የ10ኛ ክፍል ኬሚስትሪ ካርዶች ምን ይሸፍናሉ?

ከአገር አቀፉ መጽሐፍ 6 ምዕራፎች የተወሰዱ 36 ካርዶች፦ የኢነርጂ ለውጦች እና ኤሌክትሮኬሚስትሪ፣ ሶሉሽኖች፣ ጠቃሚ ኢኦርጋኒክ ኮምፓውንዶች፣ ሜታሎች እና ኖንሜታሎች፣ ሃይድሮካርቦኖች እና የተፈጥሮ ምንጮቻቸው እና ሌሎች 1። እያንዳንዱን ምዕራፍ በገጹ ላይ አንድ ካርድ በአንድ ጊዜ መውሰድ ይችላሉ።

በ10ኛ ክፍል አገር አቀፍ ፈተና አለ?

የለም። ኢትዮጵያ አገር አቀፍ ፈተና የምትሰጠው በ6ኛ፣ በ8ኛና በ12ኛ ክፍል ብቻ ነው። እነዚህ ካርዶች ለትምህርት ቤትዎ ፈተናዎች፣ እንዲሁም ከጥቂት ዓመታት በኋላ ለሚመጣው አገር አቀፍ ፈተና ናቸው።

እነዚህ ካርዶች ከየት መጡ?

ለዚህ ክፍል ከተዘጋጀው የትምህርት ሚኒስቴር መጽሐፍ፣ ከGrade 10 Chemistry ተቀድተዋል። ከዚያም ምዕራፉን ማየት የማይችል ሁለተኛ ማጣሪያ እያንዳንዱን ቀመር፣ ቋሚ ቁጥርና የሠንጠረዥ ረድፍ እንደገና ያሰላል፤ ማጣሪያው ማረጋገጥ ያልቻለውን ሁሉ ሳያወጣ ይይዘዋል።

ይህ ነጻ ነው?

አዎ። እዚህ ያለው እያንዳንዱ ካርድ በነጻ ይነበባል፤ ለኅትመት የተዘጋጀውም ሉህ በነጻ ይወርዳል። ሁለቱም መለያ አይጠይቁም።

ይህ ለመጨረሻ ጊዜ የተረጋገጠው መቼ ነው?

6 ሴፕቴምበር 2026። ካርዶች ምዕራፍ በምዕራፍ ይመጣሉ፤ ከእያንዳንዱ በታች ያለው መስመር ያ ካርድ ለመጨረሻ ጊዜ የተነበበበትን ቀን ይናገራል።

ነጻ አጭር ማስታወሻዎች እና የማጠናከሪያ ካርዶች

የ10ኛ ክፍል ኬሚስትሪ

የ10ኛ ክፍል ኬሚስትሪ በተማሪ ላይ 36 የማጠናከሪያ ካርዶች አሉት፤ በአገር አቀፍ ሥርዓተ ትምህርቱ ምዕራፎች ተደራጅተዋል። እያንዳንዱ ካርድ ሕጉ መቼ እንደሚሠራ፣ በውስጡ ያለው እያንዳንዱ ምልክት ምን እንደሚወክልና ተማሪዎች በብዛት የሚሳሳቱበትን ነጥብ ይገልጻል። በነጻ ይነበባሉ፤ መለያም አይጠይቁም።

36
ካርዶች: 6
ምዕራፎች: 11
ቀመሮች: 15
የማጣቀሻ ሠንጠረዦች: Grade 10 Chemistry
መጽሐፍ: ነጻ
ዋጋ: 6 ሴፕቴምበር 2026
የመጨረሻ ማረጋገጫ

ሁሉም36የማጣቀሻ ሠንጠረዥ15ቀመር11የተለመደ ስህተት4ሕግ4ዘዴ2

የኢነርጂ ለውጦች እና ኤሌክትሮኬሚስትሪ

አራቱ መሠረታዊ የኬሚካል ሪአክሽን ዓይነቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥCombination · Decomposition · Single displacement · +1

የሪአክሽን ዓይነት	አጠቃላይ ቀመር
Combination	$A + B \rightarrow AB$
Decomposition	$AB \rightarrow A + B$
Single displacement	$A + BC \rightarrow B + AC$
Double displacement	$AB + CD \rightarrow AD + CB$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የኬሚካል ሪአክሽኖችን መነሻ ንጥረ ነገሮች ወደ ውጤት በሚቀየሩበት መንገድ መሠረት ለመመደብ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

በነጠላ መፈናቀል ሪአክሽን ውስጥ አንድ ነፃ ኤለመንት ሌላውን መተካት የሚችለው ይበልጥ ተቀጣጣይ ወይም ንቁ ሲሆን ብቻ ነው።

ከGrade 10 Chemistry፣ ገጽ 2-50 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Oxidizing Agent እና Reducing Agentን ማምታትየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በሬዶክስ ሪአክሽን ውስጥ የተኦክሲዳይዝድ ወይም የተሪዲውስድ ንጥረ ነገርን እንዲሁም oxidizing agent እና reducing agentን ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ኤሌክትሮኖችን ያጣው ንጥረ ነገር oxidation ያካሂዳል፤ እርሱም reducing agent ነው። ኤሌክትሮኖችን ያገኘው ንጥረ ነገር reduction ያካሂዳል፤ እርሱም oxidizing agent ነው።

ከGrade 10 Chemistry፣ ገጽ 2-50 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ሞለኪውላር ቀመርን መወሰንቀመር

n = \frac{M_{\text{molecular}}}{M_{\text{empirical}}}

n = \frac{M_{\text{molecular}}}{M_{\text{empirical}}}

$n$: የኢምፔሪካል እና ሞለኪውላር ቀመሮችን የሚያዛምድ ሙሉ ቁጥር አባዢ $dimensionless$
$M_{\text{molecular}}$: የሞለኪውላር ቀመር Molar mass $g\,mol^{-1}$
$M_{\text{empirical}}$: የኢምፔሪካል ቀመር Molar mass $g\,mol^{-1}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ትክክለኛው molar mass ሲሰጥ ኢምፔሪካል ቀመርን ወደ ትክክለኛ ሞለኪውላር ቀመር ለመቀየር ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

አባዢው n ሙሉ ቁጥር መሆን አለበት። በኢምፔሪካል ቀመሩ ውስጥ ያሉትን ሁሉንም ንዑስ ቁጥሮች በ n ያብዙ።

ከGrade 10 Chemistry፣ ገጽ 2-50 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የክብደት ፐርሰንት ስብጥርቀመር

\% \text{ composition} = \frac{n \times M_{\text{element}}}{M_{\text{compound}}} \times 100

\% \text{ composition} = \frac{n \times M_{\text{element}}}{M_{\text{compound}}} \times 100

$n$: በአንድ ሞል ውህድ ውስጥ የሚገኘው የኤለመንቱ የሞል ብዛት $dimensionless$
$M_{\text{element}}$: የኤለመንቱ Molar mass $g\,mol^{-1}$
$M_{\text{compound}}$: የውህዱ Molar mass $g\,mol^{-1}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በአንድ ኬሚካላዊ ውህድ ውስጥ የሚገኝ የአንድን የተወሰነ ኤለመንት የመቶኛ መጠን ለማግኘት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ከማካፈልዎ በፊት የኤለመንቱን molar mass በቀመሩ ውስጥ ባለው የንዑስ ቁጥር n ማባዛትን አይርሱ።

ከGrade 10 Chemistry፣ ገጽ 2-50 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የኦክሲዴሽን ቁጥር መመደቢያ ደንቦችየማጣቀሻ ሠንጠረዥያልተጣመረ element · Monatomic ion · Group IA, Group IIA · +4

ዝርያ ወይም ኤለመንት	የኦክሲዴሽን ቁጥር ደንብ	ልዩ ሁኔታዎች
ያልተጣመረ element	$0$	የለም
Monatomic ion	ከ ion charge ጋር እኩል	የለም
Group IA, Group IIA	ለ Group IA $+1$ ፣ ለ Group IIA $+2$	የለም
Oxygen በ compounds ውስጥ	$-2$	Peroxides: $-1$ , Superoxides: $-1/2$ , $OF_2$ : $+2$
Hydrogen በ compounds ውስጥ	$+1$	Metal hydrides: $-1$
የ Neutral compound ድምር	ድምሩ ከ $0$ ጋር እኩል ነው	የለም
የ Polyatomic ion ድምር	ድምሩ ከ ion charge ጋር እኩል ነው	የለም

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በገለልተኛ ሞለኪውል ወይም ፖሊአቶሚክ አዮን ውስጥ ያለን የማንኛውንም ኤለመንት የኦክሲዴሽን ሁኔታ ለመወሰን ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

እንደ Na2O2 ባሉ ፐርኦክሳይዶች ውስጥ የኦክስጅንን እና እንደ NaH ባሉ ሜታል ሃይድራይዶች ውስጥ የሃይድሮጅንን ልዩ ሁኔታዎች እንዳይረሱ።

ከGrade 10 Chemistry፣ ገጽ 2-50 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ሶሉሽኖች

የኮሎይዶች ምደባየማጣቀሻ ሠንጠረዥፈሳሽ · ጠጣር · ጋዝ

የተበተነው ክፍል	የሚበትነው አካል	የኮሎይድ ዓይነት	ምሳሌ
ፈሳሽ	ጋዝ	Aerosol	ጉም፣ ደመና፣ ጭጋግ
ጠጣር	ጋዝ	Aerosol	ጢስ፣ የተሽከርካሪ ጭስ (exhaust)
ጋዝ	ፈሳሽ	Foam	የጺም መላጫ ክሬም (Shaving cream)
ፈሳሽ	ፈሳሽ	Emulsion	ወተት፣ የፊት ክሬም
ጠጣር	ፈሳሽ	Sol	Milk of magnesia
ጋዝ	ጠጣር	Foam	ስፖንጅ፣ ፑሚስ (pumice)
ፈሳሽ	ጠጣር	Gel	ጄሊ፣ አይብ፣ ቅቤ
ጠጣር	ጠጣር	Solid sol	የከበረ ድንጋይ (Gemstone)፣ ወተታማ መስታወት (milky glass)

