የ10ኛ ክፍል ዜግነትና ሥነ ምግባር ካርዶች ምን ይሸፍናሉ?

ከአገር አቀፉ መጽሐፍ 8 ምዕራፎች የተወሰዱ 22 ካርዶች፦ ዴሞክራሲና ዴሞክራታይዜሽን፣ ዜጎች በዲጂታል ቴክኖሎጂ ዘመን፣ መልካም አስተዳደርን መረዳት፣ ሀገር በቀል የግጭት አፈታት፣ ፌደራሊዝም በኢትዮጵያ፣ ሰብዓዊ መብቶች፣ ሀገር ወዳድነት እና ግሎባላይዜሽንና ዓለም አቀፍ ጉዳዮች። እያንዳንዱን ምዕራፍ በገጹ ላይ አንድ ካርድ በአንድ ጊዜ መውሰድ ይችላሉ።

በ10ኛ ክፍል አገር አቀፍ ፈተና አለ?

የለም። ኢትዮጵያ አገር አቀፍ ፈተና የምትሰጠው በ6ኛ፣ በ8ኛና በ12ኛ ክፍል ብቻ ነው። እነዚህ ካርዶች ለትምህርት ቤትዎ ፈተናዎች፣ እንዲሁም ከጥቂት ዓመታት በኋላ ለሚመጣው አገር አቀፍ ፈተና ናቸው።

እነዚህ ካርዶች ከየት መጡ?

ለዚህ ክፍል ከተዘጋጀው የትምህርት ሚኒስቴር መጽሐፍ፣ ከGrade 10 Citizenship Education ተቀድተዋል። ከዚያም ምዕራፉን ማየት የማይችል ሁለተኛ ማጣሪያ እያንዳንዱን ቀመር፣ ቋሚ ቁጥርና የሠንጠረዥ ረድፍ እንደገና ያሰላል፤ ማጣሪያው ማረጋገጥ ያልቻለውን ሁሉ ሳያወጣ ይይዘዋል።

ይህ ነጻ ነው?

አዎ። እዚህ ያለው እያንዳንዱ ካርድ በነጻ ይነበባል፤ ለኅትመት የተዘጋጀውም ሉህ በነጻ ይወርዳል። ሁለቱም መለያ አይጠይቁም።

ይህ ለመጨረሻ ጊዜ የተረጋገጠው መቼ ነው?

30 ኦገስት 2026። ካርዶች ምዕራፍ በምዕራፍ ይመጣሉ፤ ከእያንዳንዱ በታች ያለው መስመር ያ ካርድ ለመጨረሻ ጊዜ የተነበበበትን ቀን ይናገራል።

ነጻ አጭር ማስታወሻዎች እና የማጠናከሪያ ካርዶች

የ10ኛ ክፍል ዜግነትና ሥነ ምግባር

የ10ኛ ክፍል ዜግነትና ሥነ ምግባር በተማሪ ላይ 22 የማጠናከሪያ ካርዶች አሉት፤ በአገር አቀፍ ሥርዓተ ትምህርቱ ምዕራፎች ተደራጅተዋል። እያንዳንዱ ካርድ ሕጉ መቼ እንደሚሠራ፣ በውስጡ ያለው እያንዳንዱ ምልክት ምን እንደሚወክልና ተማሪዎች በብዛት የሚሳሳቱበትን ነጥብ ይገልጻል። በነጻ ይነበባሉ፤ መለያም አይጠይቁም።

22
ካርዶች: 8
ምዕራፎች: 18
የማጣቀሻ ሠንጠረዦች: Grade 10 Citizenship Education
መጽሐፍ: ነጻ
ዋጋ: 30 ኦገስት 2026
የመጨረሻ ማረጋገጫ

ሁሉም22የማጣቀሻ ሠንጠረዥ18የተለመደ ስህተት2ሕግ2

ዴሞክራሲና ዴሞክራታይዜሽን

በዲሞክራሲያዊ ስርዓት ግንባታ ሂደት ውስጥ ያሉ ተዋናዮችየማጣቀሻ ሠንጠረዥየፖለቲካ ፓርቲዎች · የሲቪል ማህበራት · የፍላጎት ቡድኖች · +1

ተዋናይ	ዋና ተግባር
የፖለቲካ ፓርቲዎች	የመንግስት ስልጣን ለመያዝ በምርጫዎች መወዳደር እና አማራጭ የመንግስት ፕሮግራሞችን ማዘጋጀት
የሲቪል ማህበራት	የፖለቲካ ስልጣን ሳይሹ ግንዛቤን ማሳደግ እና የጋራ መብቶችን ማስከበር
የፍላጎት ቡድኖች	የህዝብ ፖሊሲዎችን ተፅዕኖ ስር ለማዋል በዜጎች እና በመንግስት መካከል እንደ ማስተላለፊያ መስመር ሆነው ማገልገል
መገናኛ ብዙሃን	ዜጎችን ስለ ህዝብ ፖሊሲዎች ማሳወቅ፣ የፖለቲካ ትምህርት መስጠት እና መሪዎችን ተጠያቂ ማድረግ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ይህንን ካርድ በዲሞክራሲያዊ ስርዓት ግንባታ ሂደት ውስጥ ያሉትን አራት ዋና ዋና ተዋናዮች እና ተግባሮቻቸውን ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የፍላጎት ቡድኖችን ከፖለቲካ ፓርቲዎች ጋር አያምታቱ። የፍላጎት ቡድኖች ዓላማ የመንግስት ስልጣን መያዝ ሳይሆን ፖሊሲ ላይ ተፅዕኖ ማሳደር ነው።

