Kaardiiwwan Lammummaa fi Naamusa kutaa 10 maal haguugu?

Kitaaba biyyaalessaa keessaa boqonnaawwan 8 irraa kaardii 22: Dimokiraasii fi Dimokiraataayizeeshinii, Lammiilee Bara Teeknooloojii Dijiitaalaa, Bulchiinsa Gaarii Hubachuu, Furmaata Walitti Bu'iinsa Aadaa, Federaalizimii Itoophiyaa, Mirgoota Namoomaa, Jaalala Biyyaa fi Giloobaalaayizeeshinii fi Dhimmoota Addunyaa. Boqonnaa kamiyyuu fuuluma kana irratti kaardii tokkoon tokkoon fudhachuu dandeessa.

Kutaa 10 keessatti qormaanni biyyaalessaa ni jiraa?

Hin jiru. Itoophiyaan qormaata biyyaalessaa kan kennitu kutaa 6, kutaa 8 fi kutaa 12 qofaafi. Kaardiiwwan kunneen qormaata mana barumsaa keetiif, akkasumas qormaata biyyaalessaa waggaa muraasa booda dhufuuf oolu.

Kaardiiwwan kunneen eessaa dhufan?

Kitaaba Ministeera Barnootaa kutaa kanaaf qophaa'e, Grade 10 Citizenship Education irraa fudhataman. Achumaan marsaan lammaffaa boqonnicha arguu hin dandeenye foormulaa, lakkoofsa dhaabbataa fi tarree gabatee tokkoon tokkoon irra deebi'ee shallaga; wanta inni mirkaneessuu hin dandeenye osoo hin ba'in qaba.

Eeyyee. Kaardiin as jiru hundi bilisaan dubbifama; waraqaan maxxansaaf qophaa'es bilisaan buufama. Lamaanuu herrega hin gaafatan.

Kun yeroo dhumaaf yoom mirkanaa'e?

30 Hagayya 2026. Kaardiiwwan boqonnaa boqonnaadhaan dhufu; sararri tokkoon tokkoon isaanii jalaa yeroo kaardiin sun dhumaaf dubbifame agarsiisa.

Yaadannoo gabaabaa fi kaardii qayyabannaa bilisaa

Lammummaa fi Naamusa kutaa 10

Lammummaa fi Naamusa kutaa 10 Temari irratti kaardii qayyabannaa 22 qaba; boqonnaawwan sirna barnoota biyyaalessaa Itoophiyaatiin qindaa'an. Kaardiin tokkoon tokkoon yeroo seerichi hojjetu, mallattoon isa keessa jiru maal bakka akka bu'u, akkasumas dogoggora barattoonni caalaatti irratti kufan ni ibsa. Bilisaan dubbifamu; herregas hin gaafatan.

22
Kaardii: 8
Boqonnaawwan: 18
Gabatee wabii: Grade 10 Citizenship Education
Kitaaba: Bilisa
Gatii: 30 Hagayya 2026
Mirkaneeffannaa dhumaa

Hunda22Gabatee wabii18Dogoggora baratame2Seera2

Dimokiraasii fi Dimokiraataayizeeshinii

Qooda-fudhattoota Adeemsa DimokiraateessuuGabatee wabiiPaartilee Siyaasaa · Hawaasa Siivilii · Gareewwan Fedhii · +1

Qooda-fudhataa	Gahee Ijoo
Paartilee Siyaasaa	Aangoo mootummaa argachuuf filannoo irratti dorgomuu fi sagantaalee mootummaa filannoo ta'an qopheessuu
Hawaasa Siivilii	Aangoo siyaasaa osoo hin barbaadin hubannoo uumuu fi mirgoota waliinii eeguu
Gareewwan Fedhii	Imaammata ummataa irratti dhiibbaa uumuuf lammiilee fi mootummaa gidduutti akka dabarsituutti tajaajiluu
Miidiyaa Bal'aa	Lammiilee waa'ee imaammata ummataa beeksisuu, barnoota siyaasaa kennuu fi hoggantoota itti gaafatamoo taasisuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Kaardii kana qooda-fudhattoota ijoo afran adeemsa dimokiraateessuu fi gahee isaanii adda baafachuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Gareewwan dhiibbaa fi paartilee siyaasaa walitti hin makhinaa. Kaayyoon garee dhiibbaa imaammata irratti dhiibbaa uumuu dha malee aangoo qabachuu miti.

Grade 10 Citizenship Education, fuula 1-27 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Dameewwan MootummaaGabatee wabiiQaama Seera Baasuu · Qaama Seera Raawwachiisuu · Qaama Abbaa Seerummaa (Seera Hiiktuu)

Damee Mootummaa	Hojii Ijoo
Qaama Seera Baasuu	Seerotaafi dambiiwwan ni baasa, irratti mari'ata, akkasumas ni raggaasisa
Qaama Seera Raawwachiisuu	Seerotaafi imaammatoota uummataa hojiirra oolcha, bulcha, akkasumas ni raawwachiisa
Qaama Abbaa Seerummaa (Seera Hiiktuu)	Seerota ni hiika, waldhabdee seeraa ni fura, akkasumas mirgoota ni eega

Yoom akka itti fayyadamtu

Kaardii kana qoodinsa aangoo fi hojiiwwan dameewwan mootummaa sadanii ibsuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Dimokiraasiin akka dagaaguuf, aangoowwanii fi hojjettoonni dameewwan sadanii qaama tokko jalatti walitti qabamuu mannaa gargar fagaachuu qabu.

Grade 10 Citizenship Education, fuula 1-27 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Kallattiiwwan Jijjiirama HawaasummaaGabatee wabiiHaqa Hawaasummaa (Social Justice) · Hirmaannaa Lammummaa (Civic Engagement) · Marii Lammummaa (Civic Dialogue) · +1

Kallattii	Hiika
Haqa Hawaasummaa (Social Justice)	Gareewwan hawaasaa miidhamaniif qaqqabiinsa walqixa ta'e, qabeenya fi hirmaachisummaa mirkaneessuuf loogii dhabummaa caasaa
Hirmaannaa Lammummaa (Civic Engagement)	Dhimmoota hawaasaa, marii uummataa, tola ooltummaa fi sagalee kennuu keessatti hirmaannaa lammilee kan dammaqina qabu
Marii Lammummaa (Civic Dialogue)	Walhubannaa waliinii irra ga'uuf namoota ilaalcha adda addaa qaban gidduutti walqunnamtii ifa ta'e taasisuu
Kaappitaala Hawaasummaa (Social Capital)	Walitti dhufeenya hawaasummaa kan waliamanuu, duudhaalee walgargaarsaa fi tumsa irratti hundaa'e irraa faayidaa argamu

Yoom akka itti fayyadamtu

Kaardii kana yaad-hiddowwan lammummaa ijoo dimokiraasiin jijjiirama hawaasummaa ittiin fidu ibsuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Jijjiirama sadarkaa dhuunfaa (kan dhuunfaa) fi jijjiirama caasaa hawaasa bal'aa adda baasaa.

Grade 10 Citizenship Education, fuula 1-27 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Lammiilee Bara Teeknooloojii Dijiitaalaa

Kallattiiwwan Ijoo Lammummaa DiijiitaalaaGabatee wabiiNaamusa (Etiquette) · Ittigaafatamummaa (Responsibility) · Nageenyummaa (Safety) · +3