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የተበተነውን እና የሚበትነውን አካል የቁስ ሁኔታ መሠረት በማድረግ የኮሎይድ ዓይነቶችን ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ጋዝ በጋዝ ውስጥ ሲበተን ኮሎይድ አይፈጥርም፤ ሁሉም ጋዞች ሙሉ በሙሉ ተቀላቅለው እውነተኛ መፍትሔ (solution) ይፈጥራሉ።

ከGrade 10 Chemistry፣ ገጽ 51-110 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የአዮኒክ ድፍን የመፍትሔ ኢንታልፒቀመር

\Delta H_{\text{soln}} = \Delta H_{\text{lat}} + \Delta H_{\text{hydr}}

\Delta H_{\text{soln}} = \Delta H_{\text{lat}} + \Delta H_{\text{hydr}}

$\Delta H_{\text{soln}}$: የመፍትሄ ሞላር ኢንታልፒ $\text{kJ}\,\text{mol}^{-1}$
$\Delta H_{\text{lat}}$: የላቲስ ኢነርጂ $\text{kJ}\,\text{mol}^{-1}$
$\Delta H_{\text{hydr}}$: የሃይድሬሽን ኢንታልፒ $\text{kJ}\,\text{mol}^{-1}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

አዮኒክ ድፍን በውሃ ውስጥ ሲሟሟ የሚኖረውን ጠቅላላ የሙቀት ለውጥ ከlattice እና hydration energies ለማስላት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

Lattice energy ሁልጊዜ ፖዘቲቭ (endothermic) ሲሆን፣ hydration energy ደግሞ ሁልጊዜ ኔጌቲቭ (exothermic) ነው።

ከGrade 10 Chemistry፣ ገጽ 51-110 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የመፍትሔ ሙቀትቀመር

q = m C_g \Delta T

q = m C_g \Delta T

$q$: የተለቀቀ ወይም የተመጠጠ ሙቀት $\text{J}$
$m$: የመፍትሄው መጠነ ቁስ $\text{g}$
$C_g$: የመፍትሄው ልዩ የሙቀት አቅም $\text{J}\,\text{g}^{-1}\,{^{\circ}\text{C}}^{-1}$
$\Delta T$: የሙቀት መጠን ለውጥ $^{\circ}\text{C}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በካሎሪሜትር ውስጥ በሚሟሟበት ጊዜ የተወሰደውን ወይም የተለቀቀውን ጠቅላላ ሙቀት ለማስላት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ግዝፈቱ m የሟሚው እና የማሟሟያው ድምር ክብደት (total solution mass) መሆን አለበት፤ የማሟሟያው ብቻ አይደለም።

ከGrade 10 Chemistry፣ ገጽ 51-110 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የሄንሪ ሕግቀመር

C = k P

C = k P

$C$: የተሟሟ ጋዝ ክምችት $\text{mol}\,\text{L}^{-1}$
$k$: የHenry ህግ ቋሚ $\text{mol}\,\text{L}^{-1}\,\text{atm}^{-1}$
$P$: የጋዙ ከፊል ግፊት $\text{atm}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የአንድ ጋዝ በተወሰነ partial pressure ውስጥ በፈሳሽ ውስጥ ያለውን solubility ወይም concentration ለማስላት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ከውሃ ጋር በኬሚካል የሚገናኙ ወይም hydrogen bond የሚፈጥሩ ጋዞች ለምሳሌ HCl እና NH3 የሄንሪን ሕግ አይከተሉም።

ከGrade 10 Chemistry፣ ገጽ 51-110 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ጠቃሚ ኢኦርጋኒክ ኮምፓውንዶች

የአሲድ እና ቤዝ ኢንዲኬተሮችየማጣቀሻ ሠንጠረዥLitmus · Phenolphthalein · Methyl orange · +1

ኢንዲኬተር	በአሲድ ውስጥ ያለው ቀለም	በቤዝ ውስጥ ያለው ቀለም
Litmus	Red	Blue
Phenolphthalein	Colourless	Pink
Methyl orange	Red	Yellow
Universal Indicator	Red	Blue

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ከተጨመሩት ኢንዲኬተሮች የታየውን የቀለም ለውጥ በመመልከት አንድ መፍትሄ አሲዳማ ወይም ቤዛዊ መሆኑን ለመወሰን ይህንን ሰንጠረዥ ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

Phenolphthalein በአሲዳማ መፍትሄዎች ውስጥ ሙሉ በሙሉ ቀለም አልባ ሆኖ ይቆያል፣ ሮዝ የሚሆነው በመሰረታዊ መፍትሄዎች ውስጥ ብቻ ነው።

ከGrade 10 Chemistry፣ ገጽ 111-168 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የኦክሳይዶች ምደባየማጣቀሻ ሠንጠረዥአሲዳዊ · ቤዛዊ · አምፎቴሪክ · +2

የኦክሳይድ ዓይነት	ኬሚካላዊ ባሕርይ	ምሳሌዎች
አሲዳዊ	ከውሃ ጋር አሲድ ይፈጥራል፣ ቤዞችን ኒውትራላይዝ ያደርጋል	$\mathrm{CO_2}$ , $\mathrm{SO_2}$ , $\mathrm{N_2O_5}$
ቤዛዊ	ከውሃ ጋር ቤዝ ይፈጥራል፣ አሲዶችን ኒውትራላይዝ ያደርጋል	$\mathrm{Na_2O}$ , $\mathrm{CaO}$ , $\mathrm{CuO}$
አምፎቴሪክ	ከጠንካራ አሲዶች እና ከጠንካራ ቤዞች ጋር ሪአክት ያደርጋል	$\mathrm{Al_2O_3}$ , $\mathrm{ZnO}$ , $\mathrm{PbO}$
ኒውትራል	ከአሲዶችም ሆነ ከቤዞች ጋር ሪአክት አያደርግም	$\mathrm{CO}$ , $\mathrm{NO}$ , $\mathrm{N_2O}$ , $\mathrm{H_2O}$
ፔሮክሳይድ	ኦክስጅን በ $-1$ state ውስጥ ያለበትን የ $-O-O-$ link ይዟል	$\mathrm{H_2O_2}$ , $\mathrm{Na_2O_2}$ , $\mathrm{CaO_2}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የኦክስጅን ሁለትዮሽ ውህዶችን ለመመደብ እና ከውሃ፣ ከአሲዶች ወይም ከቤዞች ጋር ያላቸውን የግብረ-መልስ ውጤት ለመተንበይ ይህንን ሰንጠረዥ ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

እንደ CO፣ NO እና N2O ያሉ ገለልተኛ ኦክሳይዶች የብረታ-አልቦ ኦክሳይዶች ቢሆኑም ጨው አይፈጥሩም።

ከGrade 10 Chemistry፣ ገጽ 111-168 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ብርቱ አሲድን ማቅጠንየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የላብራቶሪ ደህንነት ደንቦችን እና የአሲድ ማቅጠን ቅደም ተከተሎችን በሚመለከቱ ጥያቄዎች ላይ ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

በጭራሽ ውሃን በቀጥታ ወደ ብርቱ አሲድ አይጨምሩ። ከፍተኛ ሙቀት ፈጥሮ አሲዱ እንዳይረጭ ሁልጊዜ ብርቱ አሲዱን ወደ ውሃ ቀስ ብለው ይጨምሩ።

ከGrade 10 Chemistry፣ ገጽ 111-168 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የ pH እና pOH ዝምድናቀመር

\mathrm{pH} + \mathrm{pOH} = 14

\mathrm{pH} + \mathrm{pOH} = 14

$\mathrm{pH}$: የpH እሴት $1$
$\mathrm{pOH}$: የpOH እሴት $1$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በ 25 °C ላይ በ pH እና pOH መካከል ለመቀያየር፣ በተለይም የመሰረታዊ መፍትሄን pH ከሃይድሮክሳይድ አዮን ክምችት ለማስላት ይህንን ቀመር ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

ይህ ዝምድና የሚያገለግለው የውሃ አዮናዊ ብዜት 1.0 x 10^-14 በሆነበት በ 25 °C ላይ ብቻ ነው።

ከGrade 10 Chemistry፣ ገጽ 111-168 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የ pH ስሌትቀመር

\mathrm{pH} = -\log[\mathrm{H}^+]

\mathrm{pH} = -\log[\mathrm{H}^+]

$\mathrm{pH}$: የpH እሴት $1$
$[\mathrm{H}^+]$: የሃይድሮጅን አዮን ክምችት $\mathrm{mol\,L^{-1}}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ይህንን ቀመር የሃይድሮጅን አዮን ሞላር ክምችትን በመጠቀም የአሲዳማ መፍትሄን pH ለማስላት ወይም ከታወቀ pH የሃይድሮጅን አዮን ክምችት ለማግኘት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

እንደ H2SO4 ላሉ ዳይፕሮቲክ ብርቱ አሲዶች የሃይድሮጅን አዮን ክምችት ከአሲዱ ሞላሪቲ እጥፍ ነው።

ከGrade 10 Chemistry፣ ገጽ 111-168 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

አሲድ፣ ቤዝና ጨው፦ ትርጓሜዎችና ገለልተኛ ማድረግሕግArrhenius acid · Arrhenius base · Bronsted-Lowry · +4

