Kaardiiwwan Baayoloojii kutaa 12 maal haguugu?

Kitaaba biyyaalessaa keessaa boqonnaawwan 5 irraa kaardii 15: Hojiirra Oolmaa Baayoloojii, Tirannaa, To'annoo fi Qindoomina fi kan biroo 2. Boqonnaa kamiyyuu fuuluma kana irratti kaardii tokkoon tokkoon fudhachuu dandeessa.

Kunneen qormaata biyyaalessaa kutaa 12f ni gargaaru?

Eeyyee. Kutaan 12 qormaata biyyaalessaa fudhata; kunneenis seeraa fi foormulaa Baayoloojii qormaanni sun akka beektu si eeggatudha. Qormaanni waggoota darbanii, deebii hojjetame gaaffii tokkoon tokkoon duuba qabu, marsariitiiduma kana irratti bilisaan jira.

Kaardiiwwan kunneen eessaa dhufan?

Kitaaba Ministeera Barnootaa kutaa kanaaf qophaa'e, Grade 12 Biology irraa fudhataman. Achumaan marsaan lammaffaa boqonnicha arguu hin dandeenye foormulaa, lakkoofsa dhaabbataa fi tarree gabatee tokkoon tokkoon irra deebi'ee shallaga; wanta inni mirkaneessuu hin dandeenye osoo hin ba'in qaba.

Eeyyee. Kaardiin as jiru hundi bilisaan dubbifama; waraqaan maxxansaaf qophaa'es bilisaan buufama. Lamaanuu herrega hin gaafatan.

Kun yeroo dhumaaf yoom mirkanaa'e?

30 Hagayya 2026. Kaardiiwwan boqonnaa boqonnaadhaan dhufu; sararri tokkoon tokkoon isaanii jalaa yeroo kaardiin sun dhumaaf dubbifame agarsiisa.

Yaadannoo gabaabaa fi kaardii qayyabannaa bilisaa

Baayoloojii kutaa 12

Baayoloojii kutaa 12 Temari irratti kaardii qayyabannaa 15 qaba; boqonnaawwan sirna barnoota biyyaalessaa Itoophiyaatiin qindaa'an. Kaardiin tokkoon tokkoon yeroo seerichi hojjetu, mallattoon isa keessa jiru maal bakka akka bu'u, akkasumas dogoggora barattoonni caalaatti irratti kufan ni ibsa. Bilisaan dubbifamu; herregas hin gaafatan.

15
Kaardii: 5
Boqonnaawwan: 8
Gabatee wabii: Grade 12 Biology
Kitaaba: Bilisa
Gatii: 30 Hagayya 2026
Mirkaneeffannaa dhumaa

Hunda15Gabatee wabii8Seera5Dogoggora baratame2

Hojiirra Oolmaa Baayoloojii

Ramaddii Qabeenya UumamaaGabatee wabiiRenewable · Non-renewable

Gosa Qabeenyaa	Hiika	Fakkeenyota
Renewable	Yoo of eeggannoodhaan qabaman daangaa malee oomishamuu fi bakka buufamuu kan danda'an	Sun, wind, water, geothermal, biomass, midhaan, loon, timber
Non-renewable	Kuusaa daangeffamaa ta'ee fi saffisa itti dhumaniin bakka bu'uu hin dandeenye	Metals (gold, iron, platinum), fossil fuels (coal, oil, natural gas)

Yoom akka itti fayyadamtu

Gaaffilee baayoloojii eegumsa qabeenyaa keessatti qabeenya haareffamanii fi hin haareffamne addaan baasuuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

Qabeenyi lubbu-qabeeyyii haareffaman yoo sirnaan hin qabamne dhabamuu danda'u.

Grade 12 Biology, fuula 8 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

GMO fi Orgaanizimoota Tiraansijeenikii Walitti Makaa DhabuuDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Lubbu-qabeeyyiin jijjiirama jiinii qabu DNA sanyii biraa irraa dhufe qabaachuu isaa baruuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

Tiraansijeenikii hundi GMO dha, garuu GMO hundi tiraansijeenikii miti. Tiraansijeenikii kan jedhamu jiiniin dhufe sanyii adda ta'e irraa yoo dhufe qofaadha.

