Kaardiiwwan Qonna kutaa 12 maal haguugu?

Kitaaba biyyaalessaa keessaa boqonnaawwan 17 irraa kaardii 59: Oomisha fi Bulchiinsa Biqiltoota Kuduraa, Oomisha fi Bulchiinsa Biqiltoota Fuduraa, Hiika Jechootaa, Oomisha fi Bulchiinsa Buna, Shaayii fi Urgooftuuwwanii, Seensa Tissue Culture, Oomisha fi Bulchiinsa Loon Foonii, Oomisha fi Bulchiinsa Hoolaa fi Reʼee, Oomisha fi Bulchiinsa Gaalaa fi kan biroo 9. Boqonnaa kamiyyuu fuuluma kana irratti kaardii tokkoon tokkoon fudhachuu dandeessa.

Kunneen qormaata biyyaalessaa kutaa 12f ni gargaaru?

Eeyyee. Kutaan 12 qormaata biyyaalessaa fudhata; kunneenis seeraa fi foormulaa Qonna qormaanni sun akka beektu si eeggatudha. Qormaanni waggoota darbanii, deebii hojjetame gaaffii tokkoon tokkoon duuba qabu, marsariitiiduma kana irratti bilisaan jira.

Kaardiiwwan kunneen eessaa dhufan?

Kitaaba Ministeera Barnootaa kutaa kanaaf qophaa'e, Grade 12 Agriculture irraa fudhataman. Achumaan marsaan lammaffaa boqonnicha arguu hin dandeenye foormulaa, lakkoofsa dhaabbataa fi tarree gabatee tokkoon tokkoon irra deebi'ee shallaga; wanta inni mirkaneessuu hin dandeenye osoo hin ba'in qaba.

Eeyyee. Kaardiin as jiru hundi bilisaan dubbifama; waraqaan maxxansaaf qophaa'es bilisaan buufama. Lamaanuu herrega hin gaafatan.

Kun yeroo dhumaaf yoom mirkanaa'e?

30 Hagayya 2026. Kaardiiwwan boqonnaa boqonnaadhaan dhufu; sararri tokkoon tokkoon isaanii jalaa yeroo kaardiin sun dhumaaf dubbifame agarsiisa.

Yaadannoo gabaabaa fi kaardii qayyabannaa bilisaa

Qonna kutaa 12

Qonna kutaa 12 Temari irratti kaardii qayyabannaa 59 qaba; boqonnaawwan sirna barnoota biyyaalessaa Itoophiyaatiin qindaa'an. Kaardiin tokkoon tokkoon yeroo seerichi hojjetu, mallattoon isa keessa jiru maal bakka akka bu'u, akkasumas dogoggora barattoonni caalaatti irratti kufan ni ibsa. Bilisaan dubbifamu; herregas hin gaafatan.

59
Kaardii: 17
Boqonnaawwan: 3
Foormulaa: 29
Gabatee wabii: Grade 12 Agriculture
Kitaaba: Bilisa
Gatii: 30 Hagayya 2026
Mirkaneeffannaa dhumaa

Hunda59Gabatee wabii29Seera16Dogoggora baratame11Foormulaa3

Oomisha fi Bulchiinsa Biqiltoota Kuduraa

Dhiibbaa olka'iinsi ho'ina irratti qabuFoormulaa

\Delta T = -0.6 \left(\frac{\Delta h}{100}\right)

\Delta T = -0.6 \left(\frac{\Delta h}{100}\right)

$\Delta T$: Jijjiirama ho'inaa $^\circ\text{C}$
$\Delta h$: Jijjiirama olka'iinsaa $\text{m}$

Yoom akka itti fayyadamtu

Bakka biqiltuu vegetable filachuuf yeroo olka'iinsa dheeraatti ol ba'an hir'ina ho'inaa shallaguuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

Olka'iinsi meetira 100 dabalu hundaaf ho'inni digrii seentigreedii 0.6n hir'ata.

Grade 12 Agriculture, fuula 1-21 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Ramaddii photoperiod kan biqiltoota vegetableGabatee wabiiShort day · Day neutral · Long day

Ramaddii Day length	Critical photoperiod	Fakkeenya
Short day	Halkan hours 12 caalaa dheeratu	Sweet potato
Day neutral	Day length dhaan kan hin dhiibamne	Cucumber, tomato, pepper, eggplant, artichoke
Long day	Halkan hours 12 gadi ta'e	Spinach, onion, cabbage, carrot, potato

Yoom akka itti fayyadamtu

Biqiltoota vegetable ulaagaa dheerina guyyaa daraaraa fi oomisha sanyiif barbaachisu irratti hundaa'uun ramaduuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

Biqiltoonni Day neutral dheerina guyyaa kamiyyuu keessatti daraaru, biqiltoonni long day garuu yeroo halkan gabaabaa ta'etti qofa daraaru.

Grade 12 Agriculture, fuula 1-21 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Ramaddii ho'inaa fi hardiness kan vegetableGabatee wabiiWaqtii qabbanaawaa · Waqtii ho'aa

Gosa waqtii	Frost tolerance	Fakkeenya
Waqtii qabbanaawaa	Hardy (Qorra kan danda'u)	Asparagus, broccoli, cabbage, garlic, onion, pea, spinach
Waqtii qabbanaawaa	Semi-hardy (Giddu-galeessaan kan danda'u)	Beet root, carrot, cauliflower, celery, lettuce, potato
Waqtii ho'aa	Tender (Qorra kan hin dandeenye)	Southern pea, snap bean, sweet corn, tomato
Waqtii ho'aa	Very tender (Qorra baay'ee kan hin dandeenye)	Cucumber, eggplant, pepper, sweet potato, watermelon

Yoom akka itti fayyadamtu

Biqiltoonni vegetable qilleensa qorraa yookiin ho'aa wajjin walbaruufi cabbii danda'uu isaanii adda baasuuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

Biqiltoonni Cool season hidda gabaabaa qabu, cabbiis ni danda'u, biqiltoonni warm season garuu ho'ina digrii seentigreedii 10 gadiitti miidhaan chilling injury isaan mudata.

Grade 12 Agriculture, fuula 1-21 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yeroo murteewwan vegetable marketingDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Diinagdee fi sadarkaalee oomisha qonna daldala vegetable yeroo karoorsanitti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Gabaan kan eegalu erga oomishni oomishamee booda miti. Osoo oomishni hin eegalne dura gosa oomishaa filachuu fi fedhii gabaa qorachuun eegala.

Grade 12 Agriculture, fuula 1-21 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Vernalization fi marsaa jireenyaa biennialsSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Ulaagaalee daraaraa biqiltoota biennial kan akka kaarotii, raafuu fi qullubbii ibsuuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

Biqiltoonni biennials waqtii jalqabaatti guddina vegetative qofa agarsiisu, waqtii lammaffaatti daraaruuf garuu qorra yeroo dheeraaf turaa barbaadu.