ቃል	ትርጉሙ	ምሳሌዎች
Arrhenius acid	በውሃ ውስጥ ሃይድሮጅን አዮን ይለቃል፤ በመፍትሄው ውስጥ የሚጓዘው እንደ hydronium ion $\mathrm{H_3O^+}$ ነው	$\mathrm{HCl}$ ፣ $\mathrm{H_2SO_4}$ ፣ $\mathrm{HNO_3}$ ፣ $\mathrm{CH_3COOH}$
Arrhenius base	በውሃ ውስጥ ሃይድሮክሳይድ አዮን ይለቃል። በውሃ የሚሟሟ ቤዝ alkali ይባላል፤ እንደ $\mathrm{CuO}$ ያለ የማይሟሟ ቤዝ ደግሞ ከአሲድ ጋር እስኪሠራ ድረስ ኢንዲኬተር አይለውጥም	$\mathrm{NaOH}$ ፣ $\mathrm{KOH}$ ፣ $\mathrm{Ca(OH)_2}$
Bronsted-Lowry	ሰፊው ትርጓሜ ነው፦ አሲድ ፕሮቶን ይሰጣል፣ ቤዝ ደግሞ ይቀበላል። Ammonia የሚመደበው እዚህ ነው፤ የራሱ $\mathrm{OH}$ ሳይኖረው ከውሃ ፕሮቶን ወስዶ ሃይድሮክሳይድ ስለሚያስቀር	$\mathrm{NH_3}$
ጨው	የአሲዱ ሃይድሮጅን በብረት አዮን ወይም በ ammonium ion $\mathrm{NH_4^+}$ ሲተካ የሚገኘው ውህድ	$\mathrm{NaCl}$ ፣ $\mathrm{KNO_3}$ ፣ $\mathrm{CuSO_4}$ ፣ $\mathrm{NH_4Cl}$
ገለልተኛ ማድረግ	አሲድ ከቤዝ ጋር ጨውና ውሃ ይሰጣል። በአዮኖቹ መካከል $\mathrm{H^+ + OH^- \rightarrow H_2O}$ ነው፤ የብረቱ አዮንና የአሲዱ ሌላኛው አዮን ጨው ሆነው ይቀራሉ	$\mathrm{HCl + NaOH \rightarrow NaCl + H_2O}$
አሲድ በካርቦኔት ላይ	ተዛማጅ ግን የተለየ ግብረ መልስ ነው፤ ጨው፣ ውሃና ካርቦን ዳይኦክሳይድ ይሰጣል	$\mathrm{2HCl + CaCO_3 \rightarrow CaCl_2 + H_2O + CO_2}$
የ pH ሚዛን	ለትምህርት ቤት ሥራ በ 25 ዲግሪ ሴንቲግሬድ አካባቢ ከ 0 እስከ 14 የሚጻፍ ቀጣይ ሚዛን ነው። ከ 7 በታች አሲዳማ፣ በትክክል 7 ገለልተኛ፣ ከ 7 በላይ ቤዛዊ ነው	pH 6.5 አሲዳማ ነው፤ pH 7.4 ቤዛዊ ነው

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ጥያቄው አንድን ንጥረ ነገር አሲድ፣ ቤዝ ወይም ጨው ብለህ እንድትመድብ ወይም የገለልተኛ ማድረግ እኩልታ እንድትሞላ ሲጠይቅ ተጠቀም። የምትሠራበትን ትርጓሜ ጥቀስ፤ Arrhenius ንጥረ ነገሩ በውሃ ውስጥ የሚለቀውን ይናገራል፣ Bronsted-Lowry ደግሞ የተሰጠውንና የተቀበለውን ፕሮቶን ይናገራል።

ተጠንቀቁ

ተማሪዎች የ HCl እና NaOH አንድ ለአንድ ንድፍ ሁለት ሃይድሮጅን ወዳለው አሲድ ወስደው H2SO4 ከ NaOH ጋር NaSO4 እና H2O ይሰጣል ብለው ይጽፋሉ። ሁለቱም ሃይድሮጅኖች መተካት ስላለባቸው ጨው Na2SO4 ነው፤ ሁለት ሶዲየም አዮን ከአንድ ሰልፌት አዮን ጋር። እኩልታውም ሁለት NaOH እና ሁለት H2O ይፈልጋል። መጀመሪያ ጨውን ከአዮኖቹ ቻርጅ ገንባ፣ ከዚያ አመጣጥነው። ተመሳሳዩ ስህተት ከ calcium hydroxide ጋር CaCl2 ፋንታ CaCl ያስጽፋል።

የኬሚካል ውህዶች የተለመዱ ስሞችየማጣቀሻ ሠንጠረዥQuicklime · Slaked lime · Limestone, marble, chalk · +19

የተለመደ ስም	የኬሚካል ስም	ቀመር
Quicklime	Calcium oxide	$\mathrm{CaO}$
Slaked lime	Calcium hydroxide	$\mathrm{Ca(OH)_2}$
Limestone, marble, chalk	Calcium carbonate	$\mathrm{CaCO_3}$
Baking soda	Sodium hydrogen carbonate	$\mathrm{NaHCO_3}$
Washing soda	Sodium carbonate decahydrate	$\mathrm{Na_2CO_3} \cdot 10\mathrm{H_2O}$
Soda ash	Sodium carbonate	$\mathrm{Na_2CO_3}$
Caustic soda	Sodium hydroxide	$\mathrm{NaOH}$
Blue vitriol	Copper(II) sulphate pentahydrate	$\mathrm{CuSO_4} \cdot 5\mathrm{H_2O}$
White vitriol	Zinc sulphate heptahydrate	$\mathrm{ZnSO_4} \cdot 7\mathrm{H_2O}$
Oil of vitriol	Sulphuric acid	$\mathrm{H_2SO_4}$
Muriatic acid	Hydrochloric acid	$\mathrm{HCl}$
Plaster of Paris	Calcium sulphate hemihydrate	$\mathrm{2CaSO_4} \cdot \mathrm{H_2O}$
Chloroform	Trichloromethane	$\mathrm{CHCl_3}$
Glacial acetic acid	Ethanoic acid	$\mathrm{CH_3COOH}$
Spirit	Ethanol	$\mathrm{C_2H_5OH}$
Marsh gas	Methane	$\mathrm{CH_4}$
Laughing gas	Dinitrogen monoxide	$\mathrm{N_2O}$
Dry ice	Solid carbon dioxide	$\mathrm{CO_2(s)}$
Potash, pearl ash	Potassium carbonate	$\mathrm{K_2CO_3}$
Table sugar	Sucrose	$\mathrm{C_{12}H_{22}O_{11}}$
Silica	Silicon dioxide	$\mathrm{SiO_2}$
Bleaching powder	Calcium chloride hypochlorite	$\mathrm{Ca(OCl)Cl}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

አንድ ጥያቄ፣ መለያ ወይም የገበያ አጠራር የተለመደውን ስም ሲጠቀም የኬሚካሉን ስም ለማግኘት፣ ወይም በተቃራኒው ለማግኘት ይህን ሰንጠረዥ ተጠቀም። የቀመሩን አምድ በጥንቃቄ ገልብጥ፤ ከእነዚህ ስሞች ብዙዎቹ ውሃ የያዙ ክሪስታሎችን እንጂ ደረቁን ጨው አይሰይሙምና።

ተጠንቀቁ

ተማሪዎች ሦስቱን lime ስሞች ያምታታሉ፤ ሦስቱም ቃሉን ስለያዙ። Limestone የምትጀምርበት ድንጋይ ነው፣ CaCO3። ስታሞቀው ካርቦን ዳይኦክሳይድ አጥቶ quicklime ይሆናል፣ CaO። በዚያ ላይ ውሃ ስትጨምር slaked lime ይሆናል፣ Ca(OH)2፤ slaked ማለት ውሃ ተጨምሮበታል ማለት ስለሆነ ከሦስቱ OH ያለው እሱ ብቻ ነው። በ vitriols እና በ washing soda ላይ ሁለተኛ ወጥመድ አለ፦ እነዚያ ስሞች ውሃ የያዙትን ክሪስታሎች ይሰይማሉ። Blue vitriol copper sulphate pentahydrate ሲሆን ሰማያዊ የሚያደርገው ያ ውሃ ነው፤ ውሃውን ስታስወጣ ነጭ anhydrous CuSO4 ታገኛለህ፤ ይህን ደግሞ ማንም blue vitriol አይለውም።

የአሲድ አምስቱ ሪአክሽኖችየማጣቀሻ ሠንጠረዥMetal hydroxide · Metal above hydrogen · Metal carbonate · +2