Grade 12 Biology, fuula 8 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Wabii Nyaataa fi Wabii Sirna NyaataaSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Garaagarummaa nyaata gahaa argachuu fi fayyaa guutuu qabaachuu gidduu jiru ibsuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Wabiin nyaataa nyaata gahaa argachuu qofa yoo ta'u, wabiin sirna nyaataa garuu bishaan qulqulluu, qulqullina eeguu fi tajaajila fayyaa dabalata.

Grade 12 Biology, fuula 8 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Maayikiroorgaanizimoota Oomisha Nyaataa fi Baayooteknooloojii KeessattiGabatee wabiiSpirulina · Methylophilus methylotrophus · Fusarium venenatum · +2

Maayikiroorgaanizimii	Gosa	Fayidaa yookiin Oomisha
Spirulina	Cyanobacterium	Madda single-cell protein kan gubbaa bishaanii irraa sassaabamu
Methylophilus methylotrophus	Bacterium	Mass culture soorata beeyladaa Pruteen
Fusarium venenatum	Fungus	Oomisha bakka bu'aa foonii mycoprotein
Streptococcus thermophilus fi Lactobacillus bulgaricus	Bacteria	Fermentation yogurt
Saccharomyces	Fungus (yeast)	Fermentation beer, wine fi distilled spirits

Yoom akka itti fayyadamtu

Baakteeriyaa, saayinoobaakteeriyaa yookiin fangasoota adda ta'an oomishaalee nyaataa wajjin walqabsiisuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Baakteeriyaa itittuu oomishuuf fayyadan kan aannan biroo wajjin walitti hin makiinaa.

Grade 12 Biology, fuula 8 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Boqonnaa 2

Wabii Nyaataa fi Wabii Sirna NyaataaSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Garaagarummaa wabii nyaataa fi wabii sirna nyaataa gidduu jiru ibsuuf kanatti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Wabiin nyaataa dhiyeessii nyaata gahaa irratti xiyyeeffata, wabiin sirna nyaataa garuu qulqullina bishaanii, tajaajila fayyaa fi kunuunsa daa'immaniis of keessatti qabata.

Grade 12 Biology, fuula 7 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Qabeenya Uumamaa Haaromfaman fi Hin HaaromfamneSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Qabeenya uumamaa haaromfamanii fi hin haaromfamne addaan baasuuf kanatti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Qabeenyi lubbu-qabeeyyii haaromfaman yoo saffisa biqiluu isaaniitiin olitti mancafaman guutummaatti baduu danda'u.

Grade 12 Biology, fuula 7 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Hiika Orgaanizimii TiraansjeenikiiSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Orgaanizimii tiraansjeenikii fi orgaanizimii jiiniin isaa jijjiirame (GMO) walirraa adda baasuuf seera kanatti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Tiraansjeenik hundi GMO dha, garuu orgaanizimiin tokko tiraansjeenik kan jedhamu yoo jiiniin itti dabalame sanyii biraa irraa dhufe qofaadha.

Grade 12 Biology, fuula 7 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Tirannaa

Speesheeshiinii Allopaatirikiifi SimpaatirikiGabatee wabiiAllopatric speciation · Sympatric speciation

Gosa Speesheeshiinii	Taatee Addaan Baasaa Jalqabaa	Haala Teessuma Lafaa
Allopatric speciation	Physical geographic barrier populations addaan baasa	Geographically isolated kan ta'e
Sympatric speciation	Reproductive barrier habitat walfakkaataa keessatti uumama	Geographically overlapping kan ta'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Speesheeshiin haaraan sababa addaan ba'insa lafaatiin yookiin naannoo tokko keessatti uumamuu isaa baruuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Speesheeshiiniin simpaatiriki cufaa teessuma lafaa hin barbaadu. Bakka tokko keessatti cufaa wal-hormaataatiin uumama.

Grade 12 Biology, fuula 188-218 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Maseenummaa Haayibiriidii fi Du'a Haayibiriidii WalmaksuuDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Gaaffilee baayoloojii tirannaa keessatti bu'aawwan cufaa wal-hormaata boodaa adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Hybrid inviability keessatti miciraan osoo hin guddatin du'a, hybrid sterility keessatti garuu uumamichi ga'eessa ta'us akka gaangoo dhaluu hin danda'u.