ከGrade 10 Citizenship Education፣ ገጽ 1-27 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የመንግስት ቅርንጫፎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥህግ አውጪ · ህግ አስፈጻሚ · ህግ ተርጓሚ (የዳኝነት አካል)

የመንግስት ቅርንጫፍ	ዋና ተግባር
ህግ አውጪ	ህጎችንና ደንቦችን ያወጣል፣ ይወያያል እንዲሁም ያጸድቃል
ህግ አስፈጻሚ	ህጎችንና የህዝብ ፖሊሲዎችን ተግባራዊ ያደርጋል፣ ያስተዳድራል እንዲሁም ያስፈጽማል
ህግ ተርጓሚ (የዳኝነት አካል)	ህጎችን ይተረጉማል፣ ህጋዊ አለመግባባቶችን ይፈታል እንዲሁም መብቶችን ይጠብቃል

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ይህንን ካርድ የስልጣን ክፍፍልን እና የሦስቱን የመንግስት አካላት የተለያዩ ተግባራት ለማብራራት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ዲሞክራሲ እንዲሰፍን የሦስቱም የመንግስት አካላት ስልጣን እና ሠራተኞች በአንድ አካል ስር ሳይጠቃለሉ ተለይተው መቆየት አለባቸው።

ከGrade 10 Citizenship Education፣ ገጽ 1-27 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የማህበራዊ ሽግግር መገለጫዎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥማህበራዊ ፍትህ (Social Justice) · የዜግነት ተሳትፎ (Civic Engagement) · ዜጋዊ ውይይት (Civic Dialogue) · +1

መገለጫ	ትርጉም
ማህበራዊ ፍትህ (Social Justice)	ለተገለሉ የህብረተሰብ ክፍሎች ፍትሃዊ ተደራሽነትን፣ ሀብቶችን እና ማካተትን የሚያረጋግጥ መዋቅራዊ ፍትሃዊነት
የዜግነት ተሳትፎ (Civic Engagement)	በማህበረሰብ ጉዳዮች፣ በህዝባዊ ውይይት፣ በበጎ ፈቃደኝነት እና በድምጽ መስጠት ውስጥ ንቁ የዜጎች ተሳትፎ
ዜጋዊ ውይይት (Civic Dialogue)	የጋራ መግባባት ላይ ለመድረስ የተለያየ አመለካከት ባላቸው ሰዎች መካከል የሚደረግ ግልጽ ግንኙነት
ማህበራዊ ካፒታል (Social Capital)	በጋራ መተማመን፣ በመረዳዳት ደንቦች እና በትብብር ላይ ከተመሰረቱ ማህበራዊ ግንኙነቶች የሚገኝ እሴት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ይህንን ካርድ ዲሞክራሲ ማህበራዊ ለውጥ የሚያመጣባቸውን ዋና ዋና የዜግነት ጽንሰ-ሀሳቦች ለመግለጽ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የግለሰብ የደረጃ ለውጥን (የወላጆችን የተሰጠ ማህበራዊ ደረጃ በግል ጥረት መለወጥ) ከጠቅላላ ማህበረሰባዊ ለውጥ (ትልቅ ደረጃ ያለው የስርዓት ለውጥ) ለይተው ይወቁ።

ከGrade 10 Citizenship Education፣ ገጽ 1-27 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ዜጎች በዲጂታል ቴክኖሎጂ ዘመን

የዲጂታል ዜግነት ዋና ዋና ዘርፎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥስነምግባር (Etiquette) · ኃላፊነት (Responsibility) · ደህንነት (Safety) · +3

