Kaardiiwwan Jiyoograafii kutaa 10 maal haguugu?

Kitaaba biyyaalessaa keessaa boqonnaawwan 8 irraa kaardii 23: Boca Lafaa Afrikaa, Haala Qilleensaa Afrikaa, Bu'uura Qabeenya Uumamaa Afrikaa, Ummata Afrikaa, Gochaalee Dinagdeefi Aadaa Ijoo Afrikaa, Walitti Dhufeenya Namaafi Naannoo Uumamaa, Dhimmoota Jiograafiifi Yaaddowwan Hawaasaa Afrikaa fi Odeeffannoo Geospatial fi Qindeessa Daataa. Boqonnaa kamiyyuu fuuluma kana irratti kaardii tokkoon tokkoon fudhachuu dandeessa.

Kutaa 10 keessatti qormaanni biyyaalessaa ni jiraa?

Hin jiru. Itoophiyaan qormaata biyyaalessaa kan kennitu kutaa 6, kutaa 8 fi kutaa 12 qofaafi. Kaardiiