Kaardiiwwan Diinagdee kutaa 12 maal haguugu?

Kitaaba biyyaalessaa keessaa boqonnaawwan 8 irraa kaardii 34: Yaadrimeewwan Bu'uuraa Macroeconomics, Qaaccessa Aggregate Demand fi Aggregate Supply, Kufaatii Gabaa fi Eegumsa Fayyadamtootaa, Meeshaalee Imaammata Macroeconomic, Tiwoorii fi Hojirra Oolmaa Gibiraa, Hiyyummaa fi Walqixxummaa Dhabuu, Fooyyainsa Macroeconomic Itoophiyaa Keessatti fi Dinagdee, Naannoo fi Jijjiirama Qilleensaa. Boqonnaa kamiyyuu fuuluma kana irratti kaardii tokkoon tokkoon fudhachuu dandeessa.

Kunneen qormaata biyyaalessaa kutaa 12f ni gargaaru?

Eeyyee. Kutaan 12 qormaata biyyaalessaa fudhata; kunneenis seeraa fi foormulaa Diinagdee qormaanni sun akka beektu si eeggatudha. Qormaanni waggoota darbanii, deebii hojjetame gaaffii tokkoon tokkoon duuba qabu, marsariitiiduma kana irratti bilisaan jira.

Kaardiiwwan kunneen eessaa dhufan?

Kitaaba Ministeera Barnootaa kutaa kanaaf qophaa'e, Grade 12 Economics irraa fudhataman. Achumaan marsaan lammaffaa boqonnicha arguu hin dandeenye foormulaa, lakkoofsa dhaabbataa fi tarree gabatee tokkoon tokkoon irra deebi'ee shallaga; wanta inni mirkaneessuu hin dandeenye osoo hin ba'in qaba.

Eeyyee. Kaardiin as jiru hundi bilisaan dubbifama; waraqaan maxxansaaf qophaa'es bilisaan buufama. Lamaanuu herrega hin gaafatan.

Kun yeroo dhumaaf yoom mirkanaa'e?

30 Hagayya 2026. Kaardiiwwan boqonnaa boqonnaadhaan dhufu; sararri tokkoon tokkoon isaanii jalaa yeroo kaardiin sun dhumaaf dubbifame agarsiisa.

Yaadannoo gabaabaa fi kaardii qayyabannaa bilisaa

Diinagdee kutaa 12

Diinagdee kutaa 12 Temari irratti kaardii qayyabannaa 34 qaba; boqonnaawwan sirna barnoota biyyaalessaa Itoophiyaatiin qindaa'an. Kaardiin tokkoon tokkoon yeroo seerichi hojjetu, mallattoon isa keessa jiru maal bakka akka bu'u, akkasumas dogoggora barattoonni caalaatti irratti kufan ni ibsa. Bilisaan dubbifamu; herregas hin gaafatan.

34
Kaardii: 8
Boqonnaawwan: 8
Foormulaa: 16
Gabatee wabii: Grade 12 Economics
Kitaaba: Bilisa
Gatii: 30 Hagayya 2026
Mirkaneeffannaa dhumaa

Hunda34Gabatee wabii16Foormulaa8Dogoggora baratame7Seera3

Yaadrimeewwan Bu'uuraa Macroeconomics

Hojii Dhabdoota Uummata Waliigalaatiif QooduuDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Reeshiyoo hojii dhabdummaa ragaalee uummataa irraa shallaguuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

Baay'ina hojii dhabdootaa uummata waliigalaatiif hin qoodinaa. Qoodaan yeroo hunda Humna Hojii (Hojjettoota + Hojii Dhabdoota) qofa ta'uu qaba.

Grade 12 Economics, fuula 2-25 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Reeshiyoo Gurguddaa Gatii CPI IrraaFoormulaa

\text{Inflation Rate} = \frac{\text{CPI}_2 - \text{CPI}_1}{\text{CPI}_1} \times 100

\text{Inflation Rate} = \frac{\text{CPI}_2 - \text{CPI}_1}{\text{CPI}_1} \times 100

$\text{Inflation Rate}$: Jijjiirama dhibbeentaa sadarkaa gatii waliigalaa $\%$
$\text{CPI}_2$: Kallattii gatii fayyadamtootaa yeroo ammaa $\text{dimensionless}$
$\text{CPI}_1$: Kallattii gatii fayyadamtootaa yeroo darbee $\text{dimensionless}$

Yoom akka itti fayyadamtu

Kallattii gatii fayyadamtootaa irraa reeshiyoo gatii olka'iinsaa ykn gadi bu'iinsaa shallaguuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

Yeroo hunda CPI_1 isa darbeetiif qoodaa malee isa ammaa CPI_2 tiif miti. Firiin negaatiivii ta'uu gadi bu'iinsa gatii agarsiisa.

