen chemistry መርህ መሰረት ለማስላት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ማካፈል ያለብዎት ለተፈጠሩት ጠቅላላ ምርቶች mass ድምር እንጂ ለተረፈ ምርት ብቻ አይደለም።

ከGrade 12 Chemistry፣ ከገጽ 241 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የአካባቢ ጥራት መለኪያዎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥDissolved Oxygen (DO) · Biological Oxygen Demand (BOD) · Threshold Limit Value (TLV)

መለኪያ (Parameter)	ትርጉም	ስታንዳርድ እሴት ወይም ሁኔታ
Dissolved Oxygen (DO)	ለውሃ ውስጥ ህይወት (aquatic life) ወሳኝ የሆነ በውሃ ውስጥ dissolved የሆነ Oxygen	$4 - 8\text{ mg L}^{-1}$ ጥሩ ጥራት ያለው ነው, $< 4\text{ mg L}^{-1}$ የተበከለ (polluted) ነው
Biological Oxygen Demand (BOD)	የ dissolved organic matter Oxygenን የመጠቀም አቅም (capacity)	በታሸገ sample ውስጥ ለ 5 ቀናት የቆይታ ጊዜ በሙከራ (experimentally) የሚለካ
Threshold Limit Value (TLV)	በ atmosphere ውስጥ የሚፈቀደው የ toxic pollutant መጠን	ያለ ምንም adverse effects ለ 8 ሰዓት የስራ ቀን exposure ለመሆን safe የሆነ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የውሃ ጥራትን ደረጃ ወይም በከባቢ አየር ውስጥ የሚፈቀደውን የመርዛማ ንጥረ ነገሮች መጠን ለመገምገም ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ከፍተኛ የBOD መጠን የሚያሳየው የውሃው መበከል መጨመሩን ሲሆን, ከፍተኛ የDO መጠን ግን ጤናማ ውሃን ያሳያል።

ከGrade 12 Chemistry፣ ከገጽ 241 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የGreenhouse ጋዞች አስተዋጽኦየማጣቀሻ ሠንጠረዥCO_2 · CH_4 · Halogenated compounds (CFCs እና HCFCs) · +2

Greenhouse gas	በከባቢ አየር ውስጥ የሚቆይበት ጊዜ	ለGlobal warming ያለው አስተዋጽኦ
$\text{CO}_2$	80% ለ 200 ዓመታት ይቆያል, 20% እስከ 30000 ዓመታት	52.92%
$\text{CH}_4$	12 ዓመታት	14.88%
Halogenated compounds (CFCs እና HCFCs)	ከወራት እስከ አስር ሺዎች ዓመታት	10.78%
Tropospheric ozone ( $\text{O}_3$ )	ጥቂት ወራት	10.72%
Nitrous oxide ( $\text{N}_2\text{O}$ )	114 ዓመታት	10.70%

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በሰው ሰራሽ ምክንያት የሚፈጠሩ ዋና ዋና የgreenhouse ጋዞችን የቆይታ ጊዜ እና ተፅዕኖ ለማነጻጸር ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ምንም እንኳን ሌሎች ጋዞች በከባቢ አየር ውስጥ ረጅም ጊዜ ቢቆዩም, carbon dioxide ለglobal warming ከፍተኛውን ድርሻ ይይዛል።

ከGrade 12 Chemistry፣ ከገጽ 241 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

አራት የአየር ብክለት ችግሮችና መቆጣጠሪያዎቻቸውሕግልቀቱን ከምንጩ መቀነስ፦ ቆጣቢ ምድጃዎችና ሞተሮች፣ እንዲሁም ከድንጋይ ከሰልና ከነዳጅ ይልቅ ከሃይድሮ፣ ከነፋስ፣ ከፀሐይና ከጂኦተርማል የሚገኝ ኤሌክትሪክ። ደን መትከል የካርቦኑን ከፊል የሚያከማች ደጋፊ መሰብሰቢያ ነው። · ኤሌክትሮስታቲክ ፕሪሲፒቴተሮችና የከረጢት ማጣሪያዎች ብናኙን ያስወግዳሉ፤ እርጥብ ስክራበሮች አሲዳማ ጋዞቹን ያስወግዳሉ፤ ካታሊቲክ ኮንቨርተሮች የተሽከርካሪ ጭስን ያክማሉ፤ ባለሥልጣኑም በጭስ ማውጫው ላይ የልቀት ገደብ ያስፈጽማል። · ዝቅተኛ ሰልፈር ያለው ነዳጅ ማቃጠል፤ SO_2ን ከጭስ ጋዙ ውስጥ በኖራ ወይም በኖራ ድንጋይ ማስወገድ፤ ይህም እንደ ካልሲየም ሰልፋይት ቀጥሎም እንደ ካልሲየም ሰልፌት ያስቀረዋል፤ እንዲሁም የናይትሮጅን ኦክሳይዶችን ለመቀነስ ካታሊቲክ ኮንቨርተር መግጠም። · +1

የመቆጣጠሪያ እርምጃ	የሚሠራበት ችግር	ብክለቱና የሚያደርሰው ጉዳት
ልቀቱን ከምንጩ መቀነስ፦ ቆጣቢ ምድጃዎችና ሞተሮች፣ እንዲሁም ከድንጋይ ከሰልና ከነዳጅ ይልቅ ከሃይድሮ፣ ከነፋስ፣ ከፀሐይና ከጂኦተርማል የሚገኝ ኤሌክትሪክ። ደን መትከል የካርቦኑን ከፊል የሚያከማች ደጋፊ መሰብሰቢያ ነው።	ዓለም አቀፍ የሙቀት መጨመር	ቅሪተ አካል ነዳጅ ማቃጠል $\text{CO}_2$ ይለቃል፤ ይህም ከምድር ገጽ የሚወጣውን ኢንፍራሬድ ጨረር ወስዶ የታችኛውን ከባቢ አየር ያሞቃል።
ኤሌክትሮስታቲክ ፕሪሲፒቴተሮችና የከረጢት ማጣሪያዎች ብናኙን ያስወግዳሉ፤ እርጥብ ስክራበሮች አሲዳማ ጋዞቹን ያስወግዳሉ፤ ካታሊቲክ ኮንቨርተሮች የተሽከርካሪ ጭስን ያክማሉ፤ ባለሥልጣኑም በጭስ ማውጫው ላይ የልቀት ገደብ ያስፈጽማል።	የመተንፈሻ አካላት ሕመም	የፋብሪካና የተሽከርካሪ ልቀቶች ብናኝ፣ $\text{SO}_2$ ፣ $\text{NO}_x$ እና $\text{CO}$ ይይዛሉ። ጥቃቅን ብናኞችና አሲዳማ ጋዞቹ የአየር መተላለፊያዎችን ያቆጣሉ፤ ብሮንካይተስንና የአስም ጥቃትን ያስከትላሉ። ካርቦን ሞኖኦክሳይድ ግን ከሂሞግሎቢን ጋር ተያይዞ በደም ውስጥ የኦክስጅንን ዝውውር ይዘጋል።
ዝቅተኛ ሰልፈር ያለው ነዳጅ ማቃጠል፤ $\text{SO}_2$ ን ከጭስ ጋዙ ውስጥ በኖራ ወይም በኖራ ድንጋይ ማስወገድ፤ ይህም እንደ ካልሲየም ሰልፋይት ቀጥሎም እንደ ካልሲየም ሰልፌት ያስቀረዋል፤ እንዲሁም የናይትሮጅን ኦክሳይዶችን ለመቀነስ ካታሊቲክ ኮንቨርተር መግጠም።	አሲዳማ ዝናብ	$2\text{SO}_2 + \text{O}_2 \rightarrow 2\text{SO}_3$ ፣ ቀጥሎ $\text{SO}_3 + \text{H}_2\text{O} \rightarrow \text{H}_2\text{SO}_4$ ፣ እንዲሁም $3\text{NO}_2 + \text{H}_2\text{O} \rightarrow 2\text{HNO}_3 + \text{NO}$ ። አሲዱ አፈርንና ሐይቆችን አሲዳማ ያደርጋል፤ ቅጠሎችን አቃጥሎ የሰብል ምርትን ይቀንሳል፤ ብረትን ያዝጋል፤ የኖራ ድንጋይንና እብነ በረድን ይበላል።
እ.ኤ.አ. በ1987 የወጣው የሞንትሪያል ስምምነት CFC ዎችን በዓለም አቀፍ ደረጃ አስቀረ፤ ኢንዱስትሪውም ክሎሪን ወደሌላቸው ተተኪዎች ተሸጋገረ።	የኦዞን ሽፋን መሳሳት	CFC ዎች በትሮፖስፌር ውስጥ ስለማይነቃነቁ ወደ ላይ ለመውጣት ይተርፋሉ። አልትራቫዮሌት ብርሃን አንድ የክሎሪን አቶም ይነጥላል፤ ያም ኦዞንን በካታሊቲክ መንገድ ያጠፋል፦ $\text{Cl} + \text{O}_3 \rightarrow \text{ClO} + \text{O}_2$ ፣ ቀጥሎ $\text{ClO} + \text{O} \rightarrow \text{Cl} + \text{O}_2$ ። ክሎሪኑ ስለሚመለስ አንድ አቶም ብዙ የኦዞን ሞለኪውሎችን ያጠፋል፤ ተጨማሪ UV-B ወደ መሬት ደርሶ የቆዳ ካንሰርንና የዓይን ሞራ ግርዶሽን ይጨምራል፤ የሰብል ምርትንም ይቀንሳል።

