Bu'aan kutaa 12ffaa ba'eera; bu'aa kee eessatti akka ilaaltu

Yaadannoo gabaabaa fi kaardii qayyabannaa bilisaa

Teeknooloojii Odeeffannoo kutaa 12

Teeknooloojii Odeeffannoo kutaa 12 Temari irratti kaardii qayyabannaa 25 qaba; boqonnaawwan sirna barnoota biyyaalessaa Itoophiyaatiin qindaa'an. Kaardiin tokkoon tokkoon yeroo seerichi hojjetu, mallattoon isa keessa jiru maal bakka akka bu'u, akkasumas dogoggora barattoonni caalaatti irratti kufan ni ibsa. Bilisaan dubbifamu; herregas hin gaafatan.

25
Kaardii
6
Boqonnaawwan
14
Gabatee wabii
Grade 12 Information Communication Technology
Kitaaba
Bilisa
Gatii
30 Hagayya 2026
Mirkaneeffannaa dhumaa

Gosa kaardii tokko qofa agarsiisi

01

Information Systems fi Fayyadama Isaanii

RamaddiiKaayyoo IjooFakkeenya
Meeshaalee communicationmessaging, video conferencing, fi screen sharing walitti qindaa'eMicrosoft Teams, Zoom, Slack, Google Meet, Skype
Documentation fi file sharingFile storage, version tracking, fi heyyama editing waliiniiGoogle Drive, MS SharePoint, Dropbox, Google Docs
Project managementTask qindeessuu, project tracking, fi workflow managementTrello, Asana, ClickUp
Data visualizationData walxaxaa gara bifa visual graphic tti jijjiiruu fi qabachuuPower BI, Tableau, Google Charts, Grafana
NotetakingYaadota, yaada bu'uuraa, fi notes saffisaan qabachuu fi qindeessuuEvernote, MS OneNote, Google Keep

Yoom akka itti fayyadamtu

Appilikeeshinoota hojii gamtaa dijitaalaa akkaataa tajaajila isaaniitti adda baasuuf kanatti fayyadami.

Of eeggadhu

Meeshaalee project management meeshaalee notetaking yookaan file sharing waliin walitti hin makin. Sooftiweeriin project management hojiiwwaniifi adeemsa hojii hordofuuf kan qophaa'an dha.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 1-28 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Damee DhimmaaSababootaafi BalaawwanMala Furmaataa
E-wasteHeavy metals summii qaban kanneen akka cadmium, lead, fi mercury gara biyyee fi bishaaniitti dhangala'uuBulchiinsa e-waste bifa qindaa'aa ta'een geggeessuu, safe recovery, fi recycling
Fayyadama Qabeenyaa (Resource Consumption)Fayyadama elektiriikii ol'aanaa fi oomishni waraqaa carbon emissions dabaluuf gumaachuun isaaniiGreen technologies kanneen akka solar panels, fi adeemsa hojii waraqaa maleeyyii (paperless digital workflows)
Fayyaa Qaamaa (Physical Health)Sa'aatii dheeraa screen dura turuun dhukkubbii musculoskeletal, dhibee ijaa, fi bowwoo mataa fiduu isaaTeeffannaa ergonomic, yeroo yeroon boqonnaa screen fudhachuu, fi sochii qaamaa gochuu
Fayyaa Sammuu (Mental Health)Araada social media fi gaming to'annaa hin qabne kan dhibee hirriibaa fi dhiphina fiduFayyadama meeshaalee of eeggannoo qabu, daangaa screen time, fi amalooma digital well-being

Yoom akka itti fayyadamtu

Miidhaa naannoo kan meeshaalee elektirooniksii fi dhibeewwan fayyaa fayyadama garmaleetiin dhufan ibsuuf kanatti fayyadami.