Grade 12 Economics, fuula 2-25 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Mannoota Yaadaa Xiin-Diinagdee GurguddooGabatee wabiiClassical · Keynesian · Monetarist

Manna Yaadaa	Dhiibbaa Guddaa	Amala Gatii	Gorsa Imaammataa
Classical	Aggregate supply	Guutummaatti flexible	Hands off, gabaan ofiin of sirreessa
Keynesian	Aggregate demand	Sticky wages fi prices	Active fiscal policy
Monetarist	Money supply	Long run keessatti flexible kan ta'e	Guddina money supply to'achuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Yaad-hiddama bu'uuraa fi imaammata manneen yaadaa garaagaraa gidduu jiru adda baasuuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

Keensiyaanotni imaammata faayinaansiitti yoo amanan, Moonitariistotni garuu inni investimantii dhuunfaa ni dhiiba jedhu.

Grade 12 Economics, fuula 2-25 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Hariiroo GDP fi GNP Gidduu JiruFoormulaa

\text{GNP} = \text{GDP} + \text{NFI}

\text{GNP} = \text{GDP} + \text{NFI}

$\text{GNP}$: Oomisha Waliigalaa Biyyaalessaa $\text{ETB}$
$\text{GDP}$: Oomisha Waliigalaa Biyya Keessaa $\text{ETB}$
$\text{NFI}$: Galii qabeenyaa qulqulluu biyya alaa irraa argame $\text{ETB}$

Yoom akka itti fayyadamtu

Galii qulqulluu biyya alaa irraa argamutti fayyadamuun Oomisha Biyya Keessaa gara Oomisha Biyyaalessaatti jijjiiruuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

Galiin lammiileen biyya alaa irraa argatan kan kaffaltii biyya alaa gadi yoo ta'e NFI'n negaatiivii ta'uu danda'a.

Grade 12 Economics, fuula 2-25 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Reeshiyoo Hojii DhabdummaaFoormulaa

\text{Unemployment Rate} = \frac{\text{Unemployed}}{\text{Labour Force}} \times 100

\text{Unemployment Rate} = \frac{\text{Unemployed}}{\text{Labour Force}} \times 100

$\text{Unemployment Rate}$: Dhibbeentaa humna hojii keessaa kanneen hojii hin qabne $\%$
$\text{Unemployed}$: Baay'ina namoota hojii barbaadanii dhabanii $\text{people}$
$\text{Labour Force}$: Humna hojii waliigalaa (hojjettoota dabaluu hojii dhabdoota) $\text{people}$

Yoom akka itti fayyadamtu

Humna hojii keessaa qooda namoota hojii barbaadanii dhabanii shallaguuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

Namoota humna hojiitiin alaa kan akka barattootaa, soorata baatootaa fi daa'imman qoodaa keessatti hin dabalinaa.

Grade 12 Economics, fuula 2-25 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Qaaccessa Aggregate Demand fi Aggregate Supply

Akaakuu Kurfaawwan Dhiyeessii WaliigalaaGabatee wabiiKeynesian Aggregate Supply · Short-Run Aggregate Supply (SRAS) · Long-Run / Classical Supply (LRAS)

Daangaa Dhiyeessii	Boca Kurfaa	Yaada Bu'uuraa
Keynesian Aggregate Supply	Horizontal	Hojii dhabdummaa bal'aa fi rigid wages gatii dhaabbataa (constant prices) irratti oomishni akka babal'atu taasisu
Short-Run Aggregate Supply (SRAS)	Upward sloping	Sticky wages fi worker misperceptions oomishni price level irratti deebii positifii akka kennu taasisu
Long-Run / Classical Supply (LRAS)	Vertical	Guutummatti flexible prices fi wages dinagdeen natural real GDP ( $Q_N$ ) irratti akka oomishu mirkaneessu

Yoom akka itti fayyadamtu

Garaagarummaa kurfaa dhiyeessii Keynesian, short-run fi long-run classical adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Kurfaan dhaabbataa LRAS qajeeltoo natural real GDP ( $Q_N$ ) irratti qofa argama, kunis yeroo dheeraa keessatti jijjiiramni gatii oomisha qabatamaa irratti dhiibbaa hin qabu jechuudha.