Kallattii	Xiyyeeffannoo	Fakkeenya Fayyadama Dogoggoraa
Naamusa (Etiquette)	Ulaagaalee amala elektirooniksii	Daree keessatti ergaawwan barnootaan ala ta'an erguu
Ittigaafatamummaa (Responsibility)	Gochoota online irratti raawwatamaniif ittigaafatamummaa seeraa fi naamusaa	Abbootii qopheessaniif beekamtii utuu hin kennin hojiiwwan online garagalchuu (Plagiarism)
Nageenyummaa (Safety)	Yeroo teeknooloojii fayyadaman fayyummaa qaamaa eeggachuu	Kutaa ifa gahaa hin qabne keessatti teessuma qaamaa sirrii hin taaneen hojjechuu
Eegumsa (Security)	Data fi sirnoota eeguuf of eeggannoowwan elektirooniksii godhaman	Antivirus haaromsuu dhabuu yookiin eenyummaa ofii saaxiluu
Iccitummaa (Confidentiality)	Ragaalee dhuunfaa fi galmeewwan dhuunfaa eeguu	Passwords email fi miidiyaa hawaasaa namoota biroof qooduu
Sirrummaa (Accuracy)	Dhugummaa odeeffannoo online mirkaneeffachuu	Oduu sobaa hin mirkanoofnee fi wabiilee sirrii hin taane babal'isuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Fayyadama teeknoolojii diijiitaalaa keessatti seera naamusaa fi gochoota dogoggoraa adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Waraabbachuun dogoggora Ittigaafatamummaa (Responsibility) yoo ta'u, jecha icciitii dabarsanii kennuun ammoo Icciitummaa (Confidentiality) cabsuudha.

Grade 10 Citizenship Education, fuula 28-63 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Garaagarummaa Nageenya Diijiitaalaa fi Eegumsa DiijiitaalaaDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Naannoo diijiitaalaa keessatti miidhaa qaamaa fi eegumsa sirna elektirooniksii adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Nageenya Diijiitaalaa (Safety: fayyaa qaamaa kan akka dhibee ijaa fi miidhaa taa'umsaa) fi Eegumsa Diijiitaalaa (Security: faayirwoolii, farra vaayirasii fi ragaa eeguu) walitti hin makiinaa.

Grade 10 Citizenship Education, fuula 28-63 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Carraawwan Teeknoolojiin Diijiitaalaa Dargaggootaaf KennuGabatee wabiiDhaqqabummaa Odeeffannoo · Walitti Dhufeenya Hawaasummaa · Carraawwan Barachuu · +2

Carraa	Ibsa
Dhaqqabummaa Odeeffannoo	Beekumsa biyyaalessaa fi addunyaatiif foddaa banaa ta'uu
Walitti Dhufeenya Hawaasummaa	Sadarkaa addunyaatti hirmaachuuf bakkaa fi yeroo qaxxaamuranii walqunnamuu
Carraawwan Barachuu	Koorsota virtual, leenjii online, fi ofiin of barsiisuu
Hojii Jijjiiramaa	Mana taa'anii hojjechuu remote fi iyyannoo hojii online
Innovation fi Kalaqa	Yaadolee haaraa fi furmaata teeknooloojii maddisiisuuf platform ta'uu

Yoom akka itti fayyadamtu

Faayidaawwan teeknoolojiin diijiitaalaa dargaggootaaf kennu tarreessuu fi ibsuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Hojii jijjiiramaa (Versatile working) jechuun fagootti ykn manatti ta'anii hojjechuu agarsiisa malee miidiyaa hawaasaa ilaaluu qofa miti.

Grade 10 Citizenship Education, fuula 28-63 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Bulchiinsa Gaarii Hubachuu

Gosoota MalaammaltummaaGabatee wabiiGubboo (Bribery) · Qabeenya Saamuu (Embezzlement) · Waliin dhahuu / Gowwoomsuu (Fraud) · +2

Gosa Malaammaltummaa	Gocha Raawwatamu
Gubboo (Bribery)	Faayidaa seeraan alaa argachuuf jecha aanga'aaf kaffaltii yookiin kennaa hin malle kennuu yookiin dhiyeessuu
Qabeenya Saamuu (Embezzlement)	Qabeenya uummataa aanga'oota mootummaan hatamuu yookiin seeraan ala itti fayyadamuu
Waliin dhahuu / Gowwoomsuu (Fraud)	Ragaa sobaa fayyadamuu dabalatee gowwoomsuu, waliin dhahuu yookiin sobuu
Fira Looguu (Nepotism)	Firoottan ofiitiif looguudhaan aangoo mootummaa irratti muuduu
Dirqisiisanii Fudhachuu (Extortion)	Dirqisiisuun, doorsisuun yookiin humnaan maallaqa yookiin qabeenya fudhachuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Gochoota malaammaltummaa gara gareewwan seeraa sirriitti adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Dirqisiisuun (Extortion) doorsisaan kan raawwatamu yoo ta'u, guboon (Bribery) garuu humna malee faayidaa seeraan alaa kennuudha.