አሲድ የሚሠራው ከ	የሚገኘው ውጤት	ምሳሌ
Metal hydroxide	ጨውና ውሃ። ይህ neutralization ነው።	$\mathrm{HCl(aq) + NaOH(aq) \rightarrow NaCl(aq) + H_{2}O(l)}$
Metal above hydrogen	ጨውና የ hydrogen ጋዝ፤ ይህም የሚሆነው አሲዱ እንደ dilute HCl ወይም dilute H2SO4 ያለ የተቀጠነና oxidizing ያልሆነ ሲሆን ብቻ ነው። መዳብ፣ ብርና ወርቅ በ reactivity series ውስጥ ከ hydrogen በታች ስለሆኑ ከተቀጠነ HCl ጋር ምንም አይሠሩም።	$\mathrm{Zn(s) + 2HCl(aq) \rightarrow ZnCl_{2}(aq) + H_{2}(g)}$
Metal carbonate	ጨው፣ ውሃና carbon dioxide። የብረት hydrogencarbonate ተመሳሳዮቹን ሦስት ውጤቶች ይሰጣል።	$\mathrm{CaCO_{3}(s) + 2HCl(aq) \rightarrow CaCl_{2}(aq) + H_{2}O(l) + CO_{2}(g)}$
Metal oxide	ጨውና ውሃ። የብረት oxide basic oxide ስለሆነ ይህም neutralization ነው።	$\mathrm{CuO(s) + 2HCl(aq) \rightarrow CuCl_{2}(aq) + H_{2}O(l)}$
Ammonia	የ ammonium ጨው ብቻ፤ ውሃ አይገኝም። እዚህ ላይ base የሆነው ammonia ነው፤ ነገር ግን hydroxide ወይም oxide ስለሌለው ውሃ የሚሠራበት ነገር የለም። NH4Cl ነጭ ደረቅ ሆኖ ይፈጠራል።	$\mathrm{NH_{3}(g) + HCl(g) \rightarrow NH_{4}Cl(s)}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የአንድ አሲድ ሪአክሽን ውጤት መተንበይ ወይም የተመጣጠነውን እኩልታ መጻፍ ሲኖርብህ ተጠቀም። የአሲዱ hydrogen በብረት ወይም በ ammonium ion ሲተካ ጨው ይፈጠራል፤ ከእነዚህ አምስት ረድፎች እያንዳንዱም አንድ ጨው ይሰጣል።

ተጠንቀቁ

ተማሪዎች የብረቱን valency ሳያረጋግጡ ጨውን ስለሚጽፉ Zn + HCl, ZnCl + H2 ይሰጣል ብለው ይጽፋሉ፤ በ HCl ፊት መቀመጥ ያለበትንም 2 አያገኙም። መጀመሪያ ጨውን ከ ion ኃይለ ምላሾቹ ገንባ፤ Zn2+ ከ Cl- ጋር ZnCl2 ይሰጣል፤ ከዚያም አሲዱን ከእሱ ጋር አመጣጥን። ያለ ማረጋገጥ ንድፍ የመቅዳት ልማድ ሌላውንም የተለመደ ስህተት ያመጣል፦ Cu + 2HCl, CuCl2 + H2 ይሰጣል ማለት። መዳብ በ reactivity series ውስጥ ከ hydrogen በታች ስለሆነ ምንም አይሆንም፤ በአራተኛው ረድፍ መዳብ እንደ CuO የገባውም ለዚህ ነው።

ምዕራፍ 4

የኤሌክትሮድ ፖላሪቲ ስህተትየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በኤሌክትሮኬሚካል ሴሎች ውስጥ የአኖድ እና ካቶድ ቻርጅ እንዲሁም ሪአክሽን ለመለየት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

Oxidation ሁልጊዜ በአኖድ እና reduction በካቶድ ላይ ይከናወናል። ነገር ግን አኖድ በ Galvanic cell አሉታዊ (-) ሲሆን በ Electrolytic cell አዎንታዊ (+) ነው።

ከGrade 10 Chemistry፣ ገጽ 169-200 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Galvanic እና electrolytic ሴሎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥየኢነርጂ ለውጥ · Redox reaction · የAnode ምልክት እና ሂደት · +1

ባህሪ	Galvanic (Voltaic) Cell	Electrolytic Cell
የኢነርጂ ለውጥ	ከChemical energy ወደ electrical energy	ከElectrical energy ወደ chemical energy
Redox reaction	Spontaneous	Nonspontaneous
የAnode ምልክት እና ሂደት	Negative (-), Oxidation	Positive (+), Oxidation
የCathode ምልክት እና ሂደት	Positive (+), Reduction	Negative (-), Reduction

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በባትሪዎች እና በኤሌክትሮላይሲስ ሴሎች መካከል ያለውን ልዩነት ለመለየት ይጠቀሙ።

ከGrade 10 Chemistry፣ ገጽ 169-200 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Metallic እና electrolytic conduction ልዩነትየማጣቀሻ ሠንጠረዥየ Charge ተሸካሚዎች · የ Matter ዝውውር · Chemical ለውጥ · +1

ባህሪ	Metallic Conduction	Electrolytic Conduction
የ Charge ተሸካሚዎች	Electrons (delocalized የሆኑ)	Ions (cations እና anions)
የ Matter ዝውውር	ምንም የ Matter ዝውውር የለም	የ Ions ዝውውርን ያካትታል
Chemical ለውጥ	ምንም Chemical ለውጥ የለም	Chemical decomposition ይከሰታል
የ Temperature ተጽዕኖ	Temperature ሲጨምር Conductivity ይቀንሳል	Temperature ሲጨምር Conductivity ይጨምራል

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በብረታ ብረት እና በፈሳሽ ኤሌክትሮላይት መካከል ያለውን የኮንዳክሽን ልዩነት ለማነጻጸር ይጠቀሙ።

ከGrade 10 Chemistry፣ ገጽ 169-200 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የሙቀት መጠን ስሌትቀመር

q = c \cdot m \cdot \Delta T

q = c \cdot m \cdot \Delta T

$q$: የተወሰደ ወይም የተለቀቀ ሙቀት (Heat) $\text{J}$
$c$: ልዩ የሙቀት አቅም $\text{J}\,\text{kg}^{-1}\,\text{K}^{-1}$
$m$: የቁሱ መጠን (Mass) $\text{kg}$
$\Delta T$: የሙቀት መጠን ለውጥ (Temperature change) $\text{K}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በሙቀት ለውጥ ወቅት የተላለፈውን የሙቀት መጠን ለማስላት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

የሙቀት ልዩነት በ Kelvin እና በ Celsius እኩል በመሆኑ የልዩነቱ ቁጥር አይለወጥም።

ከGrade 10 Chemistry፣ ገጽ 169-200 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ሜታሎች እና ኖንሜታሎች

Sulfur Trioxide በቀጥታ በውሃ ውስጥ መሟሟትየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በ Contact Process የሰልፈሪክ አሲድ አመራረት ቅደም ተከተልን በሚጽፉበት ጊዜ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

በ Contact Process ውስጥ $\text{SO}_3$ በቀጥታ ከውሃ ጋር እንደሚገናኝ አድርገው ፈጽሞ አይጻፉ። መጀመሪያ በተከማቸ ሰልፈሪክ አሲድ ውስጥ ተሟምቶ $\text{H}_2\text{S}_2\text{O}_7$ (Oleum) ከፈጠረ በኋላ ነው በውሃ የሚበረዘው።

ከGrade 10 Chemistry፣ ገጽ 201-236 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የወርቅ ንጽሕና በመቶኛቀመር

\text{Mass \% of Gold} = \frac{\text{Carat}}{24} \times 100

\text{Mass \% of Gold} = \frac{\text{Carat}}{24} \times 100

$\text{Carat}$: በ 24 የቅይጥ የክብደት ክፍሎች ውስጥ ያለ የንጹሕ ወርቅ የክብደት ክፍል መጠን $\text{dimensionless}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ከተሰጠ የካራት ዋጋ የወርቅን የክብደት መቶኛ ለማስላት ይህንን ቀመር ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

ንጹሕ ወርቅ 24 ካራት ነው። የካራቱን ቁጥር በ 100 እንዳያካፍሉ፤ መካፈል ያለበት ለ 24 ነው።

ከGrade 10 Chemistry፣ ገጽ 201-236 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የንጥረ ነገሮች የኢንዱስትሪ አመራረትየማጣቀሻ ሠንጠረዥAluminum · Iron · Copper · +2

Element	ዋና Ore ወይም መገኛ	የኢንዱስትሪ የማውጣት Method
Aluminum	$\text{Al}_2\text{O}_3\cdot 2\text{H}_2\text{O}$ (Bauxite)	Hall-Héroult process (Electrolysis ከ $\text{Na}_3\text{AlF}_6$ ጋር)
Iron	$\text{Fe}_2\text{O}_3$ (Hematite)	$\text{CO}$ በመጠቀም የሚካሄድ Blast furnace reduction
Copper	$\text{CuFeS}_2$ (Chalcopyrite)	Roasting, smelting, እና electrolytic refining
Sulfur	የከርሰ ምድር elemental deposits	Superheated water በመጠቀም የሚካሄድ Frasch process
Chlorine	$\text{NaCl}(\text{aq})$ (Brine)	የconcentrated aqueous $\text{NaCl}$ Electrolysis

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ለዋና ዋና metals እና nonmetals ጥሬ እቃዎችንና የማውጫ ዘዴዎችን ለመለየት ይህንን ሰንጠረዥ ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

Cryolite የአሉሚኒየም ore አይደለም። የሟሟያ ሙቀትን ከ 2045 °C ወደ 1000 °C ዝቅ የሚያደርግ ተጨማሪ ቅይጥ ነው።

ከGrade 10 Chemistry፣ ገጽ 201-236 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ሃይድሮካርቦኖች እና የተፈጥሮ ምንጮቻቸው

የአልኬን መዋቅራዊ አይሶመሮች ቀመርቀመር

N = 2^{n-4} + 1

N = 2^{n-4} + 1

$N$: የአልኬኑ የመዋቅር አይሶመሮች ብዛት
$n$: የካርቦን አተሞች ብዛት፣ ከ 4 እስከ 7 ካርቦን ላላቸው ብቻ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ከ 4 እስከ 7 የካርቦን አተሞች ላሏቸው አልኬኖች ያሉትን የመዋቅር አይሶመሮች ብዛት በፍጥነት ለማወቅ ይጠቀሙ ።

ተጠንቀቁ

ይህ ቀመር የሚያገለግለው ከ 4 እስከ 7 ካርቦን ላላቸው ብቻ ነው፤ ከ 3 በታች ወይም ከ 7 በላይ ለሆኑ አይሰራም ።

ከGrade 10 Chemistry፣ ከገጽ 237 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የአልኬኖች ሙሉ ማቃጠልቀመር

\mathrm{C}_n\mathrm{H}_{2n+2} + \left(\frac{3n+1}{2}\right)\mathrm{O}_2 \rightarrow n\,\mathrm{CO}_2 + (n+1)\,\mathrm{H}_2\mathrm{O}

\mathrm{C}_n\mathrm{H}_{2n+2} + \left(\frac{3n+1}{2}\right)\mathrm{O}_2 \rightarrow n\,\mathrm{CO}_2 + (n+1)\,\mathrm{H}_2\mathrm{O}

$n$: በአልኬን ውስጥ ያሉ የካርቦን አተሞች ብዛት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

አልኬኖች ከኦክስጅን ጋር ተቃጥለው ካርቦን ዳይኦክሳይድ እና ውሃ ሲሰጡ እኩልታውን ለማመጣጠን ይጠቀሙ ።

ተጠንቀቁ

n ሙሉ ጥንድ ቁጥር ሲሆን የኦክስጅን ክፍልፋይ እንዳይኖር ሙሉ እኩልታውን በ 2 ያባዙ ።

ከGrade 10 Chemistry፣ ከገጽ 237 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የሃይድሮካርቦን ሆሞሎገስ መደቦችየማጣቀሻ ሠንጠረዥAlkane · Alkene · Cycloalkane

መደብ	ጠቅላላ ቀመር	ርካታ	መለያ ባህሪ
Alkane	$C_n H_{2n+2}$	Saturated	ነጠላ የ $C-C$ ቦንዶች ብቻ
Alkene	$C_n H_{2n}$	Unsaturated	ቢያንስ አንድ የ $C=C$ ቦንድ
Cycloalkane	$C_n H_{2n}$	Saturated	በነጠላ ቦንድ የተያያዘ የካርቦን ሪንግ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ክፍት ሰንሰለት እና ቀለበት ሃይድሮካርቦኖችን ለመመደብ፣ የሞለኪውል ቀመርን ለማስላት እና ርካታን ለመለየት ይጠቀሙበታል ።

ተጠንቀቁ

ሳይክሎአልኬኖች ከአልኬኖች ጋር ተመሳሳይ አጠቃላይ ቀመር (CnH2n) ቢኖራቸውም፣ ነጠላ ትስስር ያላቸው የረኩ ውህዶች ናቸው ።

ከGrade 10 Chemistry፣ ከገጽ 237 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

አልኬኖችን በቤተ-ሙከራ የማዘጋጀት ዘዴዎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥHydrogenation · Wurtz synthesis · Decarboxylation

የአጸግብ አይነት	አጸግብ ባዮች	አነቃቂ ወይም ረዳት	ውጤት
Hydrogenation	Alkene $+ \mathrm{H}_2$	$\mathrm{Pt}$ , heat	Alkane
Wurtz synthesis	$2\mathrm{R-X} + 2\mathrm{Na}$	Heat	$\mathrm{R-R} + 2\mathrm{NaX}$
Decarboxylation	$\mathrm{RCOONa} + \mathrm{NaOH}$	$\mathrm{CaO}$ , heat	$\mathrm{R-H} + \mathrm{Na}_2\mathrm{CO}_3$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በቤተ-ሙከራ ውስጥ አልኬኖችን ለማዘጋጀት የሚያገለግሉ አጸጋቢዎችን፣ ሁኔታዎችንና ውጤቶችን ለመለየት ይጠቀሙ ።

ተጠንቀቁ

ዲካርቦክሲሌሽን ከአሲድ ጨው አንድ ካርቦን ያነሰ አልኬን ይሰጣል፣ ምክንያቱም አንዱ ካርቦን በሶዲየም ካርቦኔት መልክ ይወገዳል ።

ከGrade 10 Chemistry፣ ከገጽ 237 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የመጀመሪያዎቹ አሥር alkanesየማጣቀሻ ሠንጠረዥMethane · Ethane · Propane · +7

ስም	የካርቦን አተሞች	የሞለኪውል ቀመር
Methane	1	$\mathrm{CH_4}$
Ethane	2	$\mathrm{C_2H_6}$
Propane	3	$\mathrm{C_3H_8}$
Butane	4	$\mathrm{C_4H_{10}}$
Pentane	5	$\mathrm{C_5H_{12}}$
Hexane	6	$\mathrm{C_6H_{14}}$
Heptane	7	$\mathrm{C_7H_{16}}$
Octane	8	$\mathrm{C_8H_{18}}$
Nonane	9	$\mathrm{C_9H_{20}}$
Decane	10	$\mathrm{C_{10}H_{22}}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ጥያቄው የአንድን alkane ስም ሰጥቶ ቀመሩን ሲጠይቅ፣ ወይም ቀመሩን ሰጥቶ ስሙን ሲጠይቅ ይህን ሰንጠረዥ ተጠቀም። እዚህ የተዘረዘሩት ቀጥተኛ ሰንሰለት ያላቸው ናቸው፤ ከ butane ጀምሮ ቀመሩ ብቻውን አንድ ውህድ አይሰይምምና፦ C4H10 butane ነው፣ methylpropane ደግሞም ነው።

ተጠንቀቁ

ስህተቱ ሁለቱን ተጨማሪ ሃይድሮጅኖች መርሳት ነው። ተማሪው የካርቦኑን ብዛት በሁለት አባዝቶ ያቆማል፤ ስለዚህ hexane C6H12 ሆኖ ይወጣል፤ ይህ ግን ድርብ ትስስር ወይም ቀለበት ያለው ሌላ ውህድ ነው። የሰንሰለቱ ሁለቱ ጫፎች እያንዳንዳቸው አንድ ትርፍ ትስስር ስላላቸው ማንኛውም alkane ከካርቦኑ እጥፍ በሁለት የሚበልጥ ሃይድሮጅን ይይዛል፤ hexane C6H14 ነው። መልስህን ቁጠር፦ የሃይድሮጅኑ ቁጥር ሁልጊዜ ጥንድ ነው፣ እና ሁልጊዜ ከካርቦኑ እጥፍ በሁለት ይበልጣል።

የ alkenes addition ግብረ መልሶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥHydrogenation · Halogenation · Hydration · +2

ግብረ መልስ	የሚጨመረው እና ሁኔታው	ውጤት
Hydrogenation	$\mathrm{H_2}$ በሚሞቅ $\mathrm{Ni}$ ላይ፣ ወይም በክፍል ሙቀት በ $\mathrm{Pt}$ ወይም $\mathrm{Pd}$ ላይ	alkane፣ $\mathrm{RCH_2-CH_3}$
Halogenation	$\mathrm{Br_2}$ በክፍል ሙቀት፣ ካታሊስት ሳያስፈልግ	$\mathrm{RCHBr-CH_2Br}$ ፤ ብርቱካናማው ቀለም ይጠፋል
Hydration	$\mathrm{H_2O}$ ከአሲድ ካታሊስት ጋር	secondary alcohol፣ $\mathrm{RCH(OH)-CH_3}$
Hydrogen halide መጨመር	$\mathrm{HBr}$ ወይም $\mathrm{HCl}$ በክፍል ሙቀት	$\mathrm{RCHBr-CH_3}$ ፤ H የሚሄደው ብዙ ሃይድሮጅን ወዳለው ካርቦን ነው
Polymerization	ብዙ $\mathrm{CH_2=CH_2}$ ሞለኪውሎች ከካታሊስት ጋር	polyethene፣ $\mathrm{(-CH_2-CH_2-)_n}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በ C=C ላይ አንድ ነገር ሲጨመር ተጠቀም፦ ሃይድሮጅን፣ bromine፣ ውሃ ወይም hydrogen halide። Addition የሚሰብረው የድርብ ትስስሩን ደካማ pi bond ብቻ ሲሆን በምትኩ ሁለት አዲስ ነጠላ ትስስሮች ይሠራል፤ ለዚህም ነው alkane በማይሠራበት ቀዝቃዛ ሁኔታ alkene ግብረ መልስ የሚሰጠው።

ተጠንቀቁ

ተማሪዎች OH ን በተሳሳተ ካርቦን ላይ ያስቀምጣሉ። ውሃ በ propene ላይ ሲጨመር propan-2-ol ይሰጣል፣ CH3CH(OH)CH3፤ propan-1-ol አይደለም። H የሚሄደው አስቀድሞ ሁለት ሃይድሮጅን ወዳለው የ CH2 ጫፍ ስለሆነ OH በመሃለኛው ካርቦን ላይ ይቀራል። ተመሳሳዩ ወጥመድ HBr ላይም አለ፤ propene 2-bromopropane ይሰጣል። Ethene እና but-2-ene ልዩ ናቸው፤ ሁለቱም ካርቦኖቻቸው እኩል ሃይድሮጅን ስላላቸው አንድ ውጤት ብቻ ነው የሚቻለው።

የ bromine water ፈተና፦ ያልረካ ትስስርን መለየትዘዴAlkene፣ ለምሳሌ ethene · Alkyne፣ ለምሳሌ ethyne · Alkane፣ ከቀጥታ የፀሐይ ብርሃን ውጭ · +2