Grade 12 Economics, fuula 26-48 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Qaamolee Gaaffii WaliigalaaFoormulaa

AD = C + I + G + (X - M)

AD = C + I + G + (X - M)

$AD$: Aggregate demand (gaaffii waliigalaa) $\text{ETB}$
$C$: Baasii Consumption maatiiwwanii $\text{ETB}$
$I$: Baasii Investment dhuunfaa $\text{ETB}$
$G$: Baasii Government purchases mootummaa $\text{ETB}$
$X$: Gatii ergoo (Exports) $\text{ETB}$
$M$: Gatii galmee (Imports) $\text{ETB}$

Yoom akka itti fayyadamtu

Waliigala aggregate demand shallaguuf yookiin jijjiiramni baasii sektera kamiyyuu aggregate demand irratti dhiibbaa inni fidu gamaggamuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Imports hin dabalin. Net exports jechuun exports irraa imports hir'isuu waan ta'eef, dabaluun imports aggregate demand ni hir'isa.

Grade 12 Economics, fuula 26-48 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Sosochii Sarara Irraa fi Jijjiirama Sarara GuutuuDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Taateen dinagdee tokko kurfaa AD yookiin AS irratti sosochii fiduu isaa yookiin kurfaa guutuu jijjiiruu isaa adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Jijjiiramni sadarkaa gatii waliigalaa kurfaa jiru irratti sosochii qofa fida (jijjiirama baay'ina gaafatamee ykn dhihaatee). Sababoonni gatiin alaa kanneen akka taaksii fi baasii mootummaa kurfaa guutuu gara mirgaatti ykn bitaatti jijjiiru.

Grade 12 Economics, fuula 26-48 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Mindaa QabatamaaFoormulaa

W_r = \frac{W}{P}

W_r = \frac{W}{P}

$W_r$: Real wage (mindaa qabatamaa) $\text{ETB}$
$W$: Nominal wage (mindaa lakkoofsaa) $\text{ETB}$
$P$: Agarsiiftuu sadarkaa gatii (Price level index) $\text{dimensionless}$

Yoom akka itti fayyadamtu

Dandeettii bittaa mindaa shallaguuf yookiin sababa mindaan dhaabbataan kurfaa short-run aggregate supply gara oliitti olkaasu ibsuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Yeroo sadarkaan gatii gadi bu'utti mindaan nominal wage waraqaadhaan yoo hidhame, real wage ni dabala, kunis dhaabbileen hojjetoota hir'isanii oomisha akka xiqqeessan taasisa.

Grade 12 Economics, fuula 26-48 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Kufaatii Gabaa fi Eegumsa Fayyadamtootaa

Filannoo Faallaa fi Balaa Naamusaa Wal-makuuDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Gabaa keessatti rakkoolee odeeffannoo wal-hinqixxaannetti dhufan gosa lamatti addaan baasuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Yeroo isaanii wal hin makiinaa. Filannoon faallaa odeeffannoo dhokataan waliigalteen dura kan uumamu yoo ta'u, balaan naamusaa immoo gocha dhokataan waliigaltee booda kan uumamu dha.

Grade 12 Economics, fuula 49-71 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Ramaddii MeeshaaleeGabatee wabiiPure private goods · Pure public goods · Impure public (toll) · +1

Gosa Meeshaa	Dorgommii Fayyadamaa	Dhowwuu Danda'uu	Fakkeenya
Pure private goods	Rivalrous	Excludable	Nyaata, uffata
Pure public goods	Non-rivalrous	Non-excludable	Ittisa biyyaa, qilleensa qulqulluu
Impure public (toll)	Non-rivalrous	Excludable	Daandiwwan kaffaltii ariifataa, cable TV
Impure public (common)	Rivalrous	Non-excludable	Qurxummii galaanaa, lafa dheedichaa waliinii

Yoom akka itti fayyadamtu

Ulaagaalee dorgommii fayyadamaa fi dhowwuu danda'uu irratti hundaa'uun meeshaalee dinagdee ramaduuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Meeshaaleen uummataa qulqulluun dorgommii dhabuu fi dhowwamuu dhabuu lamaan qabaachuu qabu. Amala tokko qofa kan qaban meeshaalee uummataa qulqulluu hin taane jedhamu.

Grade 12 Economics, fuula 49-71 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Dhiibbaa Alaa fi Gahumsa Hirmaannaa QabeenyaaSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Hanqina gabaa dhiibbaa alaan uumamu fi imaammata sirreeffamaa adda baasuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Dhiibbaan alaa miidhaan qabu baasiin hawaasaa waan caaluuf oomisha garmalee fida, furmaanni isaas gibira dha. Dhiibbaan alaa gaariin immoo bu'aan hawaasaa waan caaluuf oomisha xiqqaachuu fida, furmaanni isaas deeggarsa maallaqaa dha.

Grade 12 Economics, fuula 49-71 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Meeshaalee Imaammata Macroeconomic

Sirna Jijjiirraa Maallaqaa fi JechootaGabatee wabiiFixed Exchange Rate · Flexible Exchange Rate

Sirna Jijjiirraa Maallaqaa	Gatiin Maallaqaa Hir'achuu	Gatiin Maallaqaa Dabaluu	Mala Murteessu
Fixed Exchange Rate	Devaluation	Revaluation	Murtoo mootummaa
Flexible Exchange Rate	Depreciation	Appreciation	Supply fi demand gabaa

Yoom akka itti fayyadamtu

Jijjiirama gatii maallaqa biyya alaa akkaataa sirna isaaniitiin ramaduu fi sochii gabaa murtoo mootummaa irraa adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Gatiin hir'isuu (devaluation) fi deebisanii olkaasuun (revaluation) sirna dhaabbataa keessatti murtoo mootummaatiin raawwatamu, gatiin bu'uu (depreciation) fi olka'uun (appreciation) immoo fedhii fi dhiyeessii gabaatiin dhufu.

Grade 12 Economics, fuula 72-102 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Meeshaalee Imammata Faayinaansii fi MaallaqaaGabatee wabiiFiscal: Baasii Mootummaa · Fiscal: Taaksii · Monetary: Discount Rate · +2

Meeshaa Imammataa	Tarkaanfii Bal'isaa	Tarkaanfii Qorqoraa
Fiscal: Baasii Mootummaa	Baasii dabaluu	Baasii hir'isuu
Fiscal: Taaksii	Taaksii hir'isuu	Taaksii dabaluu
Monetary: Discount Rate	Discount rate hir'isuu	Discount rate dabaluu
Monetary: Open Market Operations	Government securities bituu	Government securities gurguruu
Monetary: Required Reserve Ratio	Reserve ratio hir'isuu	Reserve ratio dabaluu

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo kufaatii dinagdee yookiin gatii dabaluu to'achuuf tarkaanfiiwwan fedhii waliigalaa sochoosan adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Imammanni bal'isaan yeroo kufaatii dinagdee hojii dhabdummaa hir'isa, imammanni qorqoraan immoo yeroo dinagdeen baay'ee ho'u gatii dabaluu to'ata.

Grade 12 Economics, fuula 72-102 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Dogoggora Iddoo To'annoo GatiiDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Daangaan ol'aanaa yookiin gadi'aanaan walgitiinsa gabaa jeequu isaa baruuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Daangaa gatii ol'aanaa gatii walgitiinsaa olitti kaa'uun yookiin daangaa gadi'aanaa gatii walgitiinsaa gadiitti kaa'uun dhiibbaa seeraa hin qabu, gatii fi hamma gabaa irrattis jijjiirama hin fidu.

Grade 12 Economics, fuula 72-102 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

To'annoo GatiiGabatee wabiiPrice Ceiling · Price Floor

Gosa To'annoo	Iddoo Daangaa Seeraa	Dhiibbaa Gabaa
Price Ceiling	Equilibrium price gadi	Shortage (Excess demand)
Price Floor	Equilibrium price ol	Surplus (Excess supply)

Yoom akka itti fayyadamtu

Dhiibbaa daangaan gatii ol'aanaa fi gadi'aanaan seeraan murtaa'an gabaa irratti fidan gamaaggamuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Daangaan gatii ol'aanaa kan hojjetu gatii walgitiinsaa gadi yoo ta'e qofa, daangaan gatii gadi'aanaas kan hojjetu gatii walgitiinsaa ol yoo ta'e qofaadha.