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የአካባቢ ኬሚስትሪ ጥያቄ አንድ የአየር ብክለት ችግር፣ ከኋላው ያለውን ብክለትና አንድ የመቆጣጠሪያ እርምጃ እንድትጠቅስ ሲጠይቅ ተጠቀም። እያንዳንዱ ረድፍ የመቆጣጠሪያ እርምጃውን ከሚያስተካክለው ኬሚስትሪ ጋር ያጣምራል፤ ስለዚህ መልስህ ብክለት ይቀነስ ከማለት ይልቅ መሣሪያውን ወይም ስምምነቱን በስም ይጠራል።

ተጠንቀቁ

ተማሪዎች ሁለቱን ትልልቅ ችግሮች ያዋህዷቸዋል፤ የኦዞን ቀዳዳ ተጨማሪ ሙቀት ያስገባል፣ ወይም ካርቦን ዳይኦክሳይድ የኦዞን ሽፋንን ያጠፋል ብለው ይጽፋሉ። ለያያቸው፦ የኦዞን መሳሳት በስትራቶስፌር ከፍታ ላይ ያለ የክሎሪን ኬሚስትሪ ሲሆን የሚያልፈውም አልትራቫዮሌት ብርሃን ነው፤ ዓለም አቀፍ የሙቀት መጨመር ግን በዝቅተኛው ከባቢ አየር ውስጥ ያሉት ካርቦን ዳይኦክሳይድና ሚቴን የሚወጣውን ኢንፍራሬድ መያዛቸው ነው። ተመሳሳዩ ስህተት በአሲዳማ ዝናብ መልሶች ላይ ይታያል፤ እዚያም ካርቦን ዳይኦክሳይድ ይወቀሳል። አሲዳማ ዝናብ የሰልፈር ዳይኦክሳይድና የናይትሮጅን ኦክሳይዶች ውጤት ነው፤ ካርቦን ዳይኦክሳይድ የሚያስከትለው ንጹሕ ዝናብ አስቀድሞ ያለውን pH 5.6 ብቻ ነው።