Grade 12 Biology, fuula 188-218 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Akkaattuuwwan TirannaaGabatee wabiiDivergent evolution · Convergent evolution · Parallel evolution

Akkaataa Tirannaa	Dhaloota Durii	Amaloota Argaman
Divergent evolution	Common ancestor	Homologous traits caalaatti garaagarummaa qabaachaa deemu
Convergent evolution	Ancestry adda addaa	Sababa naannoo walfakkaatuutiin Analogous traits guddatu
Parallel evolution	Ancestry walitti dhihaatu	Niches walfakkaatan keessatti traits walfakkaatan of danda'anii guddatu

Yoom akka itti fayyadamtu

Amaloonni walfakkaatan sanyii tokko irraa moo dhiibbaa naannoo walfakkaatu irraa akka dhufan adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Tirannaan convergent caasaalee analogous ta'an uuma malee caasaalee homologous dhaloota durii tokko irraa dhufan miti.

Grade 12 Biology, fuula 188-218 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Makaanizimoota Cufaa Wal-hormaataaGabatee wabiiHabitat isolation · Temporal isolation · Behavioral isolation · +5

Cufaa	Ramaddii	Makaanizimii
Habitat isolation	Prezygotic	Ecological niches garaagaraa keessa jiraachuun mating ittisa
Temporal isolation	Prezygotic	Yeroo yookiin waqtiiwwan garaagaraa keessatti wal horuu
Behavioral isolation	Prezygotic	Waamicha courtship addaa yookiin mating rituals
Mechanical isolation	Prezygotic	Wal simuu dhabuu caasaa reproductive organs
Gametic isolation	Prezygotic	Sperm fi egg keemikaalaan wal simuu dhabuu
Hybrid inviability	Postzygotic	Zygote guddachuu dadhabee sadarkaa embryo irratti du'a
Hybrid sterility	Postzygotic	Offspring gara ga'eessatti guddata garuu infertile dha
Hybrid breakdown	Postzygotic	Dhaloonni jalqabaa fertile ta'us dhaloonni itti aanan dadhaboo ta'u

Yoom akka itti fayyadamtu

Cufaawwan wal-hormaata duraa yookiin boodaa kanneen wal-fudhannaa sanyii adda addaa ittisan ramaduuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Cufaawwan prezygotic osoo zaayigootiin hin uumamin ittisu. Cufaawwan postzygotic garuu zaayigootiin haayibiriidii erga uumamee booda hojjatu.

Grade 12 Biology, fuula 188-218 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Gosa Filannoo UumamaaGabatee wabiiStabilizing selection · Directional selection · Disruptive selection

Gosa Filannoo	Dhiibbaa Fiinootaayipii	Bu'aa Baayyina Keessatti
Stabilizing selection	intermediate phenotypes ni deeggara	mean naannootti variation jiru ni hir'isa
Directional selection	extreme phenotype isa tokko ni deeggara	Gatii mean character gara kallattii tokkootti jijjiira
Disruptive selection	extreme phenotypes lamaan isaaniiyyuu ni deeggara	population gara peaks adda ba'an lamatti qooda

Yoom akka itti fayyadamtu

Dhiibbaan filannoo akkaataa raabsa fiinootaayipii uummata keessatti akkamitti akka jijjiiru xiinxaluuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Disruptive selection fiinootaayipii giddu-galeessaa balleessa malee fiinootaayipiiwwan daarii lamaanii miti.

Grade 12 Biology, fuula 188-218 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

To'annoo fi Qindoomina

Kutaalee Sammuu fi Hojiiwwan IsaaniiGabatee wabiiCerebrum · Thalamus · Hypothalamus · +1

Kutaa Sammuu	Hojiiwwan Ijoo
Cerebrum	Miirawwan hiikuu, dubbii, sababeessuu (reasoning), miira (emotions), barachuu fi fine motor control
Thalamus	sensory tracts gara cerebrum darbaniif relay station ta'uu
Hypothalamus	To'annoo homeostatic kan dheebuu, fedhii nyaataa, ho'a qaamaa fi endocrine regulation
Brainstem	relay station nerve tracts walqaxxaamuran qabu fi reflex centers kan arguu, dhaga'uu fi tuquu

Yoom akka itti fayyadamtu

Gahee kutaan sammuu adda addaa miira qindeessuu fi qixa qaamaa eeguu keessatti qaban yaadachuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Murnoonni narvii brainstem keessatti waan wal qaxxaamuraniif, sammuun bitaa qaama mirgaa to'ata, sammuun mirgaas qaama bitaa to'ata.