ዘርፍ	ትኩረት	ተገቢ ያልሆነ አጠቃቀም ምሳሌ
ስነምግባር (Etiquette)	የኤሌክትሮኒክስ የስነምግባር ደረጃዎች	በክፍል ውስጥ ከትምህርት ውጪ የሆኑ መልዕክቶችን በስልክ መጻጻፍ
ኃላፊነት (Responsibility)	በኢንተርኔት ለሚደረጉ ድርጊቶች ህጋዊ እና ስነምግባራዊ ተጠያቂነት	ለደራሲያን እውቅና ሳይሰጡ የኦንላይን ስራዎችን መኮረጅ (Plagiarism)
ደህንነት (Safety)	ቴክኖሎጂን በሚጠቀሙበት ወቅት የሚደረግ የአካል ጤንነት እንክብካቤ	በቂ ብርሃን በሌላቸው ክፍሎች ውስጥ ባልተስተካከለ የአቀማመጥ ሁኔታ መስራት
ጥበቃ (Security)	ዳታ እና ሲስተሞችን ለመጠበቅ የሚወሰዱ የኤሌክትሮኒክስ ጥንቃቄዎች	Antivirus አለማደስ ወይም ማንነትን ለጥቃት ማጋለጥ
ሚስጥራዊነት (Confidentiality)	የግል መለያዎችን እና የግል መረጃዎችን መጠበቅ	የemail እና የማህበራዊ ሚዲያ passwords ለሌሎች ማጋራት
ትክክለኛነት (Accuracy)	የኦንላይን መረጃዎችን እውነተኝነት ማረጋገጥ	ያልተረጋገጡ የሀሰት ዜናዎችን እና ትክክል ያልሆኑ መረጃዎችን ማሰራጨት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በዲጂታል ቴክኖሎጂ አጠቃቀም ውስጥ የስነምግባር መርሆችን፣ የባህሪ ደንቦችን እና ጥሰቶችን ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ያለፈቃድ ጽሑፍ መኮረጅ የተጠያቂነት (Responsibility) ጉድለት ሲሆን፣ የይለፍ ቃል አሳልፎ መስጠት ደግሞ የምስጢራዊነት (Confidentiality) ጥሰት ነው።

ከGrade 10 Citizenship Education፣ ገጽ 28-63 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የዲጂታል ደህንነት እና የዲጂታል ጥበቃ ልዩነትየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በዲጂታል ዓለም ውስጥ በአካላዊ ጤና አደጋዎች እና በኤሌክትሮኒክስ መረጃ ጥበቃ መካከል ያለውን ልዩነት ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የዲጂታል ደህንነትን (Safety: እንደ የአይን ድካምና የአቀማመጥ ጉዳቶችን መከላከል ያሉ አካላዊ ጤንነት) ከዲጂታል ጥበቃ (Security: እንደ ጸረ ቫይረስ፣ ፋየርዎል እና የመረጃ ጥበቃ ያሉ ቴክኒካዊ እርምጃዎች) ጋር አያምታቱ።

ከGrade 10 Citizenship Education፣ ገጽ 28-63 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ዲጂታል ቴክኖሎጂ ለወጣቶች የሚሰጣቸው ዕድሎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥየመረጃ ተደራሽነት · ማህበራዊ ትስስር · የመማር እድሎች · +2

ዕድል	መግለጫ
የመረጃ ተደራሽነት	ለአገራዊ እና ዓለም አቀፋዊ እውቀት ክፍት መስኮት
ማህበራዊ ትስስር	በዓለም አቀፍ ደረጃ ለመሳተፍ በቦታ እና በጊዜ ውስጥ መገናኘት
የመማር እድሎች	Virtual ኮርሶች፣ online ስልጠና እና በራስ ተነሳሽነት የሚደረግ ጥናት
ተለዋዋጭ የስራ እድል	ከቤት ሆነው የሚሰሩበት የremote የስራ እድል እና የonline የስራ ማመልከቻዎች
Innovation እና የፈጠራ ችሎታ	አዳዲስ ሀሳቦችን እና የቴክኖሎጂ መፍትሄዎችን ለማመንጨት የሚያስችል platform

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ዲጂታል ቴክኖሎጂ ለወጣት ዜጎች የሚሰጣቸውን ልዩ ልዩ ጠቀሜታዎች ለመዘርዘር ወይም ለማስረዳት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ተለዋዋጭ የስራ ዕድል (Versatile working) የሚያመለክተው ከቤት ሆኖ በርቀት መስራትን እና የመስመር ላይ የስራ ማመልከቻን እንጂ ማህበራዊ ሚዲያ ማየትን ብቻ አይደለም።

ከGrade 10 Citizenship Education፣ ገጽ 28-63 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

መልካም አስተዳደርን መረዳት

የሙስና ዓይነቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥጉቦ (Bribery) · ምዝበራ (Embezzlement) · ማጭበርበር (Fraud) · +2

የሙስና ዓይነት	የድርጊቱ መገለጫ
ጉቦ (Bribery)	ሕገወጥ ጥቅሞችን ለማግኘት ለአንድ ባለሥልጣን ተገቢ ያልሆነ ክፍያ ወይም ስጦታ ማቅረብ ወይም መስጠት
ምዝበራ (Embezzlement)	በመንግሥት ባለሥልጣናት የሕዝብ ሀብትን መስረቅ ወይም ያለአግባብ መጠቀም
ማጭበርበር (Fraud)	እንደ ሐሰተኛ ማስረጃዎችን መጠቀም ያሉ ማታለል፣ ማወናበድ ወይም ቅጥፈት
አድልዎ / ዘመድ አድላዊነት (Nepotism)	የራስን ዘመዶች ማድላት እና በይፋዊ የሥራ ኃላፊነት ቦታዎች ላይ መሾም
በማስገደድ መቀበል (Extortion)	በማስገደድ፣ በማስፈራራት ወይም በኃይል ገንዘብ ወይም ሀብት መቀበል

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የተለያዩ የሙስና ድርጊቶችን በየሕጋዊ ምድባቸው ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ማስገደድ (Extortion) በማስፈራራት ወይም በኃይል የሚፈጸም ሲሆን፣ ጉቦ (Bribery) ያለ ኃይል የሚሰጥ ያልተገባ ጥቅም ነው።