Grade 10 Citizenship Education, fuula 64-89 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Walitti Hidhamiinsa Qajeeltoowwan Bulchiinsa GaariiSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Hanqinni qajeeltoo tokko keessatti uumamu sirna bulchiinsaa guutuu akkamitti akka miidhu ibsuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Qajeeltoon kamiyyuu kophaa isaa hin hojjetu. Fakkeenyaaf, iftoominni osoo hin jiraatin itti gaafatamummaa mirkaneessuun hin danda'amu.

Grade 10 Citizenship Education, fuula 64-89 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Furmaata Walitti Bu'iinsa Aadaa

Qajeeltoowwan Bu'uuraa Hiika Wal-dhabdee DhalootaaSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Amaloota sirna hiika wal-dhabdee aadaa kan manneen murtii idilee irraa adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Sirnoonni dhalootaa hidhaa yookiin adabbii qaamaa mannaa, fedhii irratti hundaa'uu, hirmaannaa hawaasaafi gumaa maatii irratti xiyyeeffatu.

Grade 10 Citizenship Education, fuula 90-110 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Sirnoota Hiika Wal-dhabdee Dhalootaa ItoophiyaaGabatee wabiiMakabanna · Shimagille · Bayto · +5

Sirna Dhalootaa	Hawaasa
Makabanna	Afaar
Shimagille	Amaara
Bayto	Tigraay
Jaarsummaa	Oromoo
Seera	Sidaamaa, Hadiyyaa, Halaabaa, Kambaataa
Xeer	Somaalee
Korefinie	Gaamoo
Ye Joka	Guraagee

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo hawaasota Itoophiyaa sirna araara aadaa isaanii wajjin wal-simsiisuuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

Seera kan Sidama, Hadiya, Halaaba fi Kambaata biratti beekamu sirnoota hawaasa tokko qofaa kan akka Ye Joka Guragee yookiin Makabanna Afaar wajjin walitti hin makin.

Grade 10 Citizenship Education, fuula 90-110 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Nagaa Negeetiivii fi Nagaa PoosatiiviiGabatee wabiiHiika bu'uuraa · Sababoota hundee · Xiyyeeffannoo ijoo

Ulaagaa	Nagaa Negeetiivii	Nagaa Poosatiivii
Hiika bu'uuraa	Miidhaa kallattii yookiin waraana dhabamuu	Jiraachuu haqaa fi walsimannaa
Sababoota hundee	Deebii kan hin argannee fi dhiphinni jalaan kan hafu	Kan dhabamsiifamanii fi karaa nagaatiin kan furaman
Xiyyeeffannoo ijoo	Crisis management fi to'annoo	Fedhii dhala namaa guutuu fi walqixxummaa hawaasummaa

Yoom akka itti fayyadamtu

Garaagarummaa dhabamuu waraana kallattiifi jiraachuu haqaa agarsiisuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Waraanni dhabamuun qofti nagaa poosatiivii jechuu miti፤ nagaa negeetiivii keessatti utuu haqi hin jiraatin wal-dhabdeen dhokataan itti fufa.

Grade 10 Citizenship Education, fuula 90-110 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Federaalizimii Itoophiyaa

Qaamolee Heera Hiikan BiyyootaanGabatee wabiiEthiopia · USA and India · Germany · +1

Biyya	Qaama Heera Hiikuuf Aangoon Kennameef
Ethiopia	House of Federation (Mana Maree Federeeshinii)
USA and India	Supreme Court fi qaamolee abbaa seerummaa idilee
Germany	Special Constitutional Court addaa
Switzerland	Federal Tribunal fi uummata

Yoom akka itti fayyadamtu

Biyyoota federaalaa adda addaa keessatti qaama heera hiikuuf aangoon kennameef walbira qabuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Itoophiyaa keessatti heera hiikuun aangoo Mana Maree Federeeshiniiti malee Mana Murtii Waliigalaa ykn manneen murtii idilee miti.