Grade 12 Agriculture, fuula 1-21 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Oomisha fi Bulchiinsa Biqiltoota Fuduraa

Garaagarummaa Chilling Injury fi Chilling RequirementDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Dhiibbaa qorri fudhaalee naannoo ho'aa fi qorraa irratti qabu adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Chilling injury fi chilling requirement walitti hin makin. Chilling injury miidhaa qorri naannoo ho'aa irraan gahu yoo ta'u, chilling requirement immoo bilchina ija daraaraatiif qorra barbaachisudha.

Grade 12 Agriculture, fuula 22-45 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Ramaddii Fudhaalee Deebii Ethylene Irratti Hundaa'eGabatee wabiiClimacteric · Non-climacteric

Garee	Olka'iinsa Respiration Bilchinaa	Gahee Ethylene	Fakkeenya
Climacteric	Respiration keessatti daballii ifa ta'e	Ripening kakaasuu fi qindeessuu keessatti gahee guddaa	Timaatima, Apple, Pear, Meelonii
Non-climacteric	Ethylene wajjin kan walqabatu respiratory peak hin qabu	Ripening signaling pathway hin jiru	Wayinii, Burtukaana, Paayinaappilii

Yoom akka itti fayyadamtu

Fudhaalee hafuura baafannaa fi adeemsa bilchina isaaniitiin adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Fudhaaleen Non-climacteric kan akka burtukaanaa fi wayinii erga guuramanii booda gaasii ethylene tiin hin bilchaatan.

Grade 12 Agriculture, fuula 22-45 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Ulaagaalee Milkaa'ina GraftingSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Adeemsa wal-fudhachiisa Scion fi Rootstock raawwachuuf ykn gamaaggamuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Kutaaleen Cambial kan scion fi rootstock wal hin tuqne yoo ta'e, ykn bakki murame akka hin gogne wax dhaan hin maramne taanan hojichi ni fashala.

Grade 12 Agriculture, fuula 22-45 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Reeshoo Makaa Biyyoo NaasariiSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Qophii makaa biyyoo biqiltuu fudhaa naasarii keessatti boorsaa fi lafa biqilchaatiif fayyadamaa.

Of eeggadhu

Walqixa hin makin. Reeshoon sirriin kitaaba keessatti kenname 2:1:1 Forest soil, Sand, fi Farm yard manure dha.

Grade 12 Agriculture, fuula 22-45 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Hiika Jechootaa

Biqiltoota Hundee fi Qotiyyoo Dhalootaa fi AlaaGabatee wabiiDhalootaan kan Itoophiyaa (Indigenous to Ethiopia) · Biyya alaarraa kan galan (Exotic / Introduced)

Kutaa Maddaa	Biqiltoota Hammataman
Dhalootaan kan Itoophiyaa (Indigenous to Ethiopia)	Enset (warqee), anchote (ancotee), Ethiopian potato (dinicha Itoophiyaa), yam
Biyya alaarraa kan galan (Exotic / Introduced)	Taro (godarree), tannia, cassava, potato (dinicha), sweet potato (dinicha mi'aawaa)

Yoom akka itti fayyadamtu

Biqiltoota hundee fi qotiyyoo Itoophiyaa keessaa madda lafaatiin adda qooduuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Dinnichi, bakkannisi fi kaasaavaan baay'inaan Itoophiyaa keessatti kan biqlan ta'us biqiltoota alaa malee kan dhalootaa miti.

Grade 12 Agriculture, fuula 46-61 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Miidhamtoota fi Dhibeewwan Ijoo Biqiltoota HundeeGabatee wabiiDinnicha · Dinnicha sukkaaraa · Kasaavaa

Biqiltuu	Biriitollee Ijoo	Dhibeewwan Ijoo
Dinnicha	Tuber moth, aphids, leaf miners	Late blight, bacterial wilt, virus
Dinnicha sukkaaraa	Weevil, butterfly, hornworm	Dhukkuboota viral diseases
Kasaavaa	Green mite, red spider mite	Cassava mosaic virus

Yoom akka itti fayyadamtu

Itoophiyaa keessatti miidhamtoota fi dhibeewwan oomisha biqiltoota hundee hir'isan adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Late blight dhibee dinicha mancaasu isa guddaadha, weevil immoo bakkannisa irratti miidhaa olaanaa geessisa.

Grade 12 Agriculture, fuula 46-61 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Garaagarummaa Miti-omishaa Hundee fi Midhaan DhedheerooDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Sababoota fiiziyoloojii miidhaa miti-omishaa biqiltoota hundee kan midhaan dhedheeroo waliin walbira qabuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Kuusaa biqiltoota hundee akka midhaan calallitti hin ilaalinaa. Midhaan calallii keessatti mancaatiin irra caalaa miidhamtoota alaan yoo ta'u, biqiltoota hundee keessatti immoo dhangala'aa olaanaa, hargansuu fi buqqa'uu keessootiin dhufa.

Grade 12 Agriculture, fuula 46-61 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Oomisha fi Bulchiinsa Buna, Shaayii fi Urgooftuuwwanii

Ulaagaalee Buna Qopheessuu fi KuusuuSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Malleen buna funaanuu fi sadarkaa jiidha buna paarchimantii kuusaaf barbaachisu adda baasuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Buni paarchimantii osoo hin kuusamin dura jiidhisni isaa gara 11%tti gadi bu'uu qaba.

Grade 12 Agriculture, fuula 62-96 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Ulaagaalee Haala Qilleensaa Buna fi ShaayiiGabatee wabiiCoffea arabica · Coffea canephora · Camellia sinensis

Midhaa	Rooba Barbaachisu	Ho’a Barbaachisu	pH Biyyoo
Coffea arabica	$1524 - 2286\text{ mm}$	$18 - 24^\circ\text{C}$	$5.5 - 6.5$
Coffea canephora	$1016 - 2540\text{ mm}$	$24 - 26^\circ\text{C}$	$5.5 - 6.5$
Camellia sinensis	$> 1200\text{ mm}$	$21 - 29^\circ\text{C}$	$4.5 - 5.5$

Yoom akka itti fayyadamtu

Haala roobaa, ho'aa fi pH biyyoo oomisha sanyiiwwan bunaa fi shaayiif barbaachisu walbira qabuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Shaayiin biyyoo dhangaggaa'aa (pH 4.5 hanga 5.5) kan barbaadu yoo ta'u, buni immoo biyyoo dhangaggaayummaa giddu galeessaa (pH 5.5 hanga 6.5) barbaada.