Grade 12 Economics, fuula 72-102 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Tiwoorii fi Hojirra Oolmaa Gibiraa

Gibira Kallattii fi Kallattii Hin TaaneGabatee wabiiImpact and Incidence · Tax Shifting · Fakkeenyota

Amala	Gibira Kallattii	Gibira Kallattii Hin Taane
Impact and Incidence	Nama tokkicha irratti kufa	Namoota garaagaraa irratti kufa
Tax Shifting	Dabarsamuu hin danda'u	Gara fayyadamtootaatti (consumers) dabarsamuu danda'a
Fakkeenyota	Employment tax, Business tax	VAT, Excise tax, Customs duty

Yoom akka itti fayyadamtu

Nama seeraan kaffaluuf dirqama qabuu fi nama ba'aa dhumaa baatu adda baasuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Impact jechuun bakka jalqabaa gibirri itti kaffalamu yoo ta'u, incidence jechuun immoo ba'aa isa dhumaati.

Grade 12 Economics, fuula 103-122 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Gabatee Galii Gibiraa ItoophiyaaGabatee wabiiSchedule A · Schedule B · Schedule C · +2

Garee	Madda Galii
Schedule A	Galii qacarraa (Employment income)
Schedule B	Galii kireessuu gamoo irraa argamu
Schedule C	Galii daldalaa (Business income)
Schedule D	Galii biroo (royalties, dividends, casual rental)
Schedule E	Galii gibira irraa bilisa ta'e (medical, hardship, pension)

Yoom akka itti fayyadamtu

Akka labsii gibiraa Itoophiyaatti madda galii fi garee isaanii adda baasuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Gareen E galiiwwan gibira irraa bilisa ta'an agarsiisa malee kutaa gibirri irratti kaffalamu miti.

Grade 12 Economics, fuula 103-122 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Gosoota Gibiraa Akkaataa ReeshootiinGabatee wabiiProgressive · Proportional · Regressive

Gosa Gibiraa	Reeshoo Gibira Giddu-galeessaa	Qoodiinsa Ba'aa
Progressive	Yeroo galiin dabalu dabala	Galii olaanaa kan qaban qooda olaanaa kaffalu
Proportional	Galii hundaaf dhaabbataa ta'ee hafa	Namni hundi dhibbeentaa walqixa kaffala
Regressive	Yeroo galiin dabalu hir'ata	Galii olaanaa kan qaban qooda gadi aanaa kaffalu

Yoom akka itti fayyadamtu

Haqa-qabeessummaa gibiraa sadarkaa galii kaffaltootaa irratti hundaa'uun gamaaggamuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Gibira regressive keessatti namoonni galii gadi-aanaa qaban dhibbeentaa galii isaanii isa guddaa kaffalu.

Grade 12 Economics, fuula 103-122 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Hiyyummaa fi Walqixxummaa Dhabuu

Hiyyummaa Guutuu fi Walbira-qabamee Wal-makuuDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Garaagarummaa hiyyummaa guutuu fi hiyyummaa walbira-qabamee gidduu jiru adda baasuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Hiyyummaan walbira-qabamee namoonni fedhii bu'uuraa guuttatanii osoo jiranii walcaalmaa galii agarsiisa, hiyyummaan guutuun garuu fedhii jireenyaaf barbaachisu dhabuu dha.

Grade 12 Economics, fuula 123-148 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Koo-effisiyantii GiiniiFoormulaa

G = \frac{A}{A + B}

G = \frac{A}{A + B}

$G$: Koofisiyantii Giinii $dimensionless$
$A$: Bal'ina sarara qixxummaa fi sarara Looreenzii gidduu jiru $dimensionless$
$B$: Bal'ina sarara Looreenzii gadi jiru $dimensionless$

Yoom akka itti fayyadamtu

Bal'ina sarara Looreenziitti fayyadamuun sadarkaa walcaalmaa galii shallaguuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Gatiin Giinii 0 qixxummaa guutuu kan agarsiisu yoo ta'u, 1 immoo walcaalmaa guutuu bakka bu'a.

Grade 12 Economics, fuula 123-148 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Reeshoo Lakkoofsa HiyyeeyyiiFoormulaa

HCR = \frac{H}{N}

HCR = \frac{H}{N}

$HCR$: Reeshoo lakkoofsa mataa $dimensionless$
$H$: Baay'ina namoota sarara hiyyummaa gadi jiraatanii $dimensionless$
$N$: Waliigala baay'ina uummataa $dimensionless$

Yoom akka itti fayyadamtu

Waliigala uummata keessaa harki meeqa sarara hiyyummaa gadi akka jiru shallaguuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Reeshoon lakkoofsaa baay'ina hiyyeeyyii qofa agarsiisa malee gad-fageenya hiyyummaa hin safaru.