Grade 10 Citizenship Education, fuula 111-137 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Federaalizimii Dachaa fi GamtaaGabatee wabiiFakkoommii (Metaphor) · Aangoo · Hariiroo mootummoota gidduu · +1

Amala	Federaalizimii Dachaa	Federaalizimii Gamtaa
Fakkoommii (Metaphor)	Layer cake	Marble cake
Aangoo	Daangaawwan aangoo ifatti adda baafaman	Hojiiwwan waliinii fi walirra bu'an
Hariiroo mootummoota gidduu	Wal-dhabdee fi walta'iinsa gadi bu'aa	Rakkoolee waloof furmaata kennuuf tumsuu
Dhiibbaa aangoo naannoo irra gahu	Aangoo naannoo dhiibbaa seeraan alaatiin irra darbamuu irraa eega	Sodaa gidduu seantummaa imaammata federaalaa

Yoom akka itti fayyadamtu

Moodeelota gurguddoo lamaan raawwii aangoo federaalizimii fi walitti dhufeenya mootummootaa walbira qabuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Fakkoommii layer cake jedhu federaalizimii gamtaatiin walitti hin makiinaa. Federaalizimiin dachaa layer cake yoo ta'u federaalizimiin gamtaa marble cake dha.

Grade 10 Citizenship Education, fuula 111-137 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Seera Fooyya'iinsa Heera RDFIGabatee wabiiMirgootaafi birmadummoota bu'uuraa yookiin adeemsa fooyyessaa · Tumaalee heeraa kanneen biroo hunda

Keewwattoota Fooyya'an	Ulaagaa Mana Maree Federaalaa	Ulaagaa Naannolee
Mirgootaafi birmadummoota bu'uuraa yookiin adeemsa fooyyessaa	Tokkoon tokkoo mana maree federaalaa keessatti adda addaan sagalee caalmaa lama-sadaffaa	Manneen maree naannolee hunda keessatti sagalee caalmaa
Tumaalee heeraa kanneen biroo hunda	Yaa'ii waloo manneen maree federaalaa lamaanii keessatti sagalee caalmaa lama-sadaffaa	Sagalee caalmaa lama-sadaffaa manneen maree naannolee

Yoom akka itti fayyadamtu

Kutaa heera Itoophiyaa adda addaa fooyyessuuf ulaagaalee sagalee manneen maree federaalaa fi naannolee beekuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Mirgoonni bu'uuraa heeyyama naannolee hunda isaanii barbaadu፤ keewwattoonni biroo garuu sagalee caalmaa lama-sadaffaa naannolee qofa barbaadu.

Grade 10 Citizenship Education, fuula 111-137 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Mirgoota Namoomaa

Qoodama Mirgootaa Heera FDRI Boqonnaa Sadii KeessattiGabatee wabiiQajeeltoo Bu'uuraa · Mirgoota Namoomaa · Mirgoota Dimookiraasii

Heera FDRI	Haguuggii Keeyyataa	Qabiyyee fi Fakkeenya
Qajeeltoo Bu'uuraa	Keeyyata 10	Mirgoonni namoomaa fi bilisummaan uumama ilma namaarraa madda, kan hin sarbamnee fi hin dhabamsiifamne
Mirgoota Namoomaa	Keeyyata 14 hanga 28	Mirga lubbuun jiraachuu, nageenya qaamaa, bilisummaa, dhorkaa gocha gara-jabeenyaa, walqixxummaa, dhuunfummaa, amantii
Mirgoota Dimookiraasii	Keeyyata 29 hanga 44	Bilisummaa yaada ibsachuu, walga'uu, hiriira nagaa, hirmaannaa siyaasaa, mirga filachuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Heera FDRI keessatti mirgoonni bu'uuraa akkamitti mirgoota namoomaa fi dimokiraasiitti akka qoodaman adda baasuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Boqonnaan 3 keeyyata 13 hanga 44 kan qabatu yoo ta'u, mirgoonni namoomaa keeyyata 14 hanga 28, mirgoonni dimokiraasii ammoo keeyyata 29 hanga 44 jalatti argamu.