Of eeggadhu

Kosiin elektirooniksii (e-waste) sibiilota summaa'oo kanneen akka liidii, mearkurii fi kaadmiyeem of keessaa waan qabuuf bishaan lafa jalaa faala.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 1-28 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Gosa IPWanta EegamuAmala IjooFakkeenya
Trade SecretOodeeffannoo business fi formulas icciitii ta'anHanga icciitiin isaa eegametti yeroo xumuramaa idilee malee eegamaCoca-Cola recipe, source code, tarree maamiltootaa
PatentKalaqoota, processes fi machinesErga ifa ta'ee booda mirga dhuunfaa yeroo murtaa'eef kennamuPageRank algorithm, Bluetooth, Amazon One Click
CopyrightHojiiwwan abbummaa original ta'an, code, GUIYeroo uumamu eegumsa ofumaan argata, himataaf registration barbaachisaSoftware programs, hojiiwwan ogbarruu, muuziqaa
TrademarkMallattoolee, maqoolee fi symbols meeshaalee adda baasanItti fayyadama daldalaa itti fufiinsa qabuun eegama, yeroo daangaa hin qabneef qabamuu danda'aMeta, Microsoft, RIDE

Yoom akka itti fayyadamtu

Qabeenya sooftiweerii, algoorizimii, mallattoo daldalaa yookaan odeeffannoo iccitii eeguuf tooftaa seeraa sirrii ta'e adda baasuuf kanatti fayyadami.

Of eeggadhu

Eegumsi Copyright akkuma hojiin uumameen ofumaan argama, garuu Patent qaama akka Abbaa Taayitaa Qabeenya Sammuu Itoophiyaa biratti iyyannoon dhiyaatee heyyamamuu qaba.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 1-28 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

02

Emerging Technologies

AmalaHiika
VolumeHamma guddaa data maddoota garaa garaa irraa guyyaa guyyaan maddisiifamu
VarietyBocoota garaa garaa: structured, unstructured, fi semi-structured
VelocitySaffisa data ittiin real-time keessatti maddisiifamu
VeracitySadarkaa amansiisummaa, sirrii ta'uu fi amanamummaa data
ValueHubannoowwan bu'a qabeessa ta'an kanneen murteewwaniif data irraa argaman

Yoom akka itti fayyadamtu

Amaloota bu'uuraa shanan Big Data ibsuuf yookiin adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Veracityn amanamummaa fi qulqullina daataa agarsiisa, Value ammoo bu'aa qabatamaa daataa irraa argamu dha.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 29-59 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Moodela TajaajilaaTajaajila KennamuFakkeenya
SaaS (Software as a Service)Internet irratti application software itti fayyadamaaf qophii ta'eGoogle Workspace, MS Office 365, Dropbox
PaaS (Platform as a Service)Environment fi tools apps ijaaruuf, qoruuf fi host gochuuf gargaaranGoogle App Engine, Windows Azure, Heroku
IaaS (Infrastructure as a Service)Resources virtualized computing, storage fi networkingAWS, Microsoft Azure, Google Compute Engine

Yoom akka itti fayyadamtu

Garaagarummaa tajaajila cloud kanneen akka SaaS, PaaS, fi IaaS adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

PaaS oomishtoota appiitiif iddoo hojii kan kennu yoo ta'u, IaaS meeshaalee bu'uuraa fi network virtualized ta'an dhiyeessa.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 29-59 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Moodela Babal'inaaDhaqqabamummaa fi Abbummaa
Public CloudInternet irratti infrastructure waloo maamiltoota hedduudhaaf banaa ta'e
Private CloudNageenya olaanaadhaaf jecha guutummaatti dhaabbata tokkoof qofa kan qophaa'e
Hybrid CloudWalitti makama naannoowwan public fi private cloud lameenii
Community CloudDhaabbilee adda addaa galma waloo qabaniin kan walootti fayyadaman

Yoom akka itti fayyadamtu

Bu'uurri cloud akkamitti akka qoodamu, bulfamu fi dhaqqabamu adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Community cloud dhaabbilee dhimma waloo qabaniin kan qoodamu yoo ta'u, private cloud dhaabbata tokko qofaaf kan murtaa'e dha.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 29-59 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Sirna cloud wiirtuu ta'e sirna fog computing kan dhiheenyatti argamu fi ariifataa ta'ee wajjin walbira qabuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Fog computing guutummaatti cloud hin bakka bu'u. Dhiibbaa fi turtii networkii hir'isuuf madda daataatti dhihaatee hojjeta.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 29-59 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