ከGrade 10 Citizenship Education፣ ገጽ 64-89 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የመልካም አስተዳደር መርሆዎች ተደጋጋፊነትሕግ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በአንድ የመልካም አስተዳደር መርህ ላይ የሚፈጠር ጉድለት አጠቃላይ ሥርዓቱን እንዴት እንደሚያዛባ ለማብራራት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የትኛውም መርህ ብቻውን ቆሞ ውጤታማ አይሆንም። ለምሳሌ ግልጽነት በሌለበት ሁኔታ ተጠያቂነትን ማረጋገጥ አይቻልም።

ከGrade 10 Citizenship Education፣ ገጽ 64-89 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ሀገር በቀል የግጭት አፈታት

የሀገር በቀል ግጭት አፈታት ዋና መርሆዎችሕግ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ባህላዊ የግጭት አፈታት ሥርዓቶች ከመደበኛ የፍርድ ቤት አሰራር የሚለዩባቸውን ባህሪያት ለመግለጽ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ሀገር በቀል ሥርዓቶች በማህበረሰብ ተሳትፎ፣ በስምምነት እና በካሳ ላይ ያተኩራሉ እንጂ በመደበኛ የወንጀል እስራት ወይም በአካላዊ ቅጣት ላይ አይመሰረቱም።

ከGrade 10 Citizenship Education፣ ገጽ 90-110 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የኢትዮጵያ ሀገር በቀል የግጭት አፈታት ሥርዓቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥመካበና · ሽማግሌ · ባይቶ · +5

የሀገር በቀል ሥርዓት	ማህበረሰብ
መካበና	አፋር
ሽማግሌ	አማራ
ባይቶ	ትግራይ
ጃርሱማ	ኦሮሞ
ሴራ	ሲዳማ፣ ሀዲያ፣ ሃላባ፣ ከምባታ
ኼር	ሶማሌ
ኮረፊኔ	ጋሞ
የጆካ	ጉራጌ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የኢትዮጵያ ማህበረሰቦችን ከተጓዳኝ ባህላዊ የግጭት አፈታት ሥርዓቶቻቸው ጋር ለማዛመድ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

በሲዳማ፣ ሀዲያ፣ ሀላባ እና ከምባታ የሚሰራበትን ሴራ ከአንድ ማህበረሰብ ሥርዓቶች ጋር ለምሳሌ ከጉራጌው የጆካ ወይም ከአፋሩ መካባና ጋር እንዳያምታቱ።

ከGrade 10 Citizenship Education፣ ገጽ 90-110 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

አሉታዊ ሰላም እና አዎንታዊ ሰላምየማጣቀሻ ሠንጠረዥዋና ትርጉም · ስር ነቀል መንስኤዎች · ዋነኛ ትኩረት

መስፈርት	አሉታዊ ሰላም	አዎንታዊ ሰላም
ዋና ትርጉም	የቀጥተኛ ጥቃት ወይም ጦርነት አለመኖር	የፍትህ እና የመስማማት መኖር
ስር ነቀል መንስኤዎች	መፍትሔ ያላገኙ እና ውጥረት ከስር ተዳፍኖ የሚቆይ	የተወገዱ እና በሰላማዊ መንገድ የተፈቱ
ዋነኛ ትኩረት	የቀውስ አያያዝ (Crisis management) እና መቆጣጠር	የሰብዓዊ ፍላጎቶችን ማሟላት እና ማህበራዊ እኩልነት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የቀጥታ ጥቃት አለመኖርን እና ዘላቂ የማህበራዊ ፍትህ መኖርን ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ጦርነት አለመኖሩ ብቻውን አዎንታዊ ሰላም ማለት አይደለም፤ አሉታዊ ሰላም ፍትህ በሌለበት እና ውጥረት ተዳፍኖ ባለበት ሁኔታ ሊከሰት ይችላል።

ከGrade 10 Citizenship Education፣ ገጽ 90-110 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ፌደራሊዝም በኢትዮጵያ

የሕገ መንግሥት ትርጓሜ አካላት በየሀገሩየማጣቀሻ ሠንጠረዥEthiopia · USA and India · Germany · +1

ሀገር	ሕገ መንግሥቱን የመተርጎም ሥልጣን የተሰጠው አካል
Ethiopia	House of Federation (የፌዴሬሽን ምክር ቤት)
USA and India	Supreme Court እና መደበኛ የዳኝነት አካላት
Germany	ልዩ Constitutional Court
Switzerland	Federal Tribunal እና ሕዝቡ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በተለያዩ የፌዴራል ሀገራት ሕገ መንግሥቱን የመተርጎም ሥልጣን የተሰጠውን አካል ለማነፃፀር ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

በኢትዮጵያ የሕገ መንግሥት ትርጓሜ ሥልጣን የፌዴሬሽን ምክር ቤት እንጂ የጠቅላይ ፍርድ ቤት ወይም መደበኛ ፍርድ ቤቶች አይደለም።