Grade 12 Economics, fuula 123-148 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Dhaabbilee Aadaa WalgargaarsaaGabatee wabiiIdir · Iqub · Debo

Dhaabbata	Amala	Hojii Ijoo
Idir	Waldaa aadaa awwaalchaa fi insurance garee	Yeroo gaddaa fi yeroo balaa tasaatti deeggarsa maallaqaa fi hawaasummaa kennuu
Iqub	Waldaa qusannaa fi liqii waljijjiirraa	Invastimantii fi baasiiwwan maatii gurguddoo ta'an maallaqaan deeggaruuf qusannaa idilee walitti qabuu
Debo	Garee humna hojii waloo walitti qabu	Miseensota gidduutti qonnaa fi hojii harkaa tolaa waljijjiirraan qooddachuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Dhaabbilee aadaa Itoophiyaa hiyyummaa hir'isuu fi wabii hawaasummaa kennan adda baasuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Iddiriin dhaabbata wabii yeroo dheeraa yoo ta'u, Iquubiin immoo qusannaa fi liqii naanna'aa irratti xiyyeeffata.

Grade 12 Economics, fuula 123-148 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Kallattiiwwan fi Ulfaatina Agarsiiftuu Hiyyummaa HedduuGabatee wabiiFayyaa · Barnoota · Sadarkaa Jireenyaa

Kallattii	Agarsiiftuu	Ulfaatina
Fayyaa	Maatii keessatti du'a daa'immanii	$\frac{1}{6}$
Fayyaa	Hanqina soorataa ga'eessaa yookiin daa'imaa	$\frac{1}{6}$
Barnoota	Miseensi maatii barnoota waggaa 5 xumure tokkollee hin jiru	$\frac{1}{6}$
Barnoota	Daa'imni umrii barnootaa irra jiru kamiyyuu mana barumsaatiin ala ta'uu (kutaa 1 hanga 8)	$\frac{1}{6}$
Sadarkaa Jireenyaa	Dhabamuu elektirikii, bishaanii, qulqullinaa, lafaa, boba'aa nyaata bilcheessuu, qabeenyaa	$\frac{1}{18} \text{ each} \; (\frac{1}{3} \text{ total})$

Yoom akka itti fayyadamtu

Kallattiiwwan gurguddoo sadan fi agarsiiftuuwwan MPI qorachuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Fayyaan fi Barnoonni tokkoon tokkoon isaanii ulfaatina harka sadii keessaa tokko qabu.

Grade 12 Economics, fuula 123-148 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Fooyyainsa Macroeconomic Itoophiyaa Keessatti

Marsaalee Karoora Diinagdee Bara Dargii AfuranGabatee wabiiPhase I · Phase II · Phase III · +1

Marsaa	Bara	Haala Diinagdee
Phase I	1974 hanga 1978	Nationalization fi jeequmsa dinagdee
Phase II	1978 hanga 1980	Duula Zemecha campaign fi bayyanannaa GDP yeroo
Phase III	1980 hanga 1985	Hongee hamaa, gadi bu'uu galteewwanii fi stagnation
Phase IV	1985 hanga 1990	Ten-Year Perspective Plan fi qonnaalee mootummaa

Yoom akka itti fayyadamtu

Bara 1974 hanga 1990tti marsaalee diinagdee sooshaalistii afran fi haala guddina isaanii ibsuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Marsaan lammaffaan duula Zamechaa fi haala qilleensa gaariin yeroof wayyaa'e malee jijjiirama caasaa yeroo dheeraa hin turre.

Grade 12 Economics, fuula 149-182 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Utubaalee Sadaniin Fooyyessa Diinagdee Biyya KeessaaSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Qaamolee gurguddoo sagantaa Fooyyessa Diinagdee Biyya Keessaa (HGER) adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

HGER'n guddina mootummaan liqiin gaggeeffamu irraa gara guddina sektera dhuunfaan dursamutti ceesisuu irratti xiyyeeffata.