SadarkaaQaamaGahee Sirna IoT Keessatti
1Sensors/DevicesPhysical world irraa data akka temperature, motion, ykn smoke walitti qaba
2ConnectivityData walitti qabame karaa Wi-Fi, cellular, satellite, ykn Ethernet gara cloud tti dabarsa
3Data ProcessingPatterns adda baasuuf ykn rules trigger gochuuf sensor data dhufu process fi analyze godha
4User InterfaceUser dhaaf notifications dhiyeessa ykn automated fi manual remote actions dandeessisa

Yoom akka itti fayyadamtu

Adeemsa hojii sirna IoT guutuu daataa sassaabuu irraa hanga gocha fayyadamaatti ibsuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Connectivityn riqicha murteessaa sensorii fi adeemsa daataa gidduu jiru dha; networkii malee daataan gara processing tti hin darbu.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 29-59 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

03

Database Management System

Yoom akka itti fayyadamtu

Galmeewwan jiran fooyyessuuf yookiin galmee murtaa'aa gabatee keessaa haquuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

WHERE utuu hin fayyadamin UPDATE yookiin DELETE raawwachuun galmeewwan gabatee keessa jiran hunda guutummaatti jijjiira yookiin haqa.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 60-99 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

KutaaAjajootaKaayyoo
DDLCREATE, ALTER, DROPCaasaalee database fi table define fi modify godha (ni ibsa akkasumas ni fooyyessa).
DMLINSERT, UPDATE, DELETERecord-oota table keessatti kuufaman manipulate fi manage godha (ni qindeessa akkasumas ni bulcha).
DQLSELECTTable-wwan keessaa data record-oota query fi retrieve godha (ni barbaada akkasumas ni fida).

Yoom akka itti fayyadamtu

Hojii fi ramaddii ajajoota Structured Query Language adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Ajajoota DDL caasaa gabatee jijjiiran fi ajajoota DML qabiyyee galmee jijjiiran walitti hin makin.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 60-99 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

ClauseHojiiBarbaachisummaa
SELECTfields retrieve ta'an tarreessaEeyyee
FROMsource tables tarreessaEeyyee
WHEREUlaagaa ibsame irratti hundaa'uun records filter godhaFilannoo
ORDER BYBu'aawwan tartiiba ascending (ASC) yookiin descending (DESC) tiin sort godhaFilannoo

Yoom akka itti fayyadamtu

Gabatee tokko yookiin isaa ol irraa daataa filachuuf, calaluuf, fi tartiibessuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

ORDER BY keessatti tartiibni duraa guddachaa deemu (ASC) dha. Maqaan dirree SELECT keessatti barreeffamu gabatee wajjin tokko ta'uu qaba.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 60-99 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo ajajoota CREATE TABLE yookiin ALTER TABLE fayyadamuun gabateewwan lama walqabsiistan itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Foreign key gabatee keessatti argamu primary key gabatee isa biroo wajjin data type walfakkaataa qabaachuu qaba. Galmee galchuun dura hariiroo uumaa.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 60-99 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

04

Web Authoring

Yoom akka itti fayyadamtu

Gaaffilee qormaataa keessatti koodii XML dogoggora qabu sirreessuu fi adda baasuuf kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Taagota walirra buusuun wal keessa galchuu, gatii amalaa mallattoo waraabsoo malee barreessuu fi root element tokkoo ol qabaachuun dogoggora guddaadha.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 100-134 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Entity ReferenceMallattooHiika
&lt;<less than
&gt;>greater than
&amp;&ampersand
&apos;'apostrophe
&quot;"quotation mark