ከGrade 10 Citizenship Education፣ ገጽ 111-137 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ጥምር እና የትብብር ፌዴራሊዝምየማጣቀሻ ሠንጠረዥምሳሌ (Metaphor) · ስልጣን · በመንግስታት መካከል ያሉ ግንኙነቶች · +1

ባህሪ	ጥምር ፌዴራሊዝም	የትብብር ፌዴራሊዝም
ምሳሌ (Metaphor)	Layer cake	Marble cake
ስልጣን	በግልጽ የተከፋፈሉ የስልጣን ወሰኖች	የጋራ እና እርስ በእርስ የሚደራረቡ ተግባራት
በመንግስታት መካከል ያሉ ግንኙነቶች	ውጥረት እና ዝቅተኛ ትብብር	የጋራ ችግሮችን ለመፍታት የሚደረግ ትብብር
በክልል ስልጣን ላይ ያለው ተፅዕኖ	የአካባቢ ስልጣንን ካልተገባ ጣልቃ ገብነት ይጠብቃል	የፌዴራል ፖሊሲ ጣልቃ ገብነት ስጋት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ሁለቱን ዋና ዋና የፌዴራሊዝም የአስተዳደር ሞዴሎች እና ግንኙነቶች ለማነፃፀር ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የሌየር ኬክን ምሳሌ ለትብብር ፌዴራሊዝም አድርገው እንዳይሳሳቱ። ጥምር ፌዴራሊዝም የሌየር ኬክ ሲሆን የትብብር ፌዴራሊዝም የማርብል ኬክ ነው።

ከGrade 10 Citizenship Education፣ ገጽ 111-137 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የኢፌዲሪ ሕገ መንግሥት ማሻሻያ ደንቦችየማጣቀሻ ሠንጠረዥመሠረታዊ መብቶች እና ነፃነቶች ወይም የማሻሻያ ሥነ ሥርዓት · ሌሎች ሁሉም የሕገ መንግሥት ድንጋጌዎች

የሚሻሻሉ ድንጋጌዎች	የፌዴራል ምክር ቤቶች መስፈርት	የክልል ምክር ቤቶች መስፈርት
መሠረታዊ መብቶች እና ነፃነቶች ወይም የማሻሻያ ሥነ ሥርዓት	በእያንዳንዱ የፌዴራል ምክር ቤት በተናጠል የሁለት ሦስተኛ አብላጫ ድምፅ	በሁሉም የክልል ምክር ቤቶች የአብላጫ ድምፅ
ሌሎች ሁሉም የሕገ መንግሥት ድንጋጌዎች	የሁለቱም የፌዴራል ምክር ቤቶች በጋራ ስብሰባ የሁለት ሦስተኛ አብላጫ ድምፅ	የክልል ምክር ቤቶች የሁለት ሦስተኛ አብላጫ ድምፅ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የተለያዩ የኢትዮጵያ ሕገ መንግሥት ድንጋጌዎችን ለማሻሻል የሚያስፈልጉትን የክልል እና የፌዴራል ድምፅ መስፈርቶች ለማወቅ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

መሠረታዊ መብቶች እና ነፃነቶች የሁሉንም ክልሎች ይሁንታ ይፈልጋሉ፤ ሌሎች ድንጋጌዎች ግን የሁለት ሦስተኛ ክልሎችን ድምፅ ብቻ ይፈልጋሉ።

ከGrade 10 Citizenship Education፣ ገጽ 111-137 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ሰብዓዊ መብቶች

የመብቶች ክፍፍል በኢፌዴሪ ሕገ መንግሥት ምዕራፍ ሦስትየማጣቀሻ ሠንጠረዥመሰረታዊ መርህ · ሰብአዊ መብቶች · ዴሞክራሲያዊ መብቶች

የኢፌዴሪ ሕገ መንግሥት ድንጋጌ	የአንቀጾች ሽፋን	ዋና ይዘት እና ምሳሌዎች
መሰረታዊ መርህ	አንቀጽ 10	ሰብአዊ መብቶችና ነጻነቶች ከሰው ልጅ ተፈጥሮ የሚመነጩ፣ የማይጣሱና የማይገፈፉ ናቸው
ሰብአዊ መብቶች	ከአንቀጽ 14 እስከ 28	የህይወት፣ የአካል ደህንነት፣ የነጻነት፣ ኢሰብአዊ አያያዝን የመከልከል፣ የእኩልነት፣ የግል ህይወት ሚስጥር የመጠበቅ፣ የሃይማኖት መብት
ዴሞክራሲያዊ መብቶች	ከአንቀጽ 29 እስከ 44	የሃሳብን በነጻ የመግለጽ፣ የመሰብሰብ፣ ሰላማዊ ሰልፍ የማድረግ፣ በፖለቲካ የመሳተፍ ነጻነት፣ የመምረጥ መብት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በኢፌዴሪ ሕገ መንግሥት ውስጥ መሠረታዊ መብቶች በሰብዓዊ እና በዲሞክራሲያዊ መብቶች እንዴት እንደተከፈሉ ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ምዕራፍ ሦስት ከአንቀጽ 13 እስከ 44 የሚሸፍን ቢሆንም፣ ሰብዓዊ መብቶች የሚገኙት ከአንቀጽ 14 እስከ 28 ሲሆን፣ ዴሞክራሲያዊ መብቶች ከአንቀጽ 29 እስከ 44 ተደንግገዋል።