Grade 12 Agriculture, fuula 62-96 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Qarafaalee Ijoo fi Gosa WalhormaataaGabatee wabiiJinjibila (Ginger) · Hurdii (Turmeric) · Cardamom · +2

Midhaa Qarafaa	Maqaa Saayinsii	Qaama Dhaabamu	Moggaasa yookiin Amala
Jinjibila (Ginger)	Zingiber officinale	Rhizome setts ( $2.5 - 5.0\text{ cm}$ )	Midhaan soorata hedduu barbaadu (Heavy feeder crop)
Hurdii (Turmeric)	Curcuma longa	Mother yookiin finger rhizomes	Gubbaan magaala, keessi burtukaana
Cardamom	Elettaria cardamomum	Biqiltuuwwan (Seedlings) yookiin suckers	Queen of Spices (Green Gold)
Qundoo Barbaree (Black Pepper)	Piper nigrum	Stem cuttings (hidda baasan)	King of Spices
Koorarimmaa (Korerima)	Aframomum corrorima	Sanyiiwwan yookiin seedlings	Ethiopian yookiin False Cardamom

Yoom akka itti fayyadamtu

Maqaalee saayinsii, qaamolee dhaabbiif oolanii fi moggaasa qarafaalee beekamoo yaadachuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Cardamom Mootittii Qarafaa jedhama, Black Pepper immoo Mootii Qarafaa jedhamee beekama.

Grade 12 Agriculture, fuula 62-96 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Tartiiba fi Ulaagaalee Qophii ShaayiiGabatee wabiiPlucking · Withering · Rolling · +2

Sadarkaa	Ibsa Adeemsaa	Ulaagaa Ijoo yookiin Yeroo
Plucking	Baalota 2 jalqabaa fi bud 1 sassaabuu	Sa'aatiiwwan ganamaa
Withering	Jiidhina hambisuuf troughs keessa qilleensa bubbisiisuu	$80\% \rightarrow 68 - 70\%$ ( $12 - 18\text{ hours}$ )
Rolling	Dhangala'aa fi enzymes gadi lakkisuuf seelota caccabsuu	Raamsa jiidhinaa walqixxee
Fermentation	Dhangala'aa baalaa Enzymatic oxidation gochuu	$2 - 3\text{ hours}$ (gara diimaa koopperiitti jijjiirama)
Drying	Qilleensa oo'ifameen oxidation dhaabuu	$20\text{ min}$ $100 - 150^\circ\text{C}$ irratti ( $2 - 3\%$ jiidhina)

Yoom akka itti fayyadamtu

Tartiiba qophii shaayii, jijjiirama jiidhaa fi sadarkaalee ho'aa warshaalee keessatti fayyadaman adda baasuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Fermenteeshiniin shaayii adeemsa oksideeshinii dhangala'aa baalaa ti malee walhormaata baakteeriyaatiin miti.

Grade 12 Agriculture, fuula 62-96 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Seensa Tissue Culture

Wal-horsiisa Aadaa fi Jeneetik InjinariingiiGabatee wabiiMadda gene transfer · Gene precision · Genes hin barbaachifne · +1

Amala	Wal-horsiisa Aadaa	Jeneetik Injinariingii
Madda gene transfer	Species walitti dhiheenya qaban qofa	Daangaa taxonomic qaxxaamuree
Gene precision	Gene crosses carraa ta'an miliyoonaan lakkaa'aman	Kallattiin genes murtaa'an tokko yookiin muraasa transfer gochuu
Genes hin barbaachifne	Genes hin barbaachifne transfer gochuu danda'a	Trait barbaadamu qofa transfer godha
Yeroo barbaachisu	Yeroo dheeraa fudhata	Bu'aa galmaan gahuuf yeroo gabaabaa

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo mala wal-horsiisa aadaa fi teeknooloojii jeneetik injinariingii ammayyaa walbira qabdanii ilaaltan fayyadamaa.

Grade 12 Agriculture, fuula 97-105 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Fayyadama Baayooteeeknooloojii MidhaaniiGabatee wabiiAsparagus · Dinnicha · Golden Rice

Midhaan	Mala Baayooteeeknooloojii	Fayyadama Addaa
Asparagus	Tissue culture	Clonal propagation biqiltoota kormaa oomisha olaanaa kennanii
Dinnicha	Tissue culture	Tubers dhibee irraa bilisa ta'an saffisaan baay'isuu
Golden Rice	Genetic engineering	Kuufama Beta-carotene gara Vitamin A tti jijjiiramu

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo fakkeenyota midhaanii tiishuu kaalcherii fi jeneetik injinariingiidhaan qophaa'an yaadachuun barbaachisutti fayyadamaa.

Grade 12 Agriculture, fuula 97-105 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Hormoonota Biqiltootaa Tiishuu Kaalcherii KeessattiSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo miidiyaa kaalcharii keessatti hormooniin hundee yookaan damee biqilchu adda baafamu fayyadamaa.

Of eeggadhu

Ooksiiniin guddina hundee kakaasa, saayitookaayiniiniin immoo guddina damee kakaasa. Gahee isaanii wal hin jijjiirinaa.

Grade 12 Agriculture, fuula 97-105 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Oomisha fi Bulchiinsa Loon Foonii

Ramaddii Sanyiiwwan Loon FooniiGabatee wabiiBoran · Brahman · Afrikander · +3

Sanyii	Iddoo Maddaa	Gosa Qilleensaa	Amaloota Ijoo
Boran	Southern Ethiopia	Tropical	Dandamataa, guddina saffisaa, qulqullina foonii baay'ee gaarii, gaanfa kan qabu
Brahman	India	Tropical	Ho'a cimaa dandamachuu, gogaa furdaa, tukaalee kan dandamatu
Afrikander	South Africa	Tropical	Bifa diimaa dukkana'aa, dhibee silmii dandamachuu, haadhummaa gaarii
Hereford	England	Temperate	Diimaa dukkana'aa hanga boora diimaatti, dalluu kan hin qabne, haala qilleensaa hunda waliin kan baru
Angus	Scotland	Temperate	Gurraacha yookiin diimaa, uumamaan gaanfa maleessa (polled), qorra kan baru, dalluu kan hin qabne
Charolais	France	Temperate	Guddaa, irra caalaatti adii, dhaluuf salphaa kan ta'e, dalluu kan hin qabne

Yoom akka itti fayyadamtu

Kanaan sanyiiwwan loon foonii naannoo ho'aa fi qorraa iddoo maddaafi amala isaaniin adda baasuuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

Sanyiin naannoo ho'aa gooboo kan qaban yoo ta'u, sanyiin naannoo qorraa kan akka Hereford fi Angus gooboo hin qaban.

Grade 12 Agriculture, fuula 106-127 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Herrega Dhibbeentaa Foon QulqulluuFoormulaa

\text{Dressing Percentage} = \frac{W_{\text{carcass}}}{W_{\text{live}}} \times 100

\text{Dressing Percentage} = \frac{W_{\text{carcass}}}{W_{\text{live}}} \times 100

$W_{\text{carcass}}$: Ulfaatii foon qulqulluu mi'i keessoo erga ba'ee boodaa (Dressed carcass weight) $\text{kg}$
$W_{\text{live}}$: Ulfaatina beeylada lubbuun jiru qalamuun dura (Live animal weight) $\text{kg}$
$\text{Dressing Percentage}$: Reeshiyoo ulfaatii foonii fi ulfaatina lubbuun jiru gidduu (Dressing percentage) $\%$

Yoom akka itti fayyadamtu

Kanaan dhibbeentaa oomisha foon qulqulluu ulfaatina lubbuun jiruufi ulfaatina foonii irraa herreguuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

Ulfaatiin foonii kan safaramu mi'oota keessoo baasuun booda malee guutummaa reeffa beeyladaa miti.