Grade 12 Economics, fuula 149-182 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Karoorawwan Misoomaa Waggaa Shananii Bara HaayilasillaaseeGabatee wabiiKaroora Waggaa Shanii Jalqabaa · Karoora Waggaa Shanii Lammaffaa · Karoora Waggaa Shanii Sadaffaa

Karoora	Bara	Xiyyeeffannoo Ijoo
Karoora Waggaa Shanii Jalqabaa	1957 hanga 1961	Infrastructure, communications fi processing industries
Karoora Waggaa Shanii Lammaffaa	1962 hanga 1967	Agro-industry fi large-scale commercial farming
Karoora Waggaa Shanii Sadaffaa	1968 hanga 1973	Peasant agriculture fi hanqina nyaataa furuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Bara 1957 hanga 1973tti sirna mootummaa keessatti karoorawwan misoomaa jiran adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Karoorri Sadaffaan hanqina midhaanii furuuf qonna qonnaan bultootaa irratti yoo xiyyeeffatu, Karoorri Tokkoffaan fi Lammaffaan garuu warshaalee fi qonna daldalaa dursaniiru.

Grade 12 Economics, fuula 149-182 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Waliigaltee Misooma Biyyooleessaa Bara 1991 BoodaaGabatee wabiiADLI · SDPRP · PASDEP · +2

Sagantaa	Bara	Bu'uura Tarsiimawaa
ADLI	1994 hanga ammaa	Industrialization qonnaan durfamu fi of danda'uu nyaataa
SDPRP	2002/03 hanga 2004/05	Poverty reduction, capacity building fi decentralization
PASDEP	2005/06 hanga 2009/10	Milkaa'ina MDGs fi guddina commercialized agricultural
GTP I	2010/11 hanga 2014/15	Target guddinaa 11 percent, MSE promotion fi infrastructure
GTP II	2015/16 hanga 2019/20	Bara 2025tti gara lower middle-income tti structural transformation taasisuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Tartiiba karoora misoomaa mootummaa Itoophiyaa bara 1991 booda hojiirra oolan qorachuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

ADLI'n tarsiimoo bu'uuraa bara 1994 eegalamee SDPRP, PASDEP, GTP I fi GTP II deggeredha malee karoora yeroo gabaabaa xumurame miti.

Grade 12 Economics, fuula 149-182 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Hubannoo Dogoggoraa Madda Guddina Diinagdee Bara 2020 DuraaDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Hanqinaalee maikroodiinagdee fi sababa liqii ol'aanaa bara GTP I fi GTP II keessatti uumame xiinxaluuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Guddinni GDP bara 2010 hanga 2020 ture daldala alaa irraa dhufe jettee hin yaadin. Infrastraakchara mootummaan liqii alaatiin ijaare irraa waan dhufeef hanqina daldalaa fi guddina gatii fide.

Grade 12 Economics, fuula 149-182 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Dinagdee, Naannoo fi Jijjiirama Qilleensaa

Gosoota Tarsiimoo MadaquuGabatee wabiiMobility · Storage · Diversification · +1

Tarsiimoo Madaquu	Mala fi Hojii
Mobility	Bakka irratti balaawwan ykn risk hambisa
Storage	Balaawwan yeroo keessatti mudatan hir'isa
Diversification	Qabeenya maatiiwwan ykn gareewwaniin qabaman irratti balaawwan hir'isa
Communal pool	Abbummaa waliinii, qabeenya waloo qooddachuu, fi yeroo hanqinaatti waliin socho'uu

Yoom akka itti fayyadamtu

Malleen afran maatiiwwan fi hawaasni balaa qilleensaa dandamachuuf itti fayyadaman adda baasuuf gabatee kanatti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Kuufamni (storage) balaa yeroo keessa dhufu hir'isa, sochiin (mobility) immoo balaa iddoo gidduu jiru ittisa.

Grade 12 Economics, fuula 183 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Qonyoo Kuznets NaannooSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Walitti dhufeenya guddina dinagdee, galii dhuunfaa fi mancaatii naannoo gidduu jiru xiinxaluuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Mancaatiin naannoo yeruma sana hin hir'atu. Boca U garagalteen, galiin yeroo dabalu jalqaba irratti dabalee boodarra hir'ata.

Grade 12 Economics, fuula 183 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Miidhaa Hir'isuu fi MadaquuDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Tarkaanfiiwwan imaammata jijjiirama qilleensaa sababa yookiin bu'aa irratti xiyyeeffachuu isaaniitiin adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Miidhaa hir'isuun (mitigation) faalama hir'isuun sababoota ittisa, madaquun (adaptation) garuu bu'aawwan dhufaniif deebii kennuudha.