Yoom akka itti fayyadamtu

Mallattooleen seera XML qaban kan akka < fi & qabiyyee galmee keessatti yeroo barbaadaman gabatee kanatti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Mallattoolee < fi & kallattiin XML keessatti fayyadamuun dhorkaa waan ta'eef &lt; fi &amp; fayyadamuun dirqama.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 100-134 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Galmee XML sirrii ta'e barreessuu fi qajeelfamoota caasaa mirkaneessuuf seerota kanatti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Maqaan elementii XML qubee XML jedhuun jalqabuu ykn bakka duwwaa qabaachuu hin danda'u, akkasumas qubeen isaanii wal fakkaachuu qaba.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 100-134 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

05

Maintenance fi Troubleshooting

Yoom akka itti fayyadamtu

Rakkoolee netwoorkii kompiitaraa qorachuufi furuuf tarsiimoo tarkaanfii torbaa kana hordofi.

Of eeggadhu

Yaada tilmaamaa qormaata irratti fashalaa'uun kufaatii miti, qormaata bira darbuu mannaa gara tarkaanfii lammaffaatti deebi'ii yaada haaraa qopheessi.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 135-163 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

AjajaHojii
ipconfigQindaa'inoota IP address, subnet mask, fi default gateway agarsiisa
pingTarget host waliin connectivity jiraachuu mirkaneessuuf test datagrams erga
tracertBakka network transmission itti kufe adda baasuuf packet path hordofa
nslookupHostnames gara IP addresses tti jijjiiruuf yookiin faallaa isaatiif DNS gaafata
netstatActive network connections fi network services hojjetaa jiran agarsiisa

Yoom akka itti fayyadamtu

Qindaa'ina IP qorachuufi rakkoolee walqunnamtii furuuf ajajoota kanneenitti fayyadami.

Of eeggadhu

Ajajni ipconfig Windows qofaaf hojjeta, Linux fi macOS ajajoota addaa fayyadamu.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 135-163 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Meeshaa JajjabooHojii
Wire CrimperRJ connectors fiixee network cables irratti qabsiisa
Cable TesterElectrical signals sirriitti cable keessa darbuu isaanii mirkaneessa
Punch Down ToolCable wires kallattiin gara patch panels yookiin punch down blocks keessa galcha
Tone GeneratorCables trace gochuuf electrical signal karaa wire pairs erga
MultimeterVoltage, current fi resistance dabalatee electrical properties safara

Yoom akka itti fayyadamtu

Wayaa netwoorkii hojjechuuf, walqabsiisuuf, yookiin qoruuf meeshaalee filachuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Cable tester dabarsa mallattoo wayaa qora, ping ammoo walqunnamtii sadarkaa sooftiweeriin qora.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 135-163 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

MeeshaaHojii
Disk DefragmenterSaffisa retrieval fooyyessuuf faayiloota fragmented ta'an gara storage walitti aanutti deebisee qindeessa
Disk CleanupIddoo storage bilisa gochuuf faayiloota temporary, kan hin fayyadamneefi kan Internet haqa
Windows UpdateSystem updates fi security patches buusee fe'a
Check DiskHard drive sakatta'uudhaan dogoggoroota file system supha
System RestoreRestore points uumuudhaan settings gara haala duraan hojjetaa turetti deebisa

Yoom akka itti fayyadamtu

Hojii kompiitaraa saffisiisuuf, bakka kuusaa duwwaa gochuuf, yookiin sirna boodatti deebisuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

System Restore qindaa'ina sirnaa qofa deebisa malee faayiloota dhuunfaa haqaman hin deebisu.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 135-163 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

06

Bu'uuraalee Programming

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo adeemsa idilee for yookiin while loop jijjiiruu barbaaddu fayyadami.

Of eeggadhu

break loopicha guutummaatti battalatti dhaabee baasa, continue garuu irra deddeebii ammaa qofa dhiisee gara isa itti aanutti darba.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 164 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo koodii sararaan qortuu fi breakpoint fayyadamtee dogoggora loojikii hordoftu fayyadami.

Of eeggadhu

Go hanga breakpoint qaqqabutti walitti fufinsaan hojjeta, Step garuu tarkaanfiiwwan keessoo hunda bal'inaan agarsiisa.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 164 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo koodiin Paayitoni akkamitti gara hojiitti akka jijjiiramu ibsitu fayyadami.

