Kaardiiwwan Keemistirii kutaa 12 maal haguugu?

Kitaaba biyyaalessaa keessaa boqonnaawwan 5 irraa kaardii 22: Wal-madaallii Eesidii fi Beezii, Elektirookeemistirii, Keemistirii Indaastirii, Poliimaroota fi Seensa Keemistirii Naannoo. Boqonnaa kamiyyuu fuuluma kana irratti kaardii tokkoon tokkoon fudhachuu dandeessa.

Kunneen qormaata biyyaalessaa kutaa 12f ni gargaaru?

Eeyyee. Kutaan 12 qormaata biyyaalessaa fudhata; kunneenis seeraa fi foormulaa Keemistirii qormaanni sun akka beektu si eeggatudha. Qormaanni waggoota darbanii, deebii hojjetame gaaffii tokkoon tokkoon duuba qabu, marsariitiiduma kana irratti bilisaan jira.

Kaardiiwwan kunneen eessaa dhufan?

Kitaaba Ministeera Barnootaa kutaa kanaaf qophaa'e, Grade 12 Chemistry irraa fudhataman. Achumaan marsaan lammaffaa boqonnicha arguu hin dandeenye foormulaa, lakkoofsa dhaabbataa fi tarree gabatee tokkoon tokkoon irra deebi'ee shallaga; wanta inni mirkaneessuu hin dandeenye osoo hin ba'in qaba.

Eeyyee. Kaardiin as jiru hundi bilisaan dubbifama; waraqaan maxxansaaf qophaa'es bilisaan buufama. Lamaanuu herrega hin gaafatan.

Kun yeroo dhumaaf yoom mirkanaa'e?

6 Fulbaana 2026. Kaardiiwwan boqonnaa boqonnaadhaan dhufu; sararri tokkoon tokkoon isaanii jalaa yeroo kaardiin sun dhumaaf dubbifame agarsiisa.

Yaadannoo gabaabaa fi kaardii qayyabannaa bilisaa

Keemistirii kutaa 12

Keemistirii kutaa 12 Temari irratti kaardii qayyabannaa 22 qaba; boqonnaawwan sirna barnoota biyyaalessaa Itoophiyaatiin qindaa'an. Kaardiin tokkoon tokkoon yeroo seerichi hojjetu, mallattoon isa keessa jiru maal bakka akka bu'u, akkasumas dogoggora barattoonni caalaatti irratti kufan ni ibsa. Bilisaan dubbifamu; herregas hin gaafatan.

22
Kaardii: 5
Boqonnaawwan: 6
Foormulaa: 9
Gabatee wabii: Grade 12 Chemistry
Kitaaba: Bilisa
Gatii: 6 Fulbaana 2026
Mirkaneeffannaa dhumaa

Hunda22Gabatee wabii9Foormulaa6Dogoggora baratame3Seera3Mala1

Wal-madaallii Eesidii fi Beezii

Hima Henderson HasselbalchFoormulaa

\text{pH} = \text{p}K_a + \log\left(\frac{[\text{A}^-]}{[\text{HA}]}\right)

\text{pH} = \text{p}K_a + \log\left(\frac{[\text{A}^-]}{[\text{HA}]}\right)

$\text{pH}$: pH furmaata baafarii $dimensionless$
$\text{p}K_a$: logaritmii negaatiivii kan acid dissociation constant $dimensionless$
$[\text{A}^-]$: molar concentration kan conjugate base $\text{mol}\,\text{L}^{-1}$
$[\text{HA}]$: molar concentration kan weak acid $\text{mol}\,\text{L}^{-1}$

Yoom akka itti fayyadamtu

pH furmaata baafarii kan weak acid fi conjugate base irraa tolfame shallaguuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

Reeshoo logaritmii keessatti concentration conjugate base lakkooftuu fi weak acid gedaantoo ta'uu qaba.

Grade 12 Chemistry, fuula 3-56 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Walitti Dhufeenya Ion Product Bishaanii fi pHFoormulaa

K_w = [\text{H}_3\text{O}^+][\text{OH}^-] = 1.0 \times 10^{-14}

K_w = [\text{H}_3\text{O}^+][\text{OH}^-] = 1.0 \times 10^{-14}

$K_w$: dhaabbataa ion product bishaanii 25 °C irratti $\text{mol}^2\,\text{L}^{-2}$
$[\text{H}_3\text{O}^+]$: concentration kan hydronium ion $\text{mol}\,\text{L}^{-1}$
$[\text{OH}^-]$: concentration kan hydroxide ion $\text{mol}\,\text{L}^{-1}$

Yoom akka itti fayyadamtu

Concentration hydronium fi hydroxide walitti jijjiiruuf ykn 25 °C irratti pH fi pOH shallaguuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

Gatiin 1.0 baay'isuu 10^-14 kan hojjatu 25 °C qofa irratti, teempireecheraan walqabatee ni jijjiirama.

Grade 12 Chemistry, fuula 3-56 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Tilmaama Keessatti Seera Parsantii Shan DagachuuDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Hisaaba walgitiinsa weak acids fi weak bases yeroo x concentration jalqabaa irraa hir'isuun salphistan.

Of eeggadhu

Gatiin x concentration jalqabaa irraa parsantii 5 ol yoo ta'e tilmaamni sun hin hojjatu, formula quadratic fayyadamuun dirqama.

Grade 12 Chemistry, fuula 3-56 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Hydrolysis Soogiddaa fi pH FurmaataaGabatee wabiiStrong · Weak

Parent Acid	Parent Base	Amala Furmaataa	Hangi pH 25 °C irratti
Strong	Strong	Neutral	$\text{pH} = 7$
Weak	Strong	Basic	$\text{pH} > 7$
Strong	Weak	Acidic	$\text{pH} < 7$
Weak	Weak	Depends on $K_a$ and $K_b$	$K_a > K_b \Rightarrow \text{pH} < 7$

Yoom akka itti fayyadamtu

Furmaanni soogidda bishaan keessa baqe acidic, basic ykn neutral ta'uu isaa tilmaamuuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

Soogidda weak acid fi weak base irraa dhufeef amala murteessuuf Ka kan cation fi Kb kan anion walbira qabuun barbaachisaadha.

Grade 12 Chemistry, fuula 3-56 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Elektirookeemistirii

Balancing Redox Reactions in Basic MediumMala

Yoom akka itti fayyadamtu

Walqixxoo redox kan furmaata basic yookiin alkaline keessatti gaggeeffamu half-reaction method fayyadamuun madaaluuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Jalqaba akka waan acidic medium keessa jiruutti H+ fi H2O fayyadamuun madaalaa, sana booda lakkoofsa H+ jiruuf OH- wal-qixa gara lamaanitti ida'uun gara H2O tti jijjiiraa.

Grade 12 Chemistry, fuula 57-135 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Electrolysis Products of Aqueous SolutionsGabatee wabiiDilute NaCl (inert) · Concentrated NaCl / Brine (inert) · Dilute H_2SO_4 (inert) · +2

Electrolyte fi Electrodes	Cathode Product	Anode Product	Bu'aa
Dilute $\text{NaCl}$ (inert)	$\text{H}_2\text{ (g)}$	$\text{O}_2\text{ (g)}$	Decomposition bishaanii
Concentrated $\text{NaCl}$ / Brine (inert)	$\text{H}_2\text{ (g)}$	$\text{Cl}_2\text{ (g)}$	$\text{NaOH}$ solution keessatti hafa
Dilute $\text{H}_2\text{SO}_4$ (inert)	$\text{H}_2\text{ (g)}$	$\text{O}_2\text{ (g)}$	Decomposition bishaanii
$\text{CuSO}_4$ inert electrodes (Pt) wajjin	$\text{Cu (s)}$	$\text{O}_2\text{ (g)}$	Solution acidic ta'a ( $\text{H}_2\text{SO}_4$ )
$\text{CuSO}_4$ active $\text{Cu}$ electrodes wajjin	$\text{Cu (s)}$ deposited ta'a	$\text{Cu}^{2+}\text{ (aq)}$ dissolved ta'a	Concentration $\text{CuSO}_4$ hin jijjiiramu

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo aqueous electrolysis bu'aawwan cathode fi anode irratti uumaman concentration fi amala electrode irratti hundaa'uun beekuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Active copper anode yoo jiraate anodichi ofumaa gara Cu2+ tti baqa malee oxygen gas hin uumu.

Grade 12 Chemistry, fuula 57-135 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Faraday First Law of ElectrolysisFoormulaa

m = \frac{M I t}{n F}

m = \frac{M I t}{n F}

$m$: mass meeshaa kuufame yookiin bahe $\text{g}$
$M$: molar mass meeshichaa $\text{g\,mol}^{-1}$
$I$: yaa'a elektiriikii $\text{A}$
$t$: yeroo electrolysis $\text{s}$
$n$: valence (baay'ina electron ion tokkoon darbu) $1$
$F$: Dhaabbataa Faraday (96,500 C/mol) $\text{C\,mol}^{-1}$

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo electrolysis mass meeshaa electrode irratti kuufame yookiin bahe electric current fi time fayyadamuun shallaguuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Shallaggii dura time t gara seconds (s) tti jijjiiramuu qaba malee daqiiqaa yookiin sa'aatiidhaan dhiifamuu hin qabu.

Grade 12 Chemistry, fuula 57-135 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Faraday Second Law of ElectrolysisFoormulaa

\frac{m_1}{E_1} = \frac{m_2}{E_2}

\frac{m_1}{E_1} = \frac{m_2}{E_2}

$m_1$: mass meeshaa jalqabaa $\text{g}$
$E_1$: equivalent weight meeshaa jalqabaa (M/n) $\text{g\,eq}^{-1}$
$m_2$: mass meeshaa lammaffaa $\text{g}$
$E_2$: equivalent weight meeshaa lammaffaa (M/n) $\text{g\,eq}^{-1}$

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo hamma electric charge wal-fakkaataan electrolytic cells walitti hidhamiinsa series qaban keessa darbu itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Equivalent weight E jechuun molar mass qoodu valence (n) dha. Valence lakkoofsa subscript soogiddaa wajjin walitti hin madaalinaa.

Grade 12 Chemistry, fuula 57-135 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Metallic versus Electrolytic ConductionGabatee wabiiBaattuuwwan charge · Dabarsa matter · Chemical change · +1

Amala	Metallic Conduction	Electrolytic Conduction
Baattuuwwan charge	Electrons socho'oo delocalized ta'an	Cations fi anions socho'oo
Dabarsa matter	Dabarsi matter hin jiru	Dabarsa matter qabatamaatu jira
Chemical change	Chemical decomposition hin gaggeeffamu	Chemical decomposition waliin kan gaggeeffamu
Dhiibbaa temperature	Yeroo temperature dabalu conductivityn ni hir'ata	Yeroo temperature dabalu conductivityn ni dabala

Yoom akka itti fayyadamtu

Akkaataa electric charge metals fi electrolytes dhangala'aa keessa darbu gargar baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Ho'i dabaluun ionic mobility waan dabaluuf electrolytic conductivity ni dabala, garuu metallic conductivity ni hir'isa.

Grade 12 Chemistry, fuula 57-135 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Keemistirii Indaastirii

Tarkaanfilee Afur Adeemsa Wal-qunnamtiiSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Tarkaanfilee kanneenitti fayyadamuun wal-qixxaatoota keemikaalaa oomisha asiidii salfariikii warshaa barreessi.

Of eeggadhu

SO3 kallattiin bishaan keessatti hin bulbulamu, gara H2SO4 kuusaa keessatti bulbulamuun ooleyeemii (H2S2O7) uuma.

Grade 12 Chemistry, fuula 136-213 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Wal-nyaatinsa Adeemsa SolvaySeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Oomisha soodiyeem kaarbooneetii (Na2CO3) fi oomisha cinaa isaa adda baasuuf tartiiba wal-nyaatinsaa kanatti fayyadami.

Of eeggadhu

Meeshaaleen dhedhii walii-galaa CaCO3 fi NaCl yoo ta'an, oomishni cinaa inni guddaan CaCl2 dha, akkasumas NH3 deebisamee hojiirra oola.

Grade 12 Chemistry, fuula 136-213 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Of-eeggannoo Asiidii Salfariikii QallisuuDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo adeemsa asiidii salfariikii kuusaa qallisuu fi qabachuu ibsitu seera kanatti fayyadami.

Of eeggadhu

Gonkumaa bishaan gara asiidii salfariikii kuusaatti hin dabalin. Makinsi kun hoo'a guddaa waan maddisiisuuf, yeroo hunda asiidicha suuta gara bishaaniitti dabali.

Grade 12 Chemistry, fuula 136-213 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Oomisha Yuuriyaa fi DAPGabatee wabiiUrea · DAP

Xaa'oo	Meeshaalee Dhedhii	Wal-nyaatinsa Oomishaa
Urea	$\text{NH}_3$ , $\text{CO}_2$	$2\text{NH}_3 + \text{CO}_2 \rightarrow \text{NH}_2\text{COONH}_4 \rightarrow (\text{NH}_2)_2\text{CO} + \text{H}_2\text{O}$
DAP	$\text{NH}_3$ , $\text{H}_3\text{PO}_4$	$3\text{NH}_3 + 2\text{H}_3\text{PO}_4 \rightarrow \text{NH}_4\text{H}_2\text{PO}_4 + (\text{NH}_4)_2\text{HPO}_4$

Yoom akka itti fayyadamtu

Wal-nyaatinsa qophii warshaa xaa'oowwan naayitiroojiinii kanneen akka Yuuriyaa fi DAP barreessuuf gabatee kanatti fayyadami.

Of eeggadhu

Oomishni yuuriyaa gara yuuriyaatti jijjiiramuu dura sadarkaa giddu-galeessaatti amooniyeem kaarbaameetii uuma.

Grade 12 Chemistry, fuula 136-213 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Poliimaroota

Addition fi Condensation PolymerizationGabatee wabiiUlaagaa monomer · Uumama by-product · Growth mechanism · +2

Amala	Addition Polymerization	Condensation Polymerization
Ulaagaa monomer	Unsaturated molecules $C=C$ yookiin $C\equiv C$ qaban	Molecules functional groups lama yookiin isaa ol qaban
Uumama by-product	Small molecules kamiyyuu hin dhabamsiifaman	Small molecules kanneen akka $H_2O$ yookiin $CH_3OH$ ni dhabamsiisa
Growth mechanism	Chain-growth (initiation, propagation, termination)	Functional groups gidduutti Step-growth reaction gaggeeffamu
Polymer molar mass	Dachaa sirrii kan monomer molar mass	Ida'ama monomer masses dhuunfaa irra xiqqaadha
Fakkeenyota	Polyethylene, PVC, Polystyrene, Teflon	Nylon 66, Dacron, Starch, Proteins

Yoom akka itti fayyadamtu

Adeemsa, ulaagaalee monomer, fi oomishaalee akaakuu polymerization lamaan gurguddoo gargar baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Condensation polymerization monomer garee dalagaa lama ykn isaa ol qabu barbaada, akkasumas yeroo hunda molakiyuulii xiqqaa akka bishaanii dhabamsiisa.

Grade 12 Chemistry, fuula 214-240 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Synthetic Addition Polymers BeekamooGabatee wabiiPolyethylene (PE) · Polypropylene (PP) · Polyvinyl chloride (PVC) · +2

Maqaa Polymer	Maqaa Monomer	Caasaa Monomer	Fayyadama Guddaa
Polyethylene (PE)	Ethylene (Ethene)	$CH_2=CH_2$	Boorsaa pilaastikii, qaruuraa cuqqaalamu, boorsaa kosii
Polypropylene (PP)	Propylene (Propene)	$CH_2=CH-CH_3$	Haada, kaarpeetii, qodaa dishwasher keessatti dhiqamu
Polyvinyl chloride (PVC)	Vinyl chloride	$CH_2=CHCl$	Ujummoolee, taayilii lafaa, kootii bokkaa
Polymethyl methacrylate (PMMA)	Methyl methacrylate	$CH_2=C(CH_3)COOCH_3$	Foddaa xiyyaaraa, ibsaa daandii (Lucite)
Polytetrafluoroethylene (PTFE)	Tetrafluoroethylene	$CF_2=CF_2$	Distii nyaata hin qabanne, insulation elektiriikii

Yoom akka itti fayyadamtu

Synthetic addition polymers foormulaa monomer fi fayyadama isaanii wajjin walbira qabuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Monomer adda baasuu keessatti maqaa monomer propylene jedhu polymer polypropylene wajjin walitti hin makhinaa.

Grade 12 Chemistry, fuula 214-240 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Degree of PolymerizationFoormulaa

n = \frac{M_{\text{polymer}}}{M_{\text{monomer}}}

n = \frac{M_{\text{polymer}}}{M_{\text{monomer}}}

$n$: degree of polymerization (baayina kutaalee monomer) $1$
$M_{\text{polymer}}$: hanga moolarii poolimarii $\text{g mol}^{-1}$
$M_{\text{monomer}}$: hanga moolarii yuunitii monomeerii irra deddeebi'uu $\text{g mol}^{-1}$

Yoom akka itti fayyadamtu

Molar mass polymer fayyadamuun baayina kutaalee monomer keessatti argaman shallaguuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Osoo hin hirin dura lachanuu yuunitii walfakkaataa (yeroo baayee g/mol) qabaachuu mirkaneeffadhaa.

Grade 12 Chemistry, fuula 214-240 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Thermoplastics fi ThermosetsGabatee wabiiCaasaa molecular (Molecular architecture) · Deebii ho'aaf qaban · Recyclability · +2

Amala	Thermoplastics	Thermosets
Caasaa molecular (Molecular architecture)	Sansalata linear yookiin lightly branched ta'an	Network three-dimensional cross-linked bal'aa ta'e
Deebii ho'aaf qaban	Yeroo ho'ifaman ni baqu, yeroo qabbanaa'an deebi'anii jabaatu	Hin baqan; ho'a olaanaa keessatti irreversibly decompose ta'u
Recyclability	Recyclable (deebisanii baqsuu fi bocuu kan danda'amu)	Non-recyclable
Mechanical properties	Flexible fi remoldable kan ta'an	Hard, rigid, heat resistant fi corrosion resistant kan ta'an
Fakkeenyota	Polyethylene, PVC, Nylon, Teflon	Bakelite, Epoxy resin, Vulcanized rubber

Yoom akka itti fayyadamtu

Polymeroota akkaataa caasaa molakiyuulaa, deebii ho'aaf qabaniifi deebisanii fayyadamuu isaaniitiin ramaduuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Nylon fi Dacron condensation polymers ta'us sababa hidhoo cross-linking hin qabneef thermoplastics keessatti ramadamu.

Grade 12 Chemistry, fuula 214-240 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Seensa Keemistirii Naannoo

Baay'ina Gaasota Qilleensaa fi Ho'a GreenhouseDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Gaasota qilleensa keessaa dhiibbaa greenhouse qaban adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Nitrogen fi oxygen qilleensa keessaa dhibbeentaa 99 ta'anis, raadiyaashinii infrared waan hin xuuxneef dhiibbaa greenhouse hin uuman.

Grade 12 Chemistry, fuula 241 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Atom EconomyFoormulaa

\text{Atom Economy} = \frac{m_{\text{desired}}}{m_{\text{total}}} \times 100

\text{Atom Economy} = \frac{m_{\text{desired}}}{m_{\text{total}}} \times 100

$m_{\text{desired}}$: Mass oomisha barbaadamu $\text{kg}$
$m_{\text{total}}$: Waliigala mass oomishoota hunda $\text{kg}$

Yoom akka itti fayyadamtu

Ulaagaa green chemistry bu'uureffachuun bu'a-qabeessummaa re'aakshinii keemikaalaa safaruuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Waliigala mass oomishoota uumaman hundaatiin qoodaa malee mass oomisha cinaatti qofa hin qoodinaa.

Grade 12 Chemistry, fuula 241 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Safartuuwwan Qulqullina NaannooGabatee wabiiDissolved Oxygen (DO) · Biological Oxygen Demand (BOD) · Threshold Limit Value (TLV)

Safartuu (Parameter)	Hiika	Gatii yookiin haala ulaagaa
Dissolved Oxygen (DO)	Oxygen bishaan keessatti dissolved ta'ee fi aquatic life tiif murteessaa ta'e	$4 - 8\text{ mg L}^{-1}$ qulqullina gaarii dha, $< 4\text{ mg L}^{-1}$ faalamaa dha
Biological Oxygen Demand (BOD)	Dandeettii dissolved organic matter oxygen fayyadamuu	Sample saamsame keessatti yeroo guyyaa 5 keessatti experimentally kan safaramu
Threshold Limit Value (TLV)	Sadarkaa toxic pollutant kan atmosphere keessatti heyyamamu	Adverse effects tokko malee guyyaatti sa'aatii 8 exposure ta'uuf safe kan ta'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Qulqullina bishaanii yookiin daangaa eegumsa qilleensaa safaruuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Gatiin BOD dabaluun faalama bishaanii argisiisa, faallaa kanaatiin DO olaanaan bishaan qulqulluu ta'uu agarsiisa.

Grade 12 Chemistry, fuula 241 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Gumaacha Gaasota GreenhouseGabatee wabiiCO_2 · CH_4 · Halogenated compounds (CFCs fi HCFCs) · +2

Greenhouse gas	Turtii qilleensa keessaa	Gumaacha global warming
$\text{CO}_2$	80% waggoota 200 tura, 20% hanga waggoota 30000tti	52.92%
$\text{CH}_4$	Waggoota 12	14.88%
Halogenated compounds (CFCs fi HCFCs)	Ji'oota hanga waggoota kuma kurnaniitti	10.78%
Tropospheric ozone ( $\text{O}_3$ )	Ji'oota muraasa	10.72%
Nitrous oxide ( $\text{N}_2\text{O}$ )	Waggoota 114	10.70%

Yoom akka itti fayyadamtu

Maddoota, yeroo turtii fi dhiibbaa gaasota greenhouse kanneen namtolchee ta'an walbira qabuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Gaasonni biroo yeroo dheeraa qilleensa keessa turuu danda'us, carbon dioxide gumaacha isa guddaa global warming keessatti qaba.

Grade 12 Chemistry, fuula 241 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Rakkoolee faalama qilleensaa afur fi to'annoo isaaniiSeeraGadhiisa madda irratti hir'isuu: ibiddaa fi moottora dhimma baasan fayyadamuu, akkasumas cilee fi boba'aa bakka buusuun elektiriikii haayidiroo, qilleensaa, aduu fi jiyootarmaalii irraa argamu fayyadamuu. Bosona dhaabuun kaarboonii kutaa tokko kan kuusu deggarsa dha. · Pirisiipiiteetaroonni elektiroostaatikii fi calaltuuwwan korojoo daakuu baasu, iskarabaroonni jiidhaan gaazota asiidii baasu, kanvartaroonni kaataalitikii aara konkolaataa qulqulleessu, abbaan taayitaas daangaa gadhiisaa boolii aaraa irratti raawwachiisa. · Boba'aa salfarii xiqqaa qabu gubuu, SO_2 noorraa yookaan dhagaa noorraatiin gaazii aaraa keessaa baasuu, kunis akka kaalsiyeem salfaayitii ergasii immoo akka kaalsiyeem salfeetii qabata, akkasumas naayitiroojiin ooksaayidii hir'isuuf kanvartara kaataalitikii kaa'uu. · +1

Tarkaanfii to'annoo	Rakkoo inni irratti hojjetu	Faalamaa fi miidhaa inni geessisu
Gadhiisa madda irratti hir'isuu: ibiddaa fi moottora dhimma baasan fayyadamuu, akkasumas cilee fi boba'aa bakka buusuun elektiriikii haayidiroo, qilleensaa, aduu fi jiyootarmaalii irraa argamu fayyadamuu. Bosona dhaabuun kaarboonii kutaa tokko kan kuusu deggarsa dha.	Ho'ina addunyaa	Boba'aa albuudaa gubuun $\text{CO}_2$ gadhiisa; innis infiraaredii fuula Lafaa irraa ba'u xuuxee qilleensa gadii ho'isa.
Pirisiipiiteetaroonni elektiroostaatikii fi calaltuuwwan korojoo daakuu baasu, iskarabaroonni jiidhaan gaazota asiidii baasu, kanvartaroonni kaataalitikii aara konkolaataa qulqulleessu, abbaan taayitaas daangaa gadhiisaa boolii aaraa irratti raawwachiisa.	Dhukkuba hargansuu	Gadhiisni warshaa fi konkolaataa daakuu, $\text{SO}_2$ , $\text{NO}_x$ fi $\text{CO}$ qabata. Daakuun xiqqaan fi gaazonni asiidii karaa hargansuu boba'aa taasisu; bironkaayitisii fi weerara asmii fidu. Kaarboon monooksaayidiin garuu haayimoogilobiinii waliin walitti hidhamee dhiiga keessatti geejjiba oksijiinii ugguraa.
Boba'aa salfarii xiqqaa qabu gubuu, $\text{SO}_2$ noorraa yookaan dhagaa noorraatiin gaazii aaraa keessaa baasuu, kunis akka kaalsiyeem salfaayitii ergasii immoo akka kaalsiyeem salfeetii qabata, akkasumas naayitiroojiin ooksaayidii hir'isuuf kanvartara kaataalitikii kaa'uu.	Rooba asiidii	$2\text{SO}_2 + \text{O}_2 \rightarrow 2\text{SO}_3$ , ergasii $\text{SO}_3 + \text{H}_2\text{O} \rightarrow \text{H}_2\text{SO}_4$ , akkasumas $3\text{NO}_2 + \text{H}_2\text{O} \rightarrow 2\text{HNO}_3 + \text{NO}$ . Asiidiin sun biyyee fi haroo asiideessa, baala gubee oomisha midhaanii hir'isa, sibiila daakessa, dhagaa noorraa fi maarmaara nyaata.
Waliigalteen Moontiriyaal kan bara 1987 CFC addunyaa guutuu keessaa haqe; warshaanis gara bakka bu'oota kiloriinii hin qabnetti ce'e.	Hir'achuu uwwisa oozoonii	CFCn tirooposfeerii keessatti waan hin waliigalleef ol ba'uuf ni hafa. Ifni altiraavaayoleetii atoomii kiloriinii tokko irraa citsa; innis oozoonii karaa kaataalitikiitiin balleessa: $\text{Cl} + \text{O}_3 \rightarrow \text{ClO} + \text{O}_2$ , ergasii $\text{ClO} + \text{O} \rightarrow \text{Cl} + \text{O}_2$ . Kiloriinichi waan deebi'uuf atoomiin tokko molakiyuulota oozoonii hedduu balleessa; UV-B dabalataan lafa ga'ee kaansarii gogaa fi kaataraaktii dabala, oomisha midhaaniis hir'isa.

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo gaaffiin keemistirii naannoo rakkoo faalama qilleensaa tokko, faalamaa isa duuba jiruu fi tarkaanfii to'annoo tokko akka moggaaftu si gaafatu fayyadami. Tarreen tokkoon tokkoon isaa tarkaanfii to'annoo keemistirii inni sirreessu waliin walitti fida; kanaaf deebiin kee faalamni haa hir'atu jechuu caalaa meeshaa yookaan waliigaltee maqaadhaan waama.

Of eeggadhu

Barattoonni rakkoolee gurguddaa lamaan walitti makanii boolli oozoonii ho'a dabalataa akka seensisu, yookaan kaarboon daayooksaayidiin uwwisa oozoonii akka balleessu barreessu. Adda baasi: hir'achuun oozoonii sadarkaa istiraatoosfeerii olaanaa irratti keemistirii kiloriinii ti, wanti darbus ifa altiraavaayoleetii ti. Ho'inni addunyaa garuu kaarboon daayooksaayidii fi miiteeniin qilleensa gadii keessatti infiraaredii ba'aa jiru qabuu isaanii ti. Dogoggorri wal fakkaatu deebii rooba asiidii keessattis ni mul'ata; achittis kaarboon daayooksaayidiin himatama. Roobni asiidii bu'aa salfar daayooksaayidii fi naayitiroojiin ooksaayidii ti; kaarboon daayooksaayidiin kan fidu pH 5.6 roobni qulqulluun duraanuu qabu qofa.

Qormaanni foormulaan kun itti oolu

Gaaffii qormaata biyyaalessaa waggoota darbanii dhugaa, tokkoon tokkoon isaaniis deebii hojjetame qabu.

Qormaata darban bani

Barnoonni kun kutaawwan biroo keessatti

Qormaanni waan kutaan gadii barsiise gaafachuu hin dhiisu. Kaardiiwwan kutaawwan sanaas as jiru.

Barnoota kutaa 12 kan biroo

Kutaa kana keessaa wanti hanga ammaatti kaardii qabu hundi.

Gaaffii barattoonni gaafatan

Kaardiiwwan Keemistirii kutaa 12 maal haguugu?: Kitaaba biyyaalessaa keessaa boqonnaawwan 5 irraa kaardii 22: Wal-madaallii Eesidii fi Beezii, Elektirookeemistirii, Keemistirii Indaastirii, Poliimaroota fi Seensa Keemistirii Naannoo. Boqonnaa kamiyyuu fuuluma kana irratti kaardii tokkoon tokkoon fudhachuu dandeessa.
Kunneen qormaata biyyaalessaa kutaa 12f ni gargaaru?: Eeyyee. Kutaan 12 qormaata biyyaalessaa fudhata; kunneenis seeraa fi foormulaa Keemistirii qormaanni sun akka beektu si eeggatudha. Qormaanni waggoota darbanii, deebii hojjetame gaaffii tokkoon tokkoon duuba qabu, marsariitiiduma kana irratti bilisaan jira.
Kaardiiwwan kunneen eessaa dhufan?: Kitaaba Ministeera Barnootaa kutaa kanaaf qophaa'e, Grade 12 Chemistry irraa fudhataman. Achumaan marsaan lammaffaa boqonnicha arguu hin dandeenye foormulaa, lakkoofsa dhaabbataa fi tarree gabatee tokkoon tokkoon irra deebi'ee shallaga; wanta inni mirkaneessuu hin dandeenye osoo hin ba'in qaba.
Kun bilisaa?: Eeyyee. Kaardiin as jiru hundi bilisaan dubbifama; waraqaan maxxansaaf qophaa'es bilisaan buufama. Lamaanuu herrega hin gaafatan.
Kun yeroo dhumaaf yoom mirkanaa'e?: 6 Fulbaana 2026. Kaardiiwwan boqonnaa boqonnaadhaan dhufu; sararri tokkoon tokkoon isaanii jalaa yeroo kaardiin sun dhumaaf dubbifame agarsiisa.

Qayyabadhu; ergasii of qori

Temari kaardiiwwan kana gara gaaffii shaakalaatti jijjiira; utuu hojjettuu ni sirreessa; wanti si hin galinis barsiisaa AI tiin ni ibsama.

Bilisaan jalqabi