በቱቦው ውስጥ ያለው	የሚታየው	የሚያሳየው
Alkene፣ ለምሳሌ ethene	ብርቱካናማ ቡናማው ቀለም ወዲያውኑ ይጠፋል፤ ሙቀትም ካታሊስትም አያስፈልገውም	ያልረካ ነው። Bromine በድርብ ትስስሩ ላይ ይጨመራል፤ የአሥረኛ ክፍል እኩልታው $\mathrm{C_2H_4 + Br_2 \rightarrow C_2H_4Br_2}$ ነው
Alkyne፣ ለምሳሌ ethyne	ቀለሙ እንዲሁ ይጠፋል፤ የሚያልቀው bromine ግን እጥፍ ነው	ይህም ያልረካ ነው። $\mathrm{C_2H_2}$ $\mathrm{2Br_2}$ ወስዶ $\mathrm{C_2H_2Br_4}$ ይሰጣል፤ ስለዚህ ፈተናው ድርብ ትስስርን ከሦስትዮሽ ትስስር አይለይም
Alkane፣ ከቀጥታ የፀሐይ ብርሃን ውጭ	ቀለሙ ብርቱካናማ ቡናማ ሆኖ ይቆያል	የረካ ነው
Alkane፣ በፀሐይ ብርሃን ውስጥ	ቀለሙ ቀስ ብሎ ይደበዝዛል፤ hydrogen bromide ይወጣል	በ substitution የመጣ የሐሰት ውጤት ነው፤ ስለዚህ ቱቦውን ከመስኮት አርቅ
Phenol ወይም aldehyde	ቀለሙ ይጠፋል፤ phenol ደግሞ ነጭ ዝቃጭ ይተዋል	ናሙናው ያልረካ ሳይሆን ከ bromine ጋር ይሠራል፤ ስለዚህ ፈተናው በራሱ ቡድኑን አይሰይምም

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የረካን ሃይድሮካርቦን ካልረካው ለመለየት ተጠቀም። Bromine water ጠብታ በጠብታ ጨምረህ አናውጠው፦ ብርቱካናማ ቡናማው ቀለም በቀዝቃዛው ወዲያውኑ ከጠፋ ናሙናው ድርብ ወይም ሦስትዮሽ ትስስር ይዟል።

ተጠንቀቁ

ሁለት ስህተቶች አሉ፣ ሁለቱም ነጥብ ያሳጣሉ። አንደኛው መፍትሄው ጠራ ብሎ መጻፍ ነው፤ bromine water ከመጀመሪያውም ጥርት ያለ ነው፣ ማየት ይቻልበታል፤ ስለዚህ መልሱ ብርቱካናማ ቡናማ ወደ ቀለም አልባ መቀየር ነው። ሁለተኛው ቀለም አልባ ቱቦን የ C=C ማስረጃ አድርጎ መውሰድ ነው። Alkyne ልክ እንደዚያው ቀለሙን ያጠፋል፣ ለዚያውም እጥፍ bromine እየተጠቀመ፤ ስለዚህ አስተማማኙ መደምደሚያ ውህዱ ያልረካ ነው ማለት ብቻ ነው።

Substitution ወይስ addition፦ ሃይድሮካርቦን እንዴት ግብረ መልስ እንደሚሰጥሕግAlkanes፣ C_nH_2n+2፣ የረኩ · Alkenes C_nH_2n እና alkynes C_nH_2n-2፣ ያልረኩ · ሙሉ ማቃጠል፣ ማንኛውም ሃይድሮካርቦን · +1

ቤተሰብ	እንዴት ግብረ መልስ እንደሚሰጥ	የተሠራ ምሳሌ
Alkanes፣ $\mathrm{C_nH_{2n+2}}$ ፣ የረኩ	Substitution ያደርጋሉ፤ የሚከፈት ትስስር የላቸውምና። አንድ chlorine አተም የሃይድሮጅንን ቦታ ይይዛል፣ $\mathrm{HCl}$ ደግሞ ይወጣል። የፀሐይ ብርሃን ሰንሰለታዊ ግብረ መልስ ስለሚጀምር ትክክለኛው ውጤት የ $\mathrm{CH_3Cl}$ (chloromethane)፣ $\mathrm{CH_2Cl_2}$ ፣ $\mathrm{CHCl_3}$ እና $\mathrm{CCl_4}$ ድብልቅ ነው	$\mathrm{CH_4 + Cl_2 \rightarrow CH_3Cl + HCl}$ ፣ የመጀመሪያው ደረጃ
Alkenes $\mathrm{C_nH_{2n}}$ እና alkynes $\mathrm{C_nH_{2n-2}}$ ፣ ያልረኩ	Addition ያደርጋሉ። ብዙ ትስስሩ ተከፍቶ የተጨመሩት ሁለቱም አተሞች ወደ አንዱ ሞለኪውል ይገባሉ፤ ምንም አይወጣም	$\mathrm{CH_2=CH_2 + H_2 \rightarrow CH_3-CH_3}$ ፣ በሚሞቅ $\mathrm{Ni}$ ላይ
ሙሉ ማቃጠል፣ ማንኛውም ሃይድሮካርቦን	በበቂ ኦክስጅን ሲቃጠል ካርቦን ዳይኦክሳይድና ውሃ ይሰጣል። ኦክስጅኑ ሲያንስ ግን ካርቦን ሞኖክሳይድ ወይም ጥቀርሻ ይሰጣል	$\mathrm{CH_4 + 2O_2 \rightarrow CO_2 + 2H_2O}$
Esterification፣ የተለየ ቤተሰብ	Carboxylic acid ከ alcohol ጋር ተጣምሮ ውሃ ያስወጣል። ሁለቱም ሃይድሮካርቦን አይደሉም፤ ግብረ መልሱ ተመላሽ ስለሆነ በሁለት አቅጣጫ ቀስት ይጻፋል፤ ብርቱው $\mathrm{H_2SO_4}$ ደግሞ ካታሊስትና ውሃ አስወጋጅ እንጂ ሪአክታንት አይደለም	$\mathrm{CH_3COOH + C_2H_5OH \rightarrow CH_3COOC_2H_5 + H_2O}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

አንድም እኩልታ ከመጻፍህ በፊት ሃይድሮካርቦኑ የትኛውን ግብረ መልስ እንደሚሰጥ ለመወሰን ተጠቀም። Alkane የሚከፈት ትስስር ስለሌለው substitution ያደርጋል፣ ትንሽ ሞለኪውልም ያስወጣል፤ alkene ወይም alkyne ደግሞ ብዙ ትስስሩን ከፍቶ ሁሉንም ወደ ውስጥ ይወስዳል።

ተጠንቀቁ

ተማሪዎች ሁለቱን ሂደቶች በአንድ እኩልታ ውስጥ ይቀላቅላሉ፤ CH2=CH2 ከ Cl2 ጋር CH3CH2Cl እና HCl ይሰጣል ብለው ይጽፋሉ፤ ድርብ ትስስሩንም ከፍተው HCl ንም አስወጥተው። አተሞቹን ቁጠር፣ ስህተቱ ወዲያውኑ ይታያል፦ በግራ በኩል C2H4Cl2፣ በቀኝ በኩል C2H6Cl2፤ ከየትም ያልመጡ ሁለት ሃይድሮጅኖች። Addition ሁሉንም ወደ አንድ ውጤት ይሰበስባል፣ ምንም አያስወጣም፤ substitution ግን ሁልጊዜ እንደ HCl ያለ ትንሽ ሞለኪውል ያስወጣል። ስለዚህ የ alkene መልስ CH2ClCH2Cl ብቻ ነው፣ የ alkane መልስ ደግሞ CH3Cl ከ HCl ጋር ነው።

ቅርንጫፍ ያለውን alkane መሰየምሕግዋናውን ሰንሰለት ፈልግ · ሰንሰለቱን ቁጠር · ለእያንዳንዱ substituent ቁጥሩን ስጥ · +4

ደረጃ	የሚሠራው	ምሳሌ
ዋናውን ሰንሰለት ፈልግ	በጣም ረጅሙን ተከታታይ የካርቦን ሰንሰለት ውሰድ፤ በተሳለበት ረድፍ ብቻ ሳይሆን ማዕዘኑን ታጥፈህ ቁጠር። ሁለት ሰንሰለቶች በርዝመት እኩል ከሆኑ ብዙ substituent የያዘውን ውሰድ።	3-ethylhexane
ሰንሰለቱን ቁጠር	ቅርንጫፍ ቀድሞ ከሚደርስበት ጫፍ ጀምረህ ካርቦኖቹን ቁጠር፤ የመጀመሪያው substituent ሊያገኝ የሚችለውን ዝቅተኛ ቁጥር እንዲይዝ።	2-methylhexane
ለእያንዳንዱ substituent ቁጥሩን ስጥ	እያንዳንዱ substituent የተያያዘበትን የዋናው ሰንሰለት ካርቦን ቁጥር ይይዛል። ሁለቱ በአንድ ካርቦን ላይ ቢቀመጡ እያንዳንዳቸው የራሳቸውን ቁጥር ስለሚይዙ ያ ቁጥር ሁለት ጊዜ ይጻፋል።	2,2-dimethylpropane
substituent ዎቹን አደራድር	ከዋናው ስም ፊት በፊደል ተራ ጻፋቸው። ስትደረድር di-, tri- እና tetra- እንዲሁም በሰያፍ የሚጻፉት n-, sec- እና tert- አይቆጠሩም፤ ስለዚህ n-propyl በ p ስር ይመደባል። iso-, neo- እና cyclo- ግን የስሙ አካል ስለሆኑ ይቆጠራሉ።	4-ethyl-2,2-dimethylhexane
ስሙን ሥርዓተ ነጥብ አልብሰው	በቁጥርና በቃል መካከል ሰረዝ (-)፣ በሁለት ቁጥሮች መካከል ኮማ (,) አስቀምጥ፤ ከዚያም በዋናው ሰንሰለትና በድህረ ቅጥያው ዝጋ።	2,3-dimethylbutane
በቁጥር አሰጣጡ ላይ እኩልነት ሲፈጠር ፍታው	ሁለቱም ጫፎች አንድ ዓይነት የመጀመሪያ ቁጥር ከሰጡ ሁለቱን ሙሉ የቁጥር ስብስቦች አንድ በአንድ አነጻጽር፤ ልዩነት በሚታይበት የመጀመሪያ ቦታ ላይ ዝቅ ያለውን ስብስብ ያዝ። ሁለቱ ስብስቦች ፍጹም እኩል ከሆኑ ዝቅተኛው ቁጥር በፊደል ተራ ቀድሞ ለሚመጣው substituent ይሰጣል።	3-ethyl-4-methylhexane
ቅርንጫፍ ያለውን substituent ሰይም	እንደ ራሱ የቻለ ሰንሰለት አድርገህ ውሰደው፤ ከዋናው ሰንሰለት ጋር በተያያዘው አቶም ላይ ካርቦን 1 ጀምር፤ ሙሉ ስሙን በቅንፍ አስገባ።	4-(1-methylethyl)heptane