Grade 12 Agriculture, fuula 106-127 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Tartiiba Nyaachisa Loon Furdisuu fi Kallattii ManaaSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Kanaan seera tartiiba nyaataa fi kallattii ijaarsa mana loon furdisanii murteessuuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

Yeroo hunda nyaata gogaa (roughage) dura kennaa, itti aansee konsoontireetii kennaa. Manni loonii aduu hir'isuuf bahaa gara dhihaatti ijaarama.

Grade 12 Agriculture, fuula 106-127 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Dhukkuboota Daddarboo Loon Foonii IjooGabatee wabiiRinderpest · Dhukkuba Miilaa fi Afaanii (Foot and Mouth Disease) · Rabies · +4

Dhukkuba	Gosa Jarmii	Madda Dhukkubichaa	Mallattoolee Ijoo
Rinderpest	Vaayirasii (Viral)	RP virus	Dhiqama qaama bullaa'insa nyaataa, garaa kaasaa dhiigaa, akkaataa taa'umsa milk fever
Dhukkuba Miilaa fi Afaanii (Foot and Mouth Disease)	Vaayirasii (Viral)	FMD virus	Muzzle fi miila irratti dhiitawwan (vesicles), gorora dhangalaasuu, sagalee clicking sound
Rabies	Vaayirasii (Viral)	Rabies virus	Aggression, mar'achuu, laamshaa'uu, gorora garmalee dhangalaasuu
Bovine Viral Diarrhea	Vaayirasii (Viral)	BVD virus	Erosive stomatitis, garaa kaasaa foolii badaa qabu, ulfa baasuu, laminitis
CBPP	Baakteeriyaa (Bacterial)	Mycoplasma mycoides	Yeroo socho'an qufaasisuu, hargansuu ariifataa, dugda dacha'aa, carrier lungers
Bovine TB	Baakteeriyaa (Bacterial)	Mycobacterium bovis	Organ tubercles, qufaa chronic hacking cough, zoonotic
Anthrax	Baakteeriyaa (Bacterial)	Bacillus anthracis	Du'a battalaa (peracute death), mormi dhiita'uu, dhiiga gurraacha akka taraa dhangalaasuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Kanaan dhukkuboota loonii gosa jarmiitiin ramaduufi mallattoolee isaanii adda baasuuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

CBPPn baakteeriyaa Mycoplasma jedhamuun dhufa malee vaayirasiin miti. Anthrax dhiiga gurraacha qaama irraa dhangalaasa.

Grade 12 Agriculture, fuula 106-127 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Oomisha fi Bulchiinsa Hoolaa fi Reʼee

Dogoggora Yaala Dhukkuba Black LegDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Tooftaa ittisaa fi to'annoo dhukkuba black leg loonii fi hoolaa deebisuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Yaalli dhukkuba black leg bu'aa hin qabu. To'annoon isaa talaallii yeroo duraa fi reeffa dhabamsiisuu irratti hundaa'a.

Grade 12 Agriculture, fuula 128-149 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Sanyiiwwan Hoolaa fi Re'ee IjooGabatee wabiiMenz · Afar · Dorper · +3

Sanyii	Akaakuu	Faayidaa Ijoo	Amala Ijoo
Menz	Hoolaa	Rifeensa hoolaa fi foon	Twinning hanga 60%
Afar	Hoolaa	Foon	Gongee kan danda'u
Dorper	Hoolaa	Foon	Mataa gurraacha, qaama adii
Awassi	Hoolaa	Foon fi aannan	Lactation 300 L ol
Boer	Re'ee	Foon	Qaama adii, mataa magaala
Anglo-Nubian	Re'ee	Foon fi aannan	Dual purpose upgrade

Yoom akka itti fayyadamtu

Sanyiiwwan hoolaa fi re'ee biyya keessaa fi alaa faayidaa fi amala isaaniitiin walbira qabuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Re'ee Anglo-Nubian isa faayidaa lammaffaa qabu sanyii Boer isa foon qofaaf oolu waliin wal hin makiinaa.

Grade 12 Agriculture, fuula 128-149 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Tooftaalee Foon TursiisuuGabatee wabiiSalting · Curing · Smoking · +2

Tooftaa	Qajeelcha ykn Wantoota	Dhiibbaa Foon Irraan Gahu
Salting	NaCl hanga 5%	Bishaan qabata akkasumas jiidhina hir'isa
Curing	NaCl fi $\text{NaNO}_2$	Bifa diimaa yookaan piinkii uuma
Smoking	Aara mukaa seensisuu	Dhandhama, bifa fi tursiisa fooyyessa
Drying	Jiidhina hir'isuu	Guddina microbial dhaaba (quanta)
Canning	Ho'a olaanaa fi hermetic seal	Spores kan Clostridium botulinum hojiin ala taasisa

Yoom akka itti fayyadamtu

Tooftaalee keemikaalaa fi fiizikaalaa foon tursiisuuf oolan adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Soogiddaan tursiisuun foon kan eegu jiidha xiqqeessuudhaani malee baakteeriyaa kallattiin ajjeesuudhaan miti.

Grade 12 Agriculture, fuula 128-149 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Moggaasa Hoolaa fi Re'eeGabatee wabiiEwe · Ram · Lamb · +2

Jecha	Akaakuu	Saala fi Sadarkaa
Ewe	Hoolaa	Dhalaa bilchaatte
Ram	Hoolaa	Kormaa ji'a 12 olii
Lamb	Hoolaa	Ji'a 12 gadi
Doe	Re'ee	Dhalaa bilchaatte
Buck	Re'ee	Kormaa hin dhalamne

Yoom akka itti fayyadamtu

Hoolaa fi re'ee umuriidhaan, saalaan fi haala wal-hormaataatiin addaan baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Hoolaa korma waggaa tokkoo gadi jiru ram hin jedhinaa. Hanga waggaa tokko guututti lamb jedhama.

Grade 12 Agriculture, fuula 128-149 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Oomisha fi Bulchiinsa Gaalaa

Sanyii Gaalaa fi Baayina Daltuu Walmakaa GochuuDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Maqaa saayinsawaa gaalaa fi amala qaama isaanii sirriitti walitti firoomsuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Camelus dromedarius daltu tokko fi miila dheeraa qaba, Camelus bactrianus immoo daltu lama fi miila gabaabaa qaba. Walitti hin makinaa.

Grade 12 Agriculture, fuula 150-166 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Sanyiilee Gaalaa Itoophiyaa Keessatti FAO dhaan BeekamanSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Sanyiilee gaalaa biyya keessaa Itoophiyaa keessatti beekamtii argatan yeroo adda baastu ykn tarreessitu itti fayyadami.