Grade 12 Economics, fuula 183 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Gaasota Hoo'isa Lafaa MurteessooGabatee wabiiKaarboon daayoksaayidii · Meeteenii · Naayitiras ooksaayidii · +1

Gaasii Hoo'isa Lafaa	Foorimulaa	Qooda Hoo'isa Lafaa Keessatti
Kaarboon daayoksaayidii	$\text{CO}_2$	$77\%$
Meeteenii	$\text{CH}_4$	$14\%$
Naayitiras ooksaayidii	$\text{N}_2\text{O}$	$8\%$
Hurka bishaanii fi Ozoonii	$\text{H}_2\text{O}\text{, }\text{O}_3$	GHGs bu'uuraa biroo

Yoom akka itti fayyadamtu

Gaasota hoo'isa lafaa fidan fi qooda isaanii yaadachuuf gabatee kanatti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Oksijiinii (O2) fi ozoonii (O3) wal hin makiinaa. Oksijiiniin gaasii hoo'isa lafaa miti.

Grade 12 Economics, fuula 183 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Qormaanni foormulaan kun itti oolu

Gaaffii qormaata biyyaalessaa waggoota darbanii dhugaa, tokkoon tokkoon isaaniis deebii hojjetame qabu.

Qormaata darban bani

Barnoonni kun kutaawwan biroo keessatti

Qormaanni waan kutaan gadii barsiise gaafachuu hin dhiisu. Kaardiiwwan kutaawwan sanaas as jiru.

Barnoota kutaa 12 kan biroo

Kutaa kana keessaa wanti hanga ammaatti kaardii qabu hundi.

Gaaffii barattoonni gaafatan

Kaardiiwwan Diinagdee kutaa 12 maal haguugu?: Kitaaba biyyaalessaa keessaa boqonnaawwan 8 irraa kaardii 34: Yaadrimeewwan Bu'uuraa Macroeconomics, Qaaccessa Aggregate Demand fi Aggregate Supply, Kufaatii Gabaa fi Eegumsa Fayyadamtootaa, Meeshaalee Imaammata Macroeconomic, Tiwoorii fi Hojirra Oolmaa Gibiraa, Hiyyummaa fi Walqixxummaa Dhabuu, Fooyyainsa Macroeconomic Itoophiyaa Keessatti fi Dinagdee, Naannoo fi Jijjiirama Qilleensaa. Boqonnaa kamiyyuu fuuluma kana irratti kaardii tokkoon tokkoon fudhachuu dandeessa.
Kunneen qormaata biyyaalessaa kutaa 12f ni gargaaru?: Eeyyee. Kutaan 12 qormaata biyyaalessaa fudhata; kunneenis seeraa fi foormulaa Diinagdee qormaanni sun akka beektu si eeggatudha. Qormaanni waggoota darbanii, deebii hojjetame gaaffii tokkoon tokkoon duuba qabu, marsariitiiduma kana irratti bilisaan jira.
Kaardiiwwan kunneen eessaa dhufan?: Kitaaba Ministeera Barnootaa kutaa kanaaf qophaa'e, Grade 12 Economics irraa fudhataman. Achumaan marsaan lammaffaa boqonnicha arguu hin dandeenye foormulaa, lakkoofsa dhaabbataa fi tarree gabatee tokkoon tokkoon irra deebi'ee shallaga; wanta inni mirkaneessuu hin dandeenye osoo hin ba'in qaba.
Kun bilisaa?: Eeyyee. Kaardiin as jiru hundi bilisaan dubbifama; waraqaan maxxansaaf qophaa'es bilisaan buufama. Lamaanuu herrega hin gaafatan.
Kun yeroo dhumaaf yoom mirkanaa'e?: 30 Hagayya 2026. Kaardiiwwan boqonnaa boqonnaadhaan dhufu; sararri tokkoon tokkoon isaanii jalaa yeroo kaardiin sun dhumaaf dubbifame agarsiisa.

Qayyabadhu; ergasii of qori

Temari kaardiiwwan kana gara gaaffii shaakalaatti jijjiira; utuu hojjettuu ni sirreessa; wanti si hin galinis barsiisaa AI tiin ni ibsama.

Bilisaan jalqabi