Of eeggadhu

Koodiin jalqabaa (.py) gara baayitkoodiitti (.pyc) jijjiirama, sana booda Python Virtual Machine (PVM) tu sararaan sarara raawwata malee qajeelatti CPU miti.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 164 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

WaamichaJalqabaXumura (Kan hin dabalatamne)TarkaanfiiTarree Uumamu
range(x)0xx10,1,2,,x10, 1, 2, \dots, x-1
range(x, y)xxyy1x,x+1,,y1x, x+1, \dots, y-1
range(x, y, z)xxyyzzx,x+z,x+2z,x, x+z, x+2z, \dots

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo for loop keessatti gatiiwwan jalqabaa, xumuraa fi tarkaanfii adda addaatiin lakkoofsa to'attu fayyadami.

Of eeggadhu

Gatiin xumuraa yeroo hunda hin dabalatamu. Fakkeenyaaf, range(5) 4 irratti dhaabbata malee 5 hin uumu.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 164 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo koodii if, elif, else, for fi while Paayitoni keessatti barreessitu yookiin sirreessitu fayyadami.

Of eeggadhu

Bakka == tokkicha = fayyadamuun dogoggora fida. Dhuma irratti tuqaa lama (:) dhiisuun yookiin kutaa tokko keessatti saaxila wal hin gitne fayyadamuun dogoggora uuma.

Grade 12 Information Communication Technology, fuula 164 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Barnoonni kun kutaawwan biroo keessatti

Qormaanni waan kutaan gadii barsiise gaafachuu hin dhiisu. Kaardiiwwan kutaawwan sanaas as jiru.

Gaaffii barattoonni gaafatan

Kaardiiwwan Teeknooloojii Odeeffannoo kutaa 12 maal haguugu?
Kitaaba biyyaalessaa keessaa boqonnaawwan 6 irraa kaardii 25: Information Systems fi Fayyadama Isaanii, Emerging Technologies, Database Management System, Web Authoring, Maintenance fi Troubleshooting fi Bu'uuraalee Programming. Boqonnaa kamiyyuu fuuluma kana irratti kaardii tokkoon tokkoon fudhachuu dandeessa.
Kunneen qormaata biyyaalessaa kutaa 12f ni gargaaru?
Eeyyee. Kutaan 12 qormaata biyyaalessaa fudhata; kunneenis seeraa fi foormulaa Teeknooloojii Odeeffannoo qormaanni sun akka beektu si eeggatudha. Qormaanni waggoota darbanii, deebii hojjetame gaaffii tokkoon tokkoon duuba qabu, marsariitiiduma kana irratti bilisaan jira.
Kaardiiwwan kunneen eessaa dhufan?
Kitaaba Ministeera Barnootaa kutaa kanaaf qophaa'e, Grade 12 Information Communication Technology irraa fudhataman. Achumaan marsaan lammaffaa boqonnicha arguu hin dandeenye foormulaa, lakkoofsa dhaabbataa fi tarree gabatee tokkoon tokkoon irra deebi'ee shallaga; wanta inni mirkaneessuu hin dandeenye osoo hin ba'in qaba.
Kun bilisaa?
Eeyyee. Kaardiin as jiru hundi bilisaan dubbifama; waraqaan maxxansaaf qophaa'es bilisaan buufama. Lamaanuu herrega hin gaafatan.
Kun yeroo dhumaaf yoom mirkanaa'e?
30 Hagayya 2026. Kaardiiwwan boqonnaa boqonnaadhaan dhufu; sararri tokkoon tokkoon isaanii jalaa yeroo kaardiin sun dhumaaf dubbifame agarsiisa.

Qayyabadhu; ergasii of qori

Temari kaardiiwwan kana gara gaaffii shaakalaatti jijjiira; utuu hojjettuu ni sirreessa; wanti si hin galinis barsiisaa AI tiin ni ibsama.

Bilisaan jalqabi
SeeniHerrega kee bani