Of eeggadhu

FAO n Itoophiyaa keessatti sanyiilee 5 qofa beekamtii akka kenne yaadadhu: Somali (Ogaden), Ethiopian Dromedary, Afar, Anfi, fi Borena.

Grade 12 Agriculture, fuula 150-166 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Sanyiilee Lukkuu, Ramaddii fi Filannoo

Amaloota Lukkuu Dhaloota Biyya KeessaaSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Cimina madaqiinsaa fi daangaa oomishitummaa sanyiiwwan lukkuu biyya keessaa adda baasuuf kanatti fayyadami.

Of eeggadhu

Lukkuuleen biyya keessaa dhibee dandamachuu, ofiin soorachuu fi hammatuuf gaarii ta'anis, guddinni isaanii suuta, ga'eessummaan isaanii booda fi oomishni isaanii gadi aanaadha.

Grade 12 Agriculture, fuula 167-181 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Faayidaa Sanyii Lukkuu Alaa Dogongoraan RamaduuDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Sanyiiwwan lukkuu alaa faayidaa daldalaa isaanii wajjin walitti firoomsuuf yeroo gaafatamu dogongora dhabamsiisuuf fayyadami.

Of eeggadhu

Leeg-horn sanyii faayidaa lamaa wajjin wal hin makiin. Leeg-horn sanyii buuphaa qofa yoo ta'u, Siinteetiik immoo kan fooniiti.

Grade 12 Agriculture, fuula 167-181 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Ramaddii Lukkuu Faayidaa IsaaniitiinGabatee wabiiGosa hanqaaquu · Gosa foonii · Kaayyoo dachaa · +1

Gosa Faayidaa	Kaayyoo Guddaa	Fakkeenya
Gosa hanqaaquu	Oomisha hanqaaquu	Leghorn
Gosa foonii	Oomisha foonii	Synthetic
Kaayyoo dachaa	Oomisha foonii fi hanqaaquu	Rhode Island Red
Miidhaginaaf	Miidhaginaafi agarsiisaaf	Bantam

Yoom akka itti fayyadamtu

Sanyiiwwan lukkuu faayidaa dinagdee isaanii fi fakkeenya isaaniitiin adda baasuuf gabatee kanatti fayyadami.

Of eeggadhu

Rood Aayilaand Reed sanyii faayidaa lamaa yoo ta'u, Leeg-horn garuu sanyii buuphaa qofa.

Grade 12 Agriculture, fuula 167-181 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Oomisha fi Bulchiinsa Qurxummii

Amaloota Qaama Qurxummii Lafee QabaniiSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Qindoomina qaama keessoo fi alaa qurxummii lafee qabanii ibsuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Kolfi eegduu (caudal fin) malee, qoorroon kolfiwwan biroo kallattiin lafee dugdaatti hin hidhaman.

Grade 12 Agriculture, fuula 182-200 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Balaa Naayil Peorchii Bakka Haaraatti GalchuuDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Murtiiwwan bulchiinsa qurxummii fi eegumsa naannoo ilaalchisee sirrii ta'uu isaa gamaggamuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Lates niloticus qurxummii biroo waan sooratuuf, sanyiin naannoo akka hin banneef bakka uumamaa isaatiin ala bishaan biraatti hin galchinaa.

Grade 12 Agriculture, fuula 182-200 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Akaakuwwan Guddoo Qurxummii Bishaan Qulqulluu ItoophiyaaSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Sanyiiwwan qurxummii dhalootaa Itoophiyaa akka madda isaanii fi raabsa bishaaniitti qooduuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Akaakuwwan Naayilootik laga Naayil keessatti baay'inaan kan argaman ta'us, sulula Awaash fi haroowwan riifti vaalii kaabaa keessatti hin argaman.

Grade 12 Agriculture, fuula 182-200 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Horsiisa Kanniisaa

Rooba Yeroo Lamaafi Oomisha DammaaSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Haala uumamaa Itoophiyaa keessatti dammi waggatti si'a tokkoo ol akka walitti qabamu taasisu ibsuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Dammi waggatti yoo xiqqaate si'a lama kan oomishamu sababa roobni yeroo lama (bimodal) roobee yeroo daraaraa uumuufi.

Grade 12 Agriculture, fuula 201-216 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Dandeettii Horsiisa Kinnisaa ItoophiyaaGabatee wabiiSanyiiwwan biqiltoota melliferous · Sanyiiwwan kanniisa bosonaa · Colonies bosonaafi baqaqaalee keessatti argaman · +4

Agarsiiftuu Horsiisa Kinnisaa	Gatii
Sanyiiwwan biqiltoota melliferous	> 7000
Sanyiiwwan kanniisa bosonaa	5
Colonies bosonaafi baqaqaalee keessatti argaman	> 2000000
Dandeettii oomisha dammaa waggaa	500000 tons
Dandeettii oomisha gagaa waggaa	50000 tons
Midhaan pollinators irratti hirkatan	62.2% (midhaan 53 keessaa 33)
Qooda pollination GDP qonnaa keessaa	6.24% (0.815 billion USD)

Yoom akka itti fayyadamtu

Oodeeffannoo biqiloota dammaa, baay'ina gaafaa, dandeettii oomishaafi faayidaa dinagdee pollination Itoophiyaa keessaa eeruuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Gatiin dinagdee pollination doolaara biliyoona 0.815 tajaajila sirna-naannoo al-kallattii malee galii dammaa kallattii miti.

Grade 12 Agriculture, fuula 201-216 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Gareewwan Gaafaa KinnisaaGabatee wabiiQueen (Mootuu) · Drone · Worker (Hojjettuu)

Gita	Kornyaa	Baay'ina	Gahee Guddaa
Queen (Mootuu)	Dhalaa	1	Colony keessatti hanqaaquu hunda buusti
Drone	Korma	Baay'ee	Queen waliin wal qunnama
Worker (Hojjettuu)	Dhalaa	60000	Colony kunuunsa akkasumas qabeenya walitti qaba

Yoom akka itti fayyadamtu

Caasaa hawaasummaa, kornyaa, baay'inaafi gahee miseensota gaafaa kinnisaa adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Hojjettoonni dhaltuu ta'anis hin wal-horan. Giiftii tokkittii qofatu hanqaaquu buusa.

Grade 12 Agriculture, fuula 201-216 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Teeknoolojii Naarsarii fi Dhaabbata Biqilaa

Sirnoota Gaaguree ItoophiyaaGabatee wabiiAadaa (Traditional) · Ce'umsaa (Transitional) · Amayyaa (Modern)

Sirna	Dizaayinii Gaaguraa	Caasaa fi Amaloota Ijoo
Aadaa (Traditional)	Gaagura siliindarii bosonaa yookiin qe'ee	Caasaa gungumaa siliindarii salphaa yookiin qola mukaa, combs hin sochoone
Ce'umsaa (Transitional)	Top-bar hive	Sanduuqa dheeraa darbii tokkoo, dallaa gara keessaatti dhabate, top bars socho'an kan bal'ina murtaa'aa qaban
Amayyaa (Modern)	Gaagura Movable-frame (fakkeenyaaf Langstroth)	Sanduuqota reektaangulaaraa walirra tuulaman, super frames akka waqtiitti jijjiiramuu danda'an

Yoom akka itti fayyadamtu

Gaagura aadaa, cehumsaa fi ammayyaa caasaa isaaniitiin walbira qabuuf gargaara.