Grade 10 Citizenship Education, fuula 138-153 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Amaloota Bu'uuraa Mirgoota NamoomaaGabatee wabiiUniversalism · Inalienability · Indivisibility and Interdependence · +2

Amala	Qajeeltoo Bu'uuraa	Ibsa yookiin Daangaa
Universalism	Bakka hundaatti namoota hundaaf osoo garaagarummaan hin godhamin walqixa raawwatama	Universality jechuun uniformity jechuu miti; garaagarummaa aadaa hin dhabamsiisu
Inalienability	Uumama namaa wajjin kan walqabatee fi dhaabbataan dhabamuu kan hin dandeenyedha	Haalota murtaa'oo kanneen akka hidhaa ykn labsii yeroo ariifachiisaa keessatti seeraan yeroof daangeffamuu ni danda'a
Indivisibility and Interdependence	Mirgoonni kan walitti hidhamanidha; tokkotti fayyadamuun kan biraa irratti hundaa'a	Mirgi kamiyyuu isa kaan irra hin caalu; civil and political rights mirgoota economic rights waliin walitti hidhamu
Eternality	Guutummaa jireenyaa keessatti kan qabamudha	Yeroo du'a uumamaa qofatti kan xumuramudha
Inviolability and Irrevocability	Aangoo ykn qaama kamiinuu sarbamuu ykn mulqamuu hin danda'u	Kabaja dhala namaa fi amala naamusaa irraa kan maddudha

Yoom akka itti fayyadamtu

Amaloota mirgoota namoomaa ibsuufi namoota hundaaf akkamitti akka raawwataman hubachuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Waliigalateen walfakkeenya jechuu miti. Mirgoonni sarbamuu hin dandeenye yeroo labsii yeroo ariifachiisaa murtaa'uu danda'u, garuu guutummaatti hin dhabamsiifaman.

Grade 10 Citizenship Education, fuula 138-153 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Dhaloota Mirgoota Namoomaa SadaniinGabatee wabiiDhaloota jalqabaa · Dhaloota lammaffaa · Dhaloota sadaffaa

Dhaloota	Mirgoota Hammataman	Madda Seenaa	Gahee Mootummaa
Dhaloota jalqabaa	Mirgoota siiviilii fi siyaasaa (lubbuu, birmadummaa, murtii haqaa, filannoo bilisaa)	Warraaqsa Ingilizii, Ameerikaa fi Faransaay jaarraa 17ffaa fi 18ffaa	Negative rights: gidduu seantummaa mootummaa daangessa akkasumas tarkaanfii mootummaa dhowwa
Dhaloota lammaffaa	Mirgoota diinagdee, hawaasummaa fi aadaa (hojii, barnoota, fayyaa, eegumsa hawaasummaa)	Aadaawwan sooshaalistii Marx fi Lenin	Positive rights: gidduu seantummaa mootummaa cimaa fi dhiyeessii qabeenyaa barbaada
Dhaloota sadaffaa	Mirgoota gamtaa (ofiin of murteessuu, misooma diinagdee, dhaala waliinii)	Dhuma jaarraa 20ffaa, kan Third World tiin qabsaa'ameef	Solidarity rights: tumsa addunyaa fi garee barbaada

Yoom akka itti fayyadamtu

Mirgoota namoomaa madda seenaa isaanii, falaasama isaanii fi gahee mootummaa irratti hundaa'uun adda baasuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Mirgoonni dhaloota tokkoffaa dhiibbaa mootummaa kan ittisan (negative) yoo ta'an, mirgoonni dhaloota lammaffaa ammoo mootummaan tajaajila akka dhiyeessu gaafatu (positive).

Grade 10 Citizenship Education, fuula 138-153 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Jaalala Biyyaa

Gosoota Jaalala BiyyaaGabatee wabiiHeeraawaa · Aadaa · Aayikoonii · +3

Gosa	Xiyyeeffannoo Ijoo
Heeraawaa	Dimokiraasii, mirgoota namoomaa fi dandeettii garaagarummaa obsuu
Aadaa	Ilaalcha dimokiraatawaa malee biyyaaf du'uuf qophii ta'uu
Aayikoonii	Gocha gootummaa fi biyya irratti dhiibbaa gaarii fiduu
Mallattoo	Mallattoolee biyyaalessaa kanneen akka alaabaa fi faaruu biyyaalessaatiif kabaja kennuu
Kaappitaalaa	Misooma diinagdee biyyaalessaa keessatti hirmaachuu
Naannoo	Biqiltoota, bineensota fi uumama eeguu fi kunuunsuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Bifaalee fi ibsawwan jaalala biyyaa garaagaraa adda baasuuf tajaajila.

Of eeggadhu

Jaalala biyyaa heeraa (sonoota dimookiraasiitiif amanamuu) fi jaalala biyyaa aadaa (utuu sonoota dimookiraasii hin ilaalin biyyaaf wareegamuu) walitti hin makiinaa.

Grade 10 Citizenship Education, fuula 154-178 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Giloobaalaayizeeshinii fi Dhimmoota Addunyaa

Ulaagaalee Dhimmoota Gloobaalaa Adda BaasanGabatee wabiiBal'ina ykn Daangaa (Extent or Scope) · Ariifachiisummaa ykn Jabina (Urgency or Intensity) · Giddugaleessummaa ykn Argama (Centrality or Location)

Ulaagaa	Hiika
Bal'ina ykn Daangaa (Extent or Scope)	Dhimmi sun kutaa addunyaa bal'aa kan ilaallatu fi naannoo tokkotti qofa kan hin daangeffamne ta'uu
Ariifachiisummaa ykn Jabina (Urgency or Intensity)	Dhimmi sun cimaa fi biyyoota addunyaa irraa xiyyeeffannoo olaanaa kan argatu ta'uu
Giddugaleessummaa ykn Argama (Centrality or Location)	Biyyoota humna qabeeyyiitti dhiheenya ji'oogiraafii qabaachuu fi dantaalee murteessoo ta'an wajjin walitti dhufeenya qabaachuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Rakkoon tokko maaliif dhimma biyya keessaa qofa osoo hin taane dhimma gloobaalaa akka ta'e gamaaggamuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Giddugaleessummaan fageenya qaamaa qofa miti፤ dhimmi sun faayidaa biyyoota humna qabanii wajjin walitti dhufeenya qabuus ni agarsiisa.

Grade 10 Citizenship Education, fuula 179 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Kallattiiwwan Gloobaalaayizeeshinii ArfanGabatee wabiiSiyaasaa · Diinagdee · Hawaasummaa · +1

Kallattii	Hiika Bu'uuraa	Mul'istoota Ijoo
Siyaasaa	Walitti dhufeenyi siyaasa addunyaa cimuun	Babal'ina imaammatootaa, dhaabbilee fi ulaagaalee mirga namoomaa
Diinagdee	Walirratti hirkattummaan diinagdee addunyaa dabalaa adeemuu	Daldala daangaa qaxxaamuraa, yaa'a kaappitaalaa idil-addunyaa, tamsa'ina teeknooloojii
Hawaasummaa	Dhiibbaa globalization jireenya, hojii fi hawaasa irratti qabu	Odeeffannoo waljijjiiruu, godaansa, haala hojii jijjiiramaa jiru
Aadaa	Babal'ina fi naanna'uu yaadootaa, duudhaalee fi barmaatilee	Tamsa'ina aadaa, miidiyaa addunyaa, multiculturalism, jijjiirama akkaataa jireenyaa

Yoom akka itti fayyadamtu

Adeemsaalee gloobaalaayizeeshinii kallattii siyaasaa, dinagdee, hawaasummaa yookiin aadaatti yeroo ramaddu kanatti fayyadami.

Of eeggadhu

Gloobaalaayizeeshiniin dinagdee mariiwwan keessatti bal'inaan yoo ka'ellee, kallattii tokkicha akka ta'etti hin fudhatin.