ከGrade 10 Citizenship Education፣ ገጽ 138-153 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የሰብዓዊ መብቶች መሠረታዊ ባህሪያትየማጣቀሻ ሠንጠረዥUniversalism · Inalienability · Indivisibility and Interdependence · +2

ባህሪ	ዋና መርህ	ማብራሪያ ወይም ገደብ
Universalism	በየትኛውም ቦታ ላሉ ሰዎች ሁሉ ያለ ምንም ልዩነት በእኩልነት ተፈጻሚ ይሆናል	Universality ማለት uniformity ማለት አይደለም፤ የባህል ብዝሃነትን አያስቀርም
Inalienability	ከሰው ልጅ ህልውና ጋር የተቆራኘ እና በቋሚነት ሊጠፋ የማይችል ነው	እንደ እስራት ወይም የታወጀ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ባሉ የተወሰኑ ሁኔታዎች ህጋዊ እገዳ ይፈቀዳል
Indivisibility and Interdependence	መብቶች የተሳሰሩ ናቸው፤ በአንዱ መብት መገልገል በሌሎች ላይ የተመሰረተ ነው	የትኛውም መብት ከሌላው አይበልጥም፤ civil and political rights ከ economic rights ጋር ይገናኛሉ
Eternality	በህይወት ዘመን ሙሉ የሚቆይ ነው	በተፈጥሮ ሞት ጊዜ ብቻ የሚያበቃ ነው
Inviolability and Irrevocability	በማንኛውም አካል ወይም ባለስልጣን ሊጣስ ወይም ሊወሰድ አይችልም	ከሰብአዊ ክብር እና ከስነምግባራዊ ተፈጥሮ የመነጨ ነው

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የሰብዓዊ መብቶች መለያ ባህሪያትን እና ለሰዎች ያላቸውን አፈጻጸም ለመግለጽ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ሁለንተናዊነት ማለት አንድ ዓይነትነት ማለት አይደለም። የማይገፈፉ መብቶች በሕግ አግባብ (ለምሳሌ በድንገተኛ አዋጅ ጊዜ) ለጊዜው ሊገደቡ ቢችሉም ፈጽሞ ሊወገዱ አይችሉም።

ከGrade 10 Citizenship Education፣ ገጽ 138-153 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ሦስቱ የሰብዓዊ መብቶች ትውልዶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥየመጀመሪያው ትውልድ · ሁለተኛው ትውልድ · ሦስተኛው ትውልድ

ትውልድ	የተካተቱ መብቶች	ታሪካዊ አመጣጥ	የመንግሥት ተግባር
የመጀመሪያው ትውልድ	የሲቪል እና የፖለቲካ መብቶች (ህይወት፣ ነፃነት፣ ፍትሃዊ የፍርድ ሂደት፣ ነፃ ምርጫዎች)	የ17ኛው እና የ18ኛው ክፍለ ዘመን የእንግሊዝ፣ የአሜሪካ እና የፈረንሳይ አብዮቶች	Negative rights: የመንግስትን ጣልቃ ገብነት ይገድባል እንዲሁም የመንግስት እርምጃን ይገድባል
ሁለተኛው ትውልድ	የኢኮኖሚ፣ ማህበራዊ እና የባህል መብቶች (ስራ፣ ትምህርት፣ ጤና፣ ማህበራዊ ዋስትና)	የ Marx እና Lenin የሶሻሊስት ወጎች	Positive rights: ንቁ የመንግስት ጣልቃ ገብነት እና የሀብት አቅርቦት ይጠይቃል
ሦስተኛው ትውልድ	የጋራ መብቶች (የራስን እድል በራስ መወሰን፣ የኢኮኖሚ ልማት፣ የጋራ ቅርስ)	የ20ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ፣ በ Third World አገሮች የተደገፈ	Solidarity rights: ዓለም አቀፍ እና የቡድን ትብብር ይጠይቃል

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የሰብዓዊ መብቶችን በታሪካዊ አመጣጣቸው፣ በፍልስፍናቸው እና የመንግሥት ጣልቃ ገብነትን የሚሹ ወይም የሚገድቡ መሆናቸውን ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የመጀመሪያው ትውልድ መብቶች የመንግሥትን ጣልቃ ገብነት የሚገድቡ (አሉታዊ) ሲሆኑ፣ የሁለተኛው ትውልድ መብቶች ደግሞ የመንግሥትን ቀጥተኛ ድጋፍ የሚጠይቁ (አዎንታዊ) ናቸው።

ከGrade 10 Citizenship Education፣ ገጽ 138-153 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ሀገር ወዳድነት

የአገር ፍቅር ዓይነቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥሕገ መንግሥታዊ · ባህላዊ · አይኮን · +3

ዓይነት	ዋና ትኩረት
ሕገ መንግሥታዊ	ዴሞክራሲ፣ ሰብአዊ መብቶች እና የብዝሃነት መቻቻል
ባህላዊ	ያለ ዴሞክራሲያዊ አሰላለፍ ለሀገር ለመሞት ዝግጁ መሆን
አይኮን	የጀግንነት ድርጊቶች እና በሀገር ላይ አዎንታዊ ተፅእኖ ማሳደር
ምሳሌያዊ	እንደ ባንዲራ እና ብሔራዊ መዝሙር ላሉ የሀገር ምልክቶች ክብር መስጠት
ካፒታል	በሀገራዊ የኢኮኖሚ ልማት ውስጥ መሳተፍ
አካባቢያዊ	ዕፅዋትን፣ እንስሳትን እና ተፈጥሮን መጠበቅ እና መንከባከብ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የተለያዩ የአገር ፍቅር መገለጫዎችን እና ዓይነቶችን ለመለየት ይጠቅማል።

ተጠንቀቁ

ሕገ መንግሥታዊ የአገር ፍቅርን (ለዲሞክራሲያዊ መርሆዎች ታማኝ መሆን) ከባህላዊ የአገር ፍቅር (ያለ ዲሞክራሲያዊ መርሆዎች ለሀገር መሞት) ጋር አያምታቱ።

ከGrade 10 Citizenship Education፣ ገጽ 154-178 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ግሎባላይዜሽንና ዓለም አቀፍ ጉዳዮች

ዓለም አቀፍ ጉዳዮችን የመለያ መስፈርቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥየስፋት መጠን ወይም ወሰን (Extent or Scope) · አስቸኳይነት ወይም ጥንካሬ (Urgency or Intensity) · ማዕከላዊነት ወይም መገኛ (Centrality or Location)

መስፈርት	ፍቺ
የስፋት መጠን ወይም ወሰን (Extent or Scope)	ጉዳዩ ሰፊውን የዓለም ክፍል የሚመለከት እና በአንድ አካባቢ ብቻ ያልተገደበ መሆኑ
አስቸኳይነት ወይም ጥንካሬ (Urgency or Intensity)	ጉዳዩ አሳሳቢ እና ከዓለም ሀገራት ከፍተኛ ትኩረት የሚያገኝ መሆኑ
ማዕከላዊነት ወይም መገኛ (Centrality or Location)	ለኃያላን ሀገራት ጂኦግራፊያዊ ቅርበት ያለው እና ከዋና ዋና ጥቅሞች ጋር የተቆራኘ መሆኑ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

አንድ ችግር ከአገር ውስጥ ችግርነት አልፎ ለምን ዓለም አቀፍ ጉዳይ ተብሎ እንደተመደበ ለመገምገም ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ማዕከላዊነት የቦታ ርቀትን ብቻ የሚያመለክት ሳይሆን ጉዳዩ ከኃያላን ሀገራት ቁልፍ ጥቅሞች ጋር ያለውን ቁርኝት ጭምር የሚያሳይ ነው።

ከGrade 10 Citizenship Education፣ ከገጽ 179 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

አራቱ የግሎባላይዜሽን ዘርፎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥፖለቲካዊ · ኢኮኖሚያዊ · ማህበራዊ · +1

ዘርፍ	ዋና ፍቺ	ዋና ዋና መገለጫዎች
ፖለቲካዊ	የዓለም አቀፍ የፖለቲካ ግንኙነቶች መጠናከር	የፖሊሲዎች፣ የተቋማት እና የሰብዓዊ መብቶች መስፈርቶች መስፋፋት
ኢኮኖሚያዊ	የዓለም ኢኮኖሚዎች እርስ በርስ መደጋገፍ እያደገ መምጣት	ድንበር ተሻጋሪ ንግድ፣ ዓለም አቀፍ የካፒታል ፍሰት፣ የቴክኖሎጂ ስርጭት
ማህበራዊ	የግሎባላይዜሽን በህይወት፣ በስራ እና በማህበረሰቦች ላይ ያለው ተፅዕኖ	መረጃ መጋራት፣ ፍልሰት፣ እየተለወጡ ያሉ የስራ ሁኔታዎች
ባህላዊ	የሃሳቦች፣ የእሴቶች እና የልማዶች መስፋፋት እና ዝውውር	የባህል ስርጭት፣ ዓለም አቀፍ ሚዲያ፣ ብዝሃ ባህላዊነት፣ የአኗኗር ዘይቤ ለውጦች

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የግሎባላይዜሽን ሂደቶችን በፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ማህበራዊ ወይም ባህላዊ ገጽታዎች ለመመደብ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ምንም እንኳ በፖለቲካና በትምህርት ክርክሮች ውስጥ በስፋት ቢጠቀስም፣ ኢኮኖሚያዊ ግሎባላይዜሽንን እንደ ብቸኛ ዘርፍ አድርገው አይውሰዱ።

ከGrade 10 Citizenship Education፣ ከገጽ 179 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የግሎባላይዜሽን አሉታዊ ተጽእኖዎችን የመቋቋሚያ መንገዶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥየሀገር በቀል እውቀትን ማሳደግ · የማህበረሰብ ልማት · የሀገር በቀል ማህበራዊ ደህንነት · +2

ስልት	ዋና ተግባር
የሀገር በቀል እውቀትን ማሳደግ	የውጭ ጥገኝነትን ለመቀነስ የአካባቢ እውቀትን ከትምህርት ጋር ማዋሃድ
የማህበረሰብ ልማት	የአካባቢ የጋራ ተግባርን፣ የፕሮጀክት ባለቤትነትን እና ጥገናን ማበረታታት
የሀገር በቀል ማህበራዊ ደህንነት	ጠባቂ፣ ቅድመ መከላከያ እና አበረታች የማህበረሰብ ደህንነት መረቦችን መጠቀም
ቀጣናዊ ትብብር	የጋራ ችግሮችን ለመፍታት ጎረቤት ሀገራትን ወደ ንግድ ህብረቶች አንድ ማድረግ
የፈጠራ ፈንድ	ማህበራዊ ኪሳራ የሚያስከትሉ ችግሮችን ለመፍታት የአካባቢ የፈጠራ ሰዎችን መሸለም

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ሀገራት የግሎባላይዜሽን አሉታዊ ተጽእኖዎችን ለመቀነስ የሚጠቀሙባቸውን ፖሊሲዎች እና የማህበረሰብ እርምጃዎች ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

አስቀድሞ የመከላከል እርምጃዎችን ከተረጂነት መከላከያ እርምጃዎች ጋር አያምታቱ፤ ተረጂነትን መከላከል ረሃብን የሚያስቆም ሲሆን፣ አስቀድሞ መከላከል ደግሞ ሰዎች ወደ ድህነት እንዳይወድቁ የሚረዳ ነው።

ከGrade 10 Citizenship Education፣ ከገጽ 179 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ተመሳሳይ ትምህርት በሌሎች ክፍሎች

ፈተና ካለፈው ክፍል የተማሩትን መጠየቁን አያቆምም። የእነዚያ ክፍሎች ካርዶችም እዚህ አሉ።

የ10ኛ ክፍል ሌሎች ትምህርቶችዎ

በዚህ ክፍል እስካሁን ካርድ ያላቸው ሌሎች ትምህርቶች በሙሉ።

ተማሪዎች የሚጠይቋቸው ጥያቄዎች

የ10ኛ ክፍል ዜግነትና ሥነ ምግባር ካርዶች ምን ይሸፍናሉ?: ከአገር አቀፉ መጽሐፍ 8 ምዕራፎች የተወሰዱ 22 ካርዶች፦ ዴሞክራሲና ዴሞክራታይዜሽን፣ ዜጎች በዲጂታል ቴክኖሎጂ ዘመን፣ መልካም አስተዳደርን መረዳት፣ ሀገር በቀል የግጭት አፈታት፣ ፌደራሊዝም በኢትዮጵያ፣ ሰብዓዊ መብቶች፣ ሀገር ወዳድነት እና ግሎባላይዜሽንና ዓለም አቀፍ ጉዳዮች። እያንዳንዱን ምዕራፍ በገጹ ላይ አንድ ካርድ በአንድ ጊዜ መውሰድ ይችላሉ።
በ10ኛ ክፍል አገር አቀፍ ፈተና አለ?: የለም። ኢትዮጵያ አገር አቀፍ ፈተና የምትሰጠው በ6ኛ፣ በ8ኛና በ12ኛ ክፍል ብቻ ነው። እነዚህ ካርዶች ለትምህርት ቤትዎ ፈተናዎች፣ እንዲሁም ከጥቂት ዓመታት በኋላ ለሚመጣው አገር አቀፍ ፈተና ናቸው።
እነዚህ ካርዶች ከየት መጡ?: ለዚህ ክፍል ከተዘጋጀው የትምህርት ሚኒስቴር መጽሐፍ፣ ከGrade 10 Citizenship Education ተቀድተዋል። ከዚያም ምዕራፉን ማየት የማይችል ሁለተኛ ማጣሪያ እያንዳንዱን ቀመር፣ ቋሚ ቁጥርና የሠንጠረዥ ረድፍ እንደገና ያሰላል፤ ማጣሪያው ማረጋገጥ ያልቻለውን ሁሉ ሳያወጣ ይይዘዋል።
ይህ ነጻ ነው?: አዎ። እዚህ ያለው እያንዳንዱ ካርድ በነጻ ይነበባል፤ ለኅትመት የተዘጋጀውም ሉህ በነጻ ይወርዳል። ሁለቱም መለያ አይጠይቁም።
ይህ ለመጨረሻ ጊዜ የተረጋገጠው መቼ ነው?: 30 ኦገስት 2026። ካርዶች ምዕራፍ በምዕራፍ ይመጣሉ፤ ከእያንዳንዱ በታች ያለው መስመር ያ ካርድ ለመጨረሻ ጊዜ የተነበበበትን ቀን ይናገራል።

ያጥኑ፣ ከዚያም ራስዎን ይፈትኑ

ተማሪ እነዚህን ካርዶች ወደ መልመጃ ጥያቄዎች ይለውጣቸዋል፣ እየሠሩ ያርማቸዋል፤ ያልገባዎትንም የሚያብራራ የAI አስተማሪ አለ።

በነጻ ይጀምሩ