Of eeggadhu

Gaagurri firiimii socho'u bara 1851tti Lorenzo Lorraine Langstroth tiin uumame.

Grade 12 Agriculture, fuula 217-225 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Bulchiinsa Kolonii fi Tartiiba Nyaata DabalataaSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Tartiiba nyaata dabalataa kanniisaa fi hojiilee bulchiinsa gaaguraa adda baasuuf fayyada.

Of eeggadhu

Hambistuu mootuu (queen excluder) erga damma muratanii booda yeruma sana kaafamuu qaba. Tartiibni nyaata dabalataa: sirOOPii sukkaaraa, daakuu shiroo, daakuu garbuu, daakuu boqqoolloo, damma, fi faafaa dha.

Grade 12 Agriculture, fuula 217-225 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Buʼuuraalee Sirna fi Hojimaata Agro-Forestry

Hiika Qonna Daggalaa fi Sirna Qonna Qee'eeSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Madaqsuu qonna daggalaa fi qaamolee qonna naannoo manaa adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Qonni daggalaa itti yaadamee mukkeen dhaabbataa midhaan yookaan beeylada wajjin lafa tokko irratti qindeessuu barbaada.

Grade 12 Agriculture, fuula 226-242 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Biqiltuuwwaniif Gaaddisa Garmalee KennuuDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Gaaddisa, ifa argachuu fi qophii biqiltuuwwan gara dirreetti baasuu to'achuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Gaaddisni guutuun jiidhina dabalee dhukkubaa fi etiolation (jirmi qal'achuu fi laafachuu) fida. Gaaddisa walakkaa fi guyyaatti ifa sa'aatii 14 hanga 16 kennaa, osoo hin dhaabin dura leenjisaa.

Grade 12 Agriculture, fuula 226-242 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Haala Dizaayinii Bakka Biqiltuu fi Hamma SireeGabatee wabiiBoca nursery filatamaa · Bal'ina daandii · Interval kaa'insa daandii · +2

Amala Bakka Biqiltuu	Hamma Yaadame
Boca nursery filatamaa	Square (dallaa daangaa fi fageenya geejjibaa hir'isa)
Bal'ina daandii	3 hanga 5 m
Interval kaa'insa daandii	Beds 6 hanga 10 hunda gidduutti yookaan fiixee bed irratti
Bal'ina seedbed	Naannoo 1 m
Dheerina seedbed	5 hanga 10 m

Yoom akka itti fayyadamtu

Dizaayinii bakka biqiltuu, daandii fi hamma siree sanyii qopheessuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Bal'inni siree 1 m caaluu hin qabu, sababiin isaas bal'inni yoo dabale cinaacha dhaabbatanii aramaa baasuufi qotuu rakkisaa taasisa.

Grade 12 Agriculture, fuula 226-242 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Seera Gad Fageenya Facaasa SanyiiSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Sanyiiwwan meeshaa yookaan siree irratti facaasuuf gad fageenya biyyee haguugamu murteessuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Sanyiiwwan biqiluuf ifa barbaadan kanneen akka lettuce yookaan snapdragons biyyee jala hin awwaalinaa. Fuula biyyee irratti ta'uu qabu.

Grade 12 Agriculture, fuula 226-242 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Mallattoolee Aadaa Damma BilchaataaGabatee wabiiUlee qorannoo galfame irratti bifa aannanii · Ulee irratti dhandhama mi'aawaa fi bifa keelloo · Miila kanniisotaa irratti pollen mul'achuu · +1

Mallattoo Ilaalchaa	Haala Garee Kanniisaa
Ulee qorannoo galfame irratti bifa aannanii	brood rearing si'ataan adeemsarra jiraachuu
Ulee irratti dhandhama mi'aawaa fi bifa keelloo	mature honey haammannaaf qophii ta'e
Miila kanniisotaa irratti pollen mul'achuu	brood rearing si'ataan adeemsarra jiraachuu
Miilli kanniisotaa pollen irraa bilisa ta'uu	Sadarkaa damma qopheessuu (mature honey jiraachuu)

Yoom akka itti fayyadamtu

Gareen kanniisaa yeroo ijoollee guddisuu irra jiraachuu yookaan damma haammachuuf qophii ta'uu adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Yeroo uleen qorannoo dhangala'aa aannan fakkaatu fidu damma haammachuun ijoollee kanniisaa mancaasa.

Grade 12 Agriculture, fuula 226-242 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Kunuunsa Biyyoo fi Bishaanii

Tooftaalee Bulchiinsa Mukkeen Qonna DaggalaaGabatee wabiiPruning · Thinning · Pollarding · +3

Gojcha	Gocha	Kaayyoo Guddaa
Pruning	Dameewwan du'an yookiin garmalee guddatan kutee balleessuu	Dorgommii ifaa fi hundee hir'isuu
Thinning	Mukoota guutuu filatanii kutee balleessuu	Mukoota hafaniif ifaa fi bakka fooyyessuu
Pollarding	Gubbaa mukichaa yoo xiqqaate olka'iinsa 2 m irratti muruu	Dameewwan haaraa loon hin qaqqabne akka deebi'anii biqilan gochuu
Lopping	Dameewwan xixiqqoo baala qaban yookiin jirma qalloo muruu	Nyaata beeyladaa fi qoraan yeroo sassaabbachuu
Coppicing	Mukicha hamma gufuu isaatti gadi muruu	Biomass hundee irraa deebi'ee biqilu guddisuu
Root Pruning	Boolla qotanii hidda mukaa cinaachaa kukkutuu	Dorgommii qabeenya lafa jalaa hir'isuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Morkii mukkeenii fi midhaan gidduu jiru to'achuuf tooftaalee itti fayyadaman adda baasuuf kanatti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Pollarding olka'iinsa meetira 2 olitti murama, coppicing garuu hundee mukichaa irraa murama.

Grade 12 Agriculture, fuula 243-256 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Garaagarummaa Pollarding fi CoppicingDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Tooftaalee murtii mukaa olka'iinsa isaanii irratti hundaa'uun adda baasuuf kanatti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Pollarding biqilli haaraan akka beelladaan hin nyaatamneef meetira 2 olitti murama. Lafootti dhiheessanii muruun garuu coppicing jedhama.

Grade 12 Agriculture, fuula 243-256 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Koorniyaa fi Soorata Namaa

Bulk Density BiyyeeFoormulaa

\text{Bulk density} = \frac{M}{V}

\text{Bulk density} = \frac{M}{V}

$\text{Bulk density}$: Ulfaatina biyyee tokkoo hamma qabiyyee waliigalaatti $\text{g}\,\text{cm}^{-3}$
$M$: Ulfaatina biyyee $\text{g}$
$V$: Qabiyyee waliigalaa biyyee $\text{cm}^3$

Yoom akka itti fayyadamtu

Ulfaatina biyyee gogaa qabiyyee murtaa'aa keessatti argamu shallaguuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Qabiyyeen waliigalaa qoricca biyyee fi bakka duwwaa isaan gidduu jiru hunda of keessatti qabata.

Grade 12 Agriculture, fuula 257-267 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Amaloota Biyyee Fiizikaalaa fi KeemikaalaaDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Safartuuwwan biyyee amaloota fiizikaalaa fi keemikaalaatti yeroo ramaddan itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Bulk density, consistency, porosity, texture, fi structure amaloota fiizikaalaa yoo ta'an, cation exchange capacity fi pH immoo amaloota keemikaalaati.

Grade 12 Agriculture, fuula 257-267 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Tooftaalee Eegumsa Biyyee fi BishaaniiGabatee wabiiBench terrace · Fanya-juu · Grass strip · +1

Tooftaa Eegumsaa	Gosa Caasaa	Amala Ijoo
Bench terrace	Physical	Tarkaanfiiwwan qotiisa dalgaa fi kajeellawwan dhaabbatoo qaban
Fanya-juu	Physical	Dachee ol tuulame kan contour hordofu ta'ee gara gadiin basin qabu
Grass strip	Agronomic	Marga boca ribboonii qabu kan sarara contour hordofee dhaabamu
Area enclosure	Agronomic	Hamma uwwisni margaa 50% ta'utti waggaa 2 hanga 3f dheeda dhowwuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Diriirfamoota fiizikaalaa fi gochoota qonnaa dhiqama biyyee ittisuuf oolan adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Diriirfama Fanya-juu keessatti biyyeen boolla gadii irraa gara olitti gatama.

Grade 12 Agriculture, fuula 257-267 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Hamma fi Hojiirra Oolmaa Qoricca BiyyeeGabatee wabiiSand · Silt · Clay

Gosa Qoricca Biyyee	Hamma Qoriccaa	Gahee Meetriksii Biyyee
Sand	$< 2 \text{ to } 0.05\text{ mm}$	Inactive
Silt	$0.05 \text{ to } 0.002\text{ mm}$	Inactive
Clay	$< 0.002\text{ mm}$	Active

Yoom akka itti fayyadamtu

Qoricca biyyee bal'ina isaaniitiin ramaduuf yookiin kutaaleen kam bishaanii fi soorata akka qabatan adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Sand fi silt dandeettii bishaanii fi soorata biyyee qabachuu waan hin qabneef akka qaama socho'aa hin taanetti (inactive) fudhatamu.

Grade 12 Agriculture, fuula 257-267 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Qajeeltoowwan Sadann Qonna QusannaaSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Qajeeltoowwan bu'uuraa qonna qusannaa fi eegumsa lubbu-qabeeyyiitiif barbaachisan tarreessuuf yookiin hojiirra oolchuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Qonni qusannaa qajeeltoowwan sadan hunda barbaada: qotiisa biyyee xiqqeessuu, hambaa midhaanii bulchuu, fi dabareen midhaan facaasuu.

Grade 12 Agriculture, fuula 257-267 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Oomisha Nyaata Nageenya Qabuu fi Qabiinsa Erga-Oomishaa

Balaawwan Nyaataa BaayoloojikaalaaGabatee wabiiSalmonella · Norovirus · Campylobacter · +3

Balaa Baayoloojikaalaa	Bakka Yeroo Baay'ee Argamu
Salmonella	Killee, poultry, foon, aannan yookiin cuunfaa unpasteurized ta'e, cheese, fudhaalee, mi'eessituuwwan, nuts
Norovirus	Oomishaalee muduraa fi kuduraa, shellfish, nyaatawwan ready-to-eat
Campylobacter	Poultry dheedhii fi sirriitti hin bilchaanne, aannan unpasteurized ta'e, bishaan faalame
E. coli	Ground beef sirriitti hin bilchaanne, aannan unpasteurized ta'e, raw milk cheese, bishaan faalame
Listeria	Ready-to-eat deli meats fi hot dogs, aannan unpasteurized ta'e, raw milk cheese
Clostridium perfringens	Foon sa'aa, poultry, gravies

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo dhibee fidu qorannoo keessatti baakteeriyaa adda baasuu fi nyaata isaan faalan beekuu barbaaddanitti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Listeria fi Norovirus yeroo baay'ee nyaata qophaa'oo irratti kan argaman yoo ta'u, Campylobacter fi Salmonella immoo foon lukkuu dheedhii fi aannan hin danfifamne irraa maddus.

Grade 12 Agriculture, fuula 268-280 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Balaawwan Nyaataa KeemikaalaaGabatee wabiiMycotoxins · Natural Toxins · Marine Toxins · +2

Balaa Keemikaalaa	Ibsa fi Madda
Mycotoxins	Toxins moulds fi fungi midhaan irratti biqilaniin maddisiifaman
Natural Toxins	Biochemical compounds biqiltoonni deebii stressors tiif kennuuf maddisiisan
Marine Toxins	Decomposition ykn microscopic marine algae qurxummii fi shellfish keessatti uumamu
Processing-induced Chemicals	Chemicals yeroo processing reactions components uumamaa gidduutti ta'aniin uumaman
Pesticides	Agrochemicals pests qonnaa to'achuuf, balleessuuf, ykn ittisuuf tajaajilan

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo balaawwan keemikaalaa uumamaan, hoomaan, yookiin adeemsa qophii keessatti nyaata keessa galan adda baastutti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Mycotoxins fangasii midhaan irratti biqiluun kan uumamu yoo ta'u, summiin uumamaa immoo biqiltoota ofii isaaniitiin kan oomishamu dha.

Grade 12 Agriculture, fuula 268-280 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Balaawwan Nyaataa FiizikaalaaGabatee wabiiUumamaa · Uumamaa kan hin taane

Gosa Balaa Fiizikaalaa	Fakkeenya	Balaa Fayyaa
Uumamaa	Jirma firii keessaa, lafee qurxummii keessaa, biyyee dindicha irraa, caccabaa ilbiisotaa	Balaa waraanuu yookiin hudhuu, miidhaa kan hin qabne ta'uu danda'a
Uumamaa kan hin taane	Caccabaa sibiilaa, ciccittaa pilaastikii, ciccittaa mukaa, gilaasii	Walumaagalatti fayyaaf daran balaa dha

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo wantoota alagaa nyaata keessatti argaman uumamaa yookiin uumama hin taane jedhuun adda baastutti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Balaawwan uumama hin taane kanneen akka fuullee, sibiilaa fi pilaastikii wantoota uumamaa kan akka lafee caalaa fayyaaf baay'ee balaa dha.

Grade 12 Agriculture, fuula 268-280 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Maddoota Faalama NyaataaSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo faallessitoonni baayoloojikaalaa, keemikaalaa fi fiizikaalaa akkamitti oomisha nyaataa keessa akka galan ibsitutti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Maddi faalamaa bishaan, qilleensa fi biyyee qofa osoo hin taane qaamolee keessoo beeyladootaa fi walitti makamuu keemikaalaas of keessatti qabata.

Grade 12 Agriculture, fuula 268-280 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Teeknoolojiiwwan (ICT) Qonna Keessatti

Walaalummaan Qotee-bulaa Tajaajila Ekisteenshiniitiif Gufuu Ta'uuDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Tarsiimoo tajaajilli ekisteenshinii qonnaa karaa ICT itti dhihaatu yeroo gamaaggamtan itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Walaalummaan qotee-bulaa tajaajila ICT guutummaatti ni dhowwa jettanii hin yaadinaa. Ergaa sagaleetiin, wiirtuu bilbilaatiin, viidiyoofi namoota giddu-galeessatiin dhiheessuun ni danda'ama.

Grade 12 Agriculture, fuula 281 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Fayyadama ICT Ijoo Qonna Afrikaa KeessattiGabatee wabiiECX · iCow · AgriNet Uganda Ltd · +1

Fayyadama	Biyya ykn Naannoo	Hojii Ijoo
ECX	Ethiopia	Oomishaalee daldaluu fi risk hir'isuuf bakka commodity exchange gurmaa'e
iCow	Kenya	Qonnaan bultoonni dairy farmers qabeenya xiqqaa qaban saawwan akka to'atan gargaaruuf advisory service
AgriNet Uganda Ltd	Uganda	Qaamolee value chain odeeffannoo gabaa real-time fi agribusiness finance waliin walqunnamsiisa
ESOKO	Africa	Gatii gabaa, raaga haala qilleensaa fi gorsawwan irratti karaa SMS fi sagaleetiin advisory services torbanii

Yoom akka itti fayyadamtu

Pilaatfoormota dijitaalaa qonnaa Afrikaa keessatti tajaajilan adda baasuu fi walbira qabuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Fayyadama isaanii walitti hin makhinaa. Fakkeenyaaf, iCow Keeniyaa keessatti bulchiinsa loon aannanii irratti kan xiyyeeffatu yoo ta'u, ECX Itoophiyaa keessatti sirna gabaa qindeessaa kenna.

Grade 12 Agriculture, fuula 281 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Qormaatawwan Gurguddoo Sadan ICT Qonna KeessattiGabatee wabiiTechnology · Capacity · Content

Garee Qormaataa	Gufuuwwan Addaa	Furmaatawwan
Technology	Bakkeewwan fagoo keessatti haguuggii network laafaa ta'uu fi gatiin tajaajilaa olaanaa ta'uu	Haguuggii network gara baadiyyaa fagootti babal'isuu fi imaammata ummataa deeggaru baasuu
Capacity	Dubbisuu fi barreessuu dhabuu fi hanqina dandeettii, keessattuu dubartootaa fi qonnaan bultoota maanguddoota irratti dhiibbaa geessisu	Giddu-galeessota fayyadamuu fi tajaajiloota ICT hunda keessatti leenjii dandeettii digital dabalanii kennuu
Content	Hanqina data yeroo, afaanota naannoo hin taane, fi abbummaan data ifa hin taane	Odeeffannoo qonnaa yeroo eeggatee fi wal-qunnamtii qabu afaanota naannootiin fedhii qonnaan bultootaa irratti hundaa'ee dhiyeessuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Gufuuwwan babal'ina tajaajila ICT qonna biyyoota guddachaa jiran keessatti mudatan gareen adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Qormaanni ICT bakka sadii qofatti kan qoodamu ta'uu yaadadhaa፤ isaanis teknooloojii, dandeettii, fi qabiyyee dha.

Grade 12 Agriculture, fuula 281 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Barnoonni kun kutaawwan biroo keessatti

Qormaanni waan kutaan gadii barsiise gaafachuu hin dhiisu. Kaardiiwwan kutaawwan sanaas as jiru.

Kutaa 11Kaardii 55

Barnoota kutaa 12 kan biroo

Kutaa kana keessaa wanti hanga ammaatti kaardii qabu hundi.

Gaaffii barattoonni gaafatan

Kaardiiwwan Qonna kutaa 12 maal haguugu?: Kitaaba biyyaalessaa keessaa boqonnaawwan 17 irraa kaardii 59: Oomisha fi Bulchiinsa Biqiltoota Kuduraa, Oomisha fi Bulchiinsa Biqiltoota Fuduraa, Hiika Jechootaa, Oomisha fi Bulchiinsa Buna, Shaayii fi Urgooftuuwwanii, Seensa Tissue Culture, Oomisha fi Bulchiinsa Loon Foonii, Oomisha fi Bulchiinsa Hoolaa fi Reʼee, Oomisha fi Bulchiinsa Gaalaa fi kan biroo 9. Boqonnaa kamiyyuu fuuluma kana irratti kaardii tokkoon tokkoon fudhachuu dandeessa.
Kunneen qormaata biyyaalessaa kutaa 12f ni gargaaru?: Eeyyee. Kutaan 12 qormaata biyyaalessaa fudhata; kunneenis seeraa fi foormulaa Qonna qormaanni sun akka beektu si eeggatudha. Qormaanni waggoota darbanii, deebii hojjetame gaaffii tokkoon tokkoon duuba qabu, marsariitiiduma kana irratti bilisaan jira.
Kaardiiwwan kunneen eessaa dhufan?: Kitaaba Ministeera Barnootaa kutaa kanaaf qophaa'e, Grade 12 Agriculture irraa fudhataman. Achumaan marsaan lammaffaa boqonnicha arguu hin dandeenye foormulaa, lakkoofsa dhaabbataa fi tarree gabatee tokkoon tokkoon irra deebi'ee shallaga; wanta inni mirkaneessuu hin dandeenye osoo hin ba'in qaba.
Kun bilisaa?: Eeyyee. Kaardiin as jiru hundi bilisaan dubbifama; waraqaan maxxansaaf qophaa'es bilisaan buufama. Lamaanuu herrega hin gaafatan.
Kun yeroo dhumaaf yoom mirkanaa'e?: 30 Hagayya 2026. Kaardiiwwan boqonnaa boqonnaadhaan dhufu; sararri tokkoon tokkoon isaanii jalaa yeroo kaardiin sun dhumaaf dubbifame agarsiisa.

Qayyabadhu; ergasii of qori

Temari kaardiiwwan kana gara gaaffii shaakalaatti jijjiira; utuu hojjettuu ni sirreessa; wanti si hin galinis barsiisaa AI tiin ni ibsama.

Bilisaan jalqabi