Grade 10 Citizenship Education, fuula 179 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Tooftaalee Miidhaa Gloobaalaayizeeshinii IttisuuGabatee wabiiBeekumsa Dhalootaa Guddisuu · Misooma Hawaasaa · Nageenya Hawaasummaa Dhalootaa · +2

Tooftaa	Hojii Ijoo
Beekumsa Dhalootaa Guddisuu	Hirkattummaa alaa hir'isuuf beekumsa naannoo barnoota keessatti madaqsuu
Misooma Hawaasaa	Gocha gamtaa naannoo, abbummaa pirojektii fi suphaa jajjabeessuu
Nageenya Hawaasummaa Dhalootaa	Mannoolee eegumsa hawaasaa kan ittisaa, eeggannoo fi guddistuu fayyadamuu
Walta'iinsa Naannawaa	Rakkoolee waloof furmaata kennuuf biyyoota ollaa gara gamtaa daldalaatti tokkoomsuu
Fandii Kalaqaa	Rakkoolee hawaasa miidhan furuuf kalaqxoota naannootiif beekamtii fi badhaasa kennuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Imaammataafi gochoota hawaasaa biyyoonni miidhaa gloobaalaayizeeshinii hir'isuuf itti fayyadaman adda baasuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Tarkaanfiiwwan eegumsa hawaasummaa kanneen ittisaa wajjin hin walxaxin. Kanneen eegumsaa beela kan hambisan yoo ta'u, ittisaan immoo namoonni hiyyummaatti akka hin kufne gargaaru.

Grade 10 Citizenship Education, fuula 179 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Barnoonni kun kutaawwan biroo keessatti

Qormaanni waan kutaan gadii barsiise gaafachuu hin dhiisu. Kaardiiwwan kutaawwan sanaas as jiru.

Barnoota kutaa 10 kan biroo

Kutaa kana keessaa wanti hanga ammaatti kaardii qabu hundi.

Gaaffii barattoonni gaafatan

Kaardiiwwan Lammummaa fi Naamusa kutaa 10 maal haguugu?: Kitaaba biyyaalessaa keessaa boqonnaawwan 8 irraa kaardii 22: Dimokiraasii fi Dimokiraataayizeeshinii, Lammiilee Bara Teeknooloojii Dijiitaalaa, Bulchiinsa Gaarii Hubachuu, Furmaata Walitti Bu'iinsa Aadaa, Federaalizimii Itoophiyaa, Mirgoota Namoomaa, Jaalala Biyyaa fi Giloobaalaayizeeshinii fi Dhimmoota Addunyaa. Boqonnaa kamiyyuu fuuluma kana irratti kaardii tokkoon tokkoon fudhachuu dandeessa.
Kutaa 10 keessatti qormaanni biyyaalessaa ni jiraa?: Hin jiru. Itoophiyaan qormaata biyyaalessaa kan kennitu kutaa 6, kutaa 8 fi kutaa 12 qofaafi. Kaardiiwwan kunneen qormaata mana barumsaa keetiif, akkasumas qormaata biyyaalessaa waggaa muraasa booda dhufuuf oolu.
Kaardiiwwan kunneen eessaa dhufan?: Kitaaba Ministeera Barnootaa kutaa kanaaf qophaa'e, Grade 10 Citizenship Education irraa fudhataman. Achumaan marsaan lammaffaa boqonnicha arguu hin dandeenye foormulaa, lakkoofsa dhaabbataa fi tarree gabatee tokkoon tokkoon irra deebi'ee shallaga; wanta inni mirkaneessuu hin dandeenye osoo hin ba'in qaba.
Kun bilisaa?: Eeyyee. Kaardiin as jiru hundi bilisaan dubbifama; waraqaan maxxansaaf qophaa'es bilisaan buufama. Lamaanuu herrega hin gaafatan.
Kun yeroo dhumaaf yoom mirkanaa'e?: 30 Hagayya 2026. Kaardiiwwan boqonnaa boqonnaadhaan dhufu; sararri tokkoon tokkoon isaanii jalaa yeroo kaardiin sun dhumaaf dubbifame agarsiisa.

Qayyabadhu; ergasii of qori

Temari kaardiiwwan kana gara gaaffii shaakalaatti jijjiira; utuu hojjettuu ni sirreessa; wanti si hin galinis barsiisaa AI tiin ni ibsama.

Bilisaan jalqabi