እነዚህ ቀመሮች የሚያገለግሉባቸው ፈተናዎች

ካለፉት ዓመታት የተወሰዱ እውነተኛ የአገር አቀፍ ፈተና ጥያቄዎች፣ ለእያንዳንዱ የተሠራ መልስ አላቸው።

ያለፉ ፈተናዎችን ክፈት

ተመሳሳይ ትምህርት በሌሎች ክፍሎች

ፈተና ካለፈው ክፍል የተማሩትን መጠየቁን አያቆምም። የእነዚያ ክፍሎች ካርዶችም እዚህ አሉ።

የ12ኛ ክፍል ሌሎች ትምህርቶችዎ

በዚህ ክፍል እስካሁን ካርድ ያላቸው ሌሎች ትምህርቶች በሙሉ።

ተማሪዎች የሚጠይቋቸው ጥያቄዎች

የ12ኛ ክፍል ኬሚስትሪ ካርዶች ምን ይሸፍናሉ?: ከአገር አቀፉ መጽሐፍ 5 ምዕራፎች የተወሰዱ 22 ካርዶች፦ የአሲድ እና ቤዝ ሚዛን፣ ኤሌክትሮኬሚስትሪ፣ የኢንዱስትሪ ኬሚስትሪ፣ ፖሊመሮች እና የአካባቢ ኬሚስትሪ መግቢያ። እያንዳንዱን ምዕራፍ በገጹ ላይ አንድ ካርድ በአንድ ጊዜ መውሰድ ይችላሉ።
እነዚህ ለ12ኛ ክፍል አገር አቀፍ ፈተና ይረዳሉ?: አዎ። 12ኛ ክፍል አገር አቀፍ ፈተና ይወስዳል፤ እነዚህም ፈተናው እንዲያውቋቸው የሚጠብቃቸው የኬሚስትሪ ሕጎችና ቀመሮች ናቸው። ካለፉት ዓመታት የተወሰዱ ፈተናዎችም ከእያንዳንዱ ጥያቄ ጀርባ የተሠራ መልስ ይዘው በዚሁ ድረ ገጽ በነጻ አሉ።
እነዚህ ካርዶች ከየት መጡ?: ለዚህ ክፍል ከተዘጋጀው የትምህርት ሚኒስቴር መጽሐፍ፣ ከGrade 12 Chemistry ተቀድተዋል። ከዚያም ምዕራፉን ማየት የማይችል ሁለተኛ ማጣሪያ እያንዳንዱን ቀመር፣ ቋሚ ቁጥርና የሠንጠረዥ ረድፍ እንደገና ያሰላል፤ ማጣሪያው ማረጋገጥ ያልቻለውን ሁሉ ሳያወጣ ይይዘዋል።
ይህ ነጻ ነው?: አዎ። እዚህ ያለው እያንዳንዱ ካርድ በነጻ ይነበባል፤ ለኅትመት የተዘጋጀውም ሉህ በነጻ ይወርዳል። ሁለቱም መለያ አይጠይቁም።
ይህ ለመጨረሻ ጊዜ የተረጋገጠው መቼ ነው?: 6 ሴፕቴምበር 2026። ካርዶች ምዕራፍ በምዕራፍ ይመጣሉ፤ ከእያንዳንዱ በታች ያለው መስመር ያ ካርድ ለመጨረሻ ጊዜ የተነበበበትን ቀን ይናገራል።

ያጥኑ፣ ከዚያም ራስዎን ይፈትኑ

ተማሪ እነዚህን ካርዶች ወደ መልመጃ ጥያቄዎች ይለውጣቸዋል፣ እየሠሩ ያርማቸዋል፤ ያልገባዎትንም የሚያብራራ የAI አስተማሪ አለ።

በነጻ ይጀምሩ