Grade 12 Biology, fuula 219 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Meeniinjisoota Sirna Narvii WiirtuuGabatee wabiiDura mater · Arachnoid mater · Pia mater

Darbii Meeniinjisii	Iddoo	Amaloota Ijoo
Dura mater	Irra alaa	Jabaa, fibrous double layer, periosteal layer inni alaa spinal cord keessatti hin argamu
Arachnoid mater	Gidduu	serous membrane haphii, subarachnoid space inni jala jiru CSF of keessaa qaba
Pia mater	Irra keessaa	vascular layer haphii gubbaa brain irratti jabaatee maxxanu

Yoom akka itti fayyadamtu

Darbiiwwan marqaa ittisaa sammuu fi lafee dugdaa haguugan alaa gara keessaatti adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Darbiin peereeyoostiyaalii duraa maaterii sammuu keessatti argama, garuu lafee dugdaa keessatti hin jiru.

Grade 12 Biology, fuula 219 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Boqonnaa 6

Kallattiiwwan Guddina Madaalawaa SadaniSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Moodela IUCN bu'uureffachuun utubaa guddina madaalawaa adda baasuuf yookiin ibsuuf fayyadami.

Of eeggadhu

Guddinni madaalawaan wal-simannaa kallattiiwwan sadanii barbaada, isaanis haqa hawaasummaa, gahumsa diinagdee fi eegumsa naannooti.

Grade 12 Biology, fuula 11 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Qormaanni foormulaan kun itti oolu

Gaaffii qormaata biyyaalessaa waggoota darbanii dhugaa, tokkoon tokkoon isaaniis deebii hojjetame qabu.

Qormaata darban bani

Barnoonni kun kutaawwan biroo keessatti

Qormaanni waan kutaan gadii barsiise gaafachuu hin dhiisu. Kaardiiwwan kutaawwan sanaas as jiru.

Barnoota kutaa 12 kan biroo

Kutaa kana keessaa wanti hanga ammaatti kaardii qabu hundi.

Gaaffii barattoonni gaafatan

Kaardiiwwan Baayoloojii kutaa 12 maal haguugu?: Kitaaba biyyaalessaa keessaa boqonnaawwan 5 irraa kaardii 15: Hojiirra Oolmaa Baayoloojii, Tirannaa, To'annoo fi Qindoomina fi kan biroo 2. Boqonnaa kamiyyuu fuuluma kana irratti kaardii tokkoon tokkoon fudhachuu dandeessa.
Kunneen qormaata biyyaalessaa kutaa 12f ni gargaaru?: Eeyyee. Kutaan 12 qormaata biyyaalessaa fudhata; kunneenis seeraa fi foormulaa Baayoloojii qormaanni sun akka beektu si eeggatudha. Qormaanni waggoota darbanii, deebii hojjetame gaaffii tokkoon tokkoon duuba qabu, marsariitiiduma kana irratti bilisaan jira.
Kaardiiwwan kunneen eessaa dhufan?: Kitaaba Ministeera Barnootaa kutaa kanaaf qophaa'e, Grade 12 Biology irraa fudhataman. Achumaan marsaan lammaffaa boqonnicha arguu hin dandeenye foormulaa, lakkoofsa dhaabbataa fi tarree gabatee tokkoon tokkoon irra deebi'ee shallaga; wanta inni mirkaneessuu hin dandeenye osoo hin ba'in qaba.
Kun bilisaa?: Eeyyee. Kaardiin as jiru hundi bilisaan dubbifama; waraqaan maxxansaaf qophaa'es bilisaan buufama. Lamaanuu herrega hin gaafatan.
Kun yeroo dhumaaf yoom mirkanaa'e?: 30 Hagayya 2026. Kaardiiwwan boqonnaa boqonnaadhaan dhufu; sararri tokkoon tokkoon isaanii jalaa yeroo kaardiin sun dhumaaf dubbifame agarsiisa.

Qayyabadhu; ergasii of qori

Temari kaardiiwwan kana gara gaaffii shaakalaatti jijjiira; utuu hojjettuu ni sirreessa; wanti si hin galinis barsiisaa AI tiin ni ibsama.

Bilisaan jalqabi