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የተሳለውን ቅርንጫፍ ያለው alkane ወደ IUPAC ስሙ ስትቀይር ወይም ስሙን አንብበህ አወቃቀሩን ስትስል ተጠቀም። ማንኛውም ስም በአንድ ቋሚ ቅደም ተከተል ይገነባል፦ substituent የተቀመጠበትን ካርቦን የሚያሳይ ቁጥር፣ substituent ን የሚሰይም ቅድመ ቅጥያ፣ ዋናው ሰንሰለት፣ ከዚያም የቤተሰቡ ድህረ ቅጥያ ሲሆን ለ alkane ሁልጊዜ -ane ነው።

ተጠንቀቁ

ሁለት ስህተቶች ብዙ ነጥብ ያስወስዳሉ። አንደኛው በወረቀቱ ላይ በቀጥታ የተሳለውን ረድፍ እንደ ዋና ሰንሰለት መውሰድ ነው። በካርቦን 3 ላይ propyl ቅርንጫፍ ያለው የአምስት ካርቦን ረድፍ 3-propylpentane አይደለም፤ ወደ ቅርንጫፉ ታጥፎ የሚሄደው ሰንሰለት ስድስት ካርቦን ስላለው ስሙ 3-ethylhexane ነው። ሁለተኛው በ di-, tri- ቁጥር አመልካቾች መደርደር ነው። dimethyl በ m ስር ስለሚመደብ ትክክለኛው ስም 4-ethyl-2,2-dimethylhexane ሲሆን 2,2-dimethyl-4-ethylhexane የተሳሳተ ነው።

Primary፣ secondary፣ tertiary እና quaternary ካርቦኖችሕግNone · Primary · Secondary · +2

ደረጃ	ከእሱ ጋር የተያያዙ ሌሎች ካርቦኖች	የምታገኘው
None	0	በ methane, CH4, ውስጥ ያለው ካርቦን፤ ከሌላ ካርቦን ጋር አልተያያዘም
Primary	1	የ butane, CH3-CH2-CH2-CH3, ሁለቱ ጫፍ ካርቦኖችና በ ethane ውስጥ ያሉት ሁለቱም ካርቦኖች
Secondary	2	የ butane ሁለቱ መካከለኛ ካርቦኖች
Tertiary	3	የ 2-methylpropane, (CH3)3CH, መካከለኛ ካርቦን፤ ሦስት methyl እና አንድ ሃይድሮጅን ይይዛል
Quaternary	4	የ neopentane, C(CH3)4, መካከለኛ ካርቦን፤ ምንም ሃይድሮጅን የለውም

መቼ እንደሚጠቀሙበት

አንድ የካርቦን አቶም ደረጃውን እንድትለይ ስትጠየቅ ወይም ሪአክሽኑ ካርቦኑ ምን ያህል substituted እንደሆነ ላይ ሲመሠረት ተጠቀም። በቀጥታ ከእሱ ጋር የተያያዙትን ሌሎች ካርቦኖች ብቻ ቁጠር፦ አንድ ከሆነ primary፣ ሁለት ከሆነ secondary፣ ሦስት ከሆነ tertiary፣ አራት ከሆነ quaternary ነው፤ ሃይድሮጅንም በተቀመጠበት ካርቦን ደረጃ ይጠራል።

ተጠንቀቁ

ተማሪዎች ካርቦን ሳይሆን ሃይድሮጅን ይቆጥራሉ። የ CH3 ካርቦን ሦስት ሃይድሮጅን ስላለው tertiary ብለው ይጠሩታል፤ ነገር ግን አንድ ካርቦን ብቻ ስለሚነካ primary ነው። ሃይድሮጅኖቹን ሳይሆን ጎረቤቶቹን አንብብ፤ ብዙ ሃይድሮጅን ያለው ካርቦን ዝቅተኛ substituted ሲሆን ምንም ሃይድሮጅን የሌለው ደግሞ quaternary ነው። ከዚህ በኋላ ሁለት ተጨማሪ ወጥመዶች አሉ። በካርቦኑ ላይ ያለ oxygen፣ nitrogen ወይም halogen ፈጽሞ አይቆጠርም፤ ስለዚህ በ (CH3)3C-OH ውስጥ ያለው ካርቦን ሦስት ካርቦን ስላለው tertiary ነው። amine ዎች ደግሞ ደንቡን ሙሉ በሙሉ ይሰብራሉ፤ እዚያ ደረጃው የሚቆጠረው በ nitrogen ላይ ስለሆነ primary amine RNH2 ከ primary ካርቦን ጋር ምንም ግንኙነት የለውም።

የ alkane free-radical halogenationዘዴChain initiation · Chain propagation, step 1 · Chain propagation, step 2 · +1

ደረጃ	የሚሆነው	በ methane እና chlorine
Chain initiation	አልትራቫዮሌት ብርሃን ወይም ብርቱ ሙቀት የ halogen ሞለኪውልን በእኩል ይሰነጥቀዋል፤ ከማያያዣው ኤሌክትሮን አንዱ ለእያንዳንዱ አቶም ይደርሳል። የሚሰበረው በውህዱ ውስጥ በጣም ደካማው ትስስር ስለሆነ የ halogen ትስስር ነው፤ የሚቀረው free radical ደግሞ ገለልተኛ ሆኖ አንድ ያልተጣመረ ኤሌክትሮን ይይዛል፤ ይህም እጅግ ንቁ ያደርገዋል።	Cl2 ሁለት Cl radical ይሰጣል
Chain propagation, step 1	የ chlorine radical ከ alkane ላይ አንድ የሃይድሮጅን አቶም ነጥቆ alkyl radical ትቶ ይሄዳል።	CH4 + Cl radical, CH3 radical + HCl ይሰጣል
Chain propagation, step 2	የ alkyl radical አዲስ የ halogen ሞለኪውል ላይ አርፎ አንድ አቶም ወስዶ በምትኩ chlorine radical ይመልሳል። ይህ የተመለሰው radical አንድ የመነሻ ክስተት ረጅም ዙር እንዲያሽከረክር የሚያደርገው ሲሆን ሪአክሽኑ chain reaction የሚባለውም ለዚህ ነው።	CH3 radical + Cl2, CH3Cl + Cl radical ይሰጣል
Chain termination	ሁለት radical ተገናኝተው ይጣመራሉ፤ ያም ሰንሰለት እዚያው ይቆማል። በ methane chlorination ውጤቶች ውስጥ ጥቂት ethane መገኘቱ methyl radical እንደነበሩ ማስረጃ ነው።	CH3 radical + CH3 radical, ethane ማለትም CH3-CH3 ይሰጣል

መቼ እንደሚጠቀሙበት

አንድ alkane ከ chlorine ወይም ከ bromine ጋር እንዴት እንደሚሠራ ሲጠየቅ ወይም ሜካኒዝሙን እንድትጽፍ ሲነገርህ ተጠቀም። substitution ሪአክሽን በሞለኪውል ውስጥ ያለን አቶም ወይም ቡድን በሌላ አቶም ወይም ቡድን የሚተካ ሲሆን alkane ይህን የሚያደርገው አልትራቫዮሌት ብርሃን ወይም ብርቱ ሙቀት ሲቀርብለት ብቻ ነው፤ በዚህም ቅደም ተከተል በሦስት ደረጃ ያልፋል፦ chain initiation፣ chain propagation፣ chain termination።

ተጠንቀቁ

ተማሪዎች CH4 + Cl2, CH3Cl + HCl ይሰጣል ብለው ጽፈው እዚያው ያቆማሉ፤ ውጤቱ ንጹህ chloromethane እንደሆነ አድርገው። የ chlorine radical CH4 ን እንደሚያጠቃው ሁሉ CH3Cl ንም በቀላሉ ስለሚያጠቃ ትክክለኛው ውጤት የ CH3Cl፣ CH2Cl2፣ CHCl3 እና CCl4 ድብልቅ ሲሆን ከ termination የመጣ ጥቂት ethane ይታከልበታል፤ ድብልቁን ወደ አንድ ጊዜ ብቻ የተተካው ውጤት የሚገፋው ደግሞ በብዛት የተጨመረ methane ነው። ሁለተኛው ስህተት በመነሻው ደረጃ ላይ ነው። ብዙዎች CH4, methyl radical እና hydrogen radical ይሰጣል ብለው ይጽፋሉ፤ ነገር ግን የሚሰበረው በድብልቁ ውስጥ በጣም ደካማው ትስስር የሆነው Cl-Cl ነው፤ radical ዎቹም በአንድ ነጥብ ገለልተኛ ሆነው መሳል አለባቸው እንጂ እንደ Cl+ እና Cl- መጻፍ የለባቸውም።

የ alkane ዎች አካላዊ ባህርያትየማጣቀሻ ሠንጠረዥState at 25 degrees C · Polarity · Solubility · +4

ባህርይ	የሚሆነው	ምክንያቱ
State at 25 degrees C	ከ methane እስከ butane (C1 እስከ C4) ጋዞች ናቸው፤ ከ pentane እስከ heptadecane (C5 እስከ C17) ፈሳሾች ናቸው፤ octadecane (C18) እና ከዚያ የሚረዝሙት ደግሞ እንደ ሰም ያሉ ደረቅ ናቸው።	ከፈሳሽ ወደ ደረቅ የሚያሸጋግረውን ወሰን የሚወስነው የማቅለጫ ሙቀት ነው፦ heptadecane በ 22 ዲግሪ ሴልሺየስ ገደማ፣ octadecane ደግሞ በ 28 ዲግሪ ሴልሺየስ ገደማ ይቀልጣል።
Polarity	Alkane ዎች nonpolar ናቸው፤ የሚጠቀስ dipole የላቸውም።	ካርቦንና ሃይድሮጅን በ Pauling ሚዛን ላይ እርስ በርስ ተቀራርበው ይቀመጣሉ፤ በአሁኑ ሠንጠረዥ 2.55 እና 2.20፣ በቀደሙት ደግሞ 2.5 እና 2.1 ናቸው። ስለዚህ የ C-H ትስስር ምንም የሚባል የኃይለ ምላሽ መለያየት የለውም።
Solubility	በውሃ ውስጥ አይሟሟም፤ እንደ diethyl ether፣ benzene ወይም carbon tetrachloride ባሉ nonpolar ማሟሚያዎች ውስጥ ግን በቀላሉ ይሟሟል።	ተመሳሳይ ተመሳሳዩን ያሟሟል።
Density	ፈሳሽ alkane ዎች ከ 0.62 እስከ 0.79 g/mL ገደማ፣ ደረቅ paraffin ሰም ደግሞ 0.9 g/mL ገደማ ናቸው፤ ሁሉም ከውሃው 1.00 g/mL በታች ስለሆኑ ቤንዚን፣ ኬሮሲንና paraffin ዘይት በውሃው ላይ እንደ ሽፋን ይነጠፋሉ።	ጥግግቱ ከሰንሰለቱ ርዝመት ጋር ይወጣና ለፈሳሾቹ 0.8 g/mL አካባቢ ይረጋጋል፤ ስለዚህ የውሃውን ጥግግት ፈጽሞ አይደርስም።
Boiling point	ሰንሰለቱ በረዘመ ቁጥር በተከታታይ ይወጣል፤ በአጭሩ ጫፍ ላይ ለሚጨመር እያንዳንዱ CH2 በ 20 እስከ 30 ዲግሪ ሴልሺየስ ገደማ፣ ሰንሰለቱ እየረዘመ ሲሄድ ደግሞ ከዚያ ባነሰ።	ትልቅ ሞለኪውል ሰፊና በቀላሉ የሚጣመም የኤሌክትሮን ደመና ስላለው በጎረቤት ሞለኪውሎች መካከል ያለው London dispersion ኃይል ይበረታል፤ ለመለያየትም የበለጠ ሙቀት ይፈልጋል።
Melting point	በአጠቃላይ ከሰንሰለቱ ርዝመት ጋር ይወጣል፤ ነገር ግን በቀጥተኛ መስመር ከመውጣት ይልቅ እየተወዛወዘ ይወጣል።	ጥንድ ቁጥር ያላቸው ሰንሰለቶች በክሪስታሉ ውስጥ ከጎዶሎ ቁጥር ካላቸው በተሻለ ተጠቅጥቀው ይቀመጣሉ።
Branching	የፈሊጥ ነጥቡን ዝቅ ያደርጋል። Pentane በ 36 ዲግሪ ሴልሺየስ፣ 2-methylbutane በ 28 ዲግሪ ሴልሺየስ፣ 2,2-dimethylpropane ደግሞ በ 9.5 ዲግሪ ሴልሺየስ ይፈላል፤ ሦስቱም C5H12 ናቸው።	ቅርንጫፍ ያለው isomer የበለጠ ጠባብና ወደ ክብ የቀረበ ስለሆነ ጎረቤት ሞለኪውሎች በጠባብ ገጽ ብቻ ይነካካሉ፤ በመካከላቸው ያለው dispersion ኃይልም ይዳከማል።

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ሁለት alkane ዎችን እንድታነጻጽር ወይም አንዱ ለምን በከፍተኛ ሙቀት እንደሚፈላ፣ በውሃ ላይ ለምን እንደሚንሳፈፍና በውሃ ውስጥ ለምን እንደማይሟሟ እንድታስረዳ ስትጠየቅ ተጠቀም። Alkane ዎች nonpolar ሞለኪውሎች ሲሆኑ እርስ በርስ የሚያያይዛቸው London dispersion ኃይል ብቻ ነው፤ በዚህ ሠንጠረዥ ውስጥ ያለው እያንዳንዱ ባህርይ ከዚያ ይመነጫል።

ተጠንቀቁ

ተማሪዎች ቅርንጫፍ የፈሊጥ ነጥብን ዝቅ እንደሚያደርግ ተምረው ያንኑ ለማቅለጫ ነጥብም ይጠቀሙበታል። ማቅለጥ የሚወሰነው ሞለኪውሎቹ በክሪስታሉ ውስጥ ምን ያህል ሥርዓት ባለው መንገድ እንደሚደራረቡ ነው፤ ጠባብና ተመጣጣኝ ቅርንጫፍ ያለው ሞለኪውል ደግሞ ከረዥምና ልፍስፍስ ሰንሰለት በተሻለ ይደራረባል፦ 2,2-dimethylpropane በ -17 ዲግሪ ሴልሺየስ ገደማ ሲቀልጥ ቀጥተኛው pentane በ -130 ዲግሪ ሴልሺየስ ገደማ ይቀልጣል፤ ይህ ሆኖ ሳለ ቅርንጫፍ ያለው በ 27 ዲግሪ ሴልሺየስ ዝቅ ብሎ ይፈላል። ቅርንጫፍ የፈሊጥ ነጥብን ዝቅ ያደርጋል፤ የማቅለጫ ነጥብን ግን ብዙ ጊዜ ከፍ ያደርጋል፤ ስለዚህ ደንቡን ከመጠቀምህ በፊት ጥያቄው ስለ የትኛው ባህርይ እንደሚጠይቅ አረጋግጥ።

ተመሳሳይ ትምህርት በሌሎች ክፍሎች

ፈተና ካለፈው ክፍል የተማሩትን መጠየቁን አያቆምም። የእነዚያ ክፍሎች ካርዶችም እዚህ አሉ።

የ10ኛ ክፍል ሌሎች ትምህርቶችዎ

በዚህ ክፍል እስካሁን ካርድ ያላቸው ሌሎች ትምህርቶች በሙሉ።

ተማሪዎች የሚጠይቋቸው ጥያቄዎች

የ10ኛ ክፍል ኬሚስትሪ ካርዶች ምን ይሸፍናሉ?: ከአገር አቀፉ መጽሐፍ 6 ምዕራፎች የተወሰዱ 36 ካርዶች፦ የኢነርጂ ለውጦች እና ኤሌክትሮኬሚስትሪ፣ ሶሉሽኖች፣ ጠቃሚ ኢኦርጋኒክ ኮምፓውንዶች፣ ሜታሎች እና ኖንሜታሎች፣ ሃይድሮካርቦኖች እና የተፈጥሮ ምንጮቻቸው እና ሌሎች 1። እያንዳንዱን ምዕራፍ በገጹ ላይ አንድ ካርድ በአንድ ጊዜ መውሰድ ይችላሉ።
በ10ኛ ክፍል አገር አቀፍ ፈተና አለ?: የለም። ኢትዮጵያ አገር አቀፍ ፈተና የምትሰጠው በ6ኛ፣ በ8ኛና በ12ኛ ክፍል ብቻ ነው። እነዚህ ካርዶች ለትምህርት ቤትዎ ፈተናዎች፣ እንዲሁም ከጥቂት ዓመታት በኋላ ለሚመጣው አገር አቀፍ ፈተና ናቸው።
እነዚህ ካርዶች ከየት መጡ?: ለዚህ ክፍል ከተዘጋጀው የትምህርት ሚኒስቴር መጽሐፍ፣ ከGrade 10 Chemistry ተቀድተዋል። ከዚያም ምዕራፉን ማየት የማይችል ሁለተኛ ማጣሪያ እያንዳንዱን ቀመር፣ ቋሚ ቁጥርና የሠንጠረዥ ረድፍ እንደገና ያሰላል፤ ማጣሪያው ማረጋገጥ ያልቻለውን ሁሉ ሳያወጣ ይይዘዋል።
ይህ ነጻ ነው?: አዎ። እዚህ ያለው እያንዳንዱ ካርድ በነጻ ይነበባል፤ ለኅትመት የተዘጋጀውም ሉህ በነጻ ይወርዳል። ሁለቱም መለያ አይጠይቁም።
ይህ ለመጨረሻ ጊዜ የተረጋገጠው መቼ ነው?: 6 ሴፕቴምበር 2026። ካርዶች ምዕራፍ በምዕራፍ ይመጣሉ፤ ከእያንዳንዱ በታች ያለው መስመር ያ ካርድ ለመጨረሻ ጊዜ የተነበበበትን ቀን ይናገራል።

ያጥኑ፣ ከዚያም ራስዎን ይፈትኑ

ተማሪ እነዚህን ካርዶች ወደ መልመጃ ጥያቄዎች ይለውጣቸዋል፣ እየሠሩ ያርማቸዋል፤ ያልገባዎትንም የሚያብራራ የAI አስተማሪ አለ።

በነጻ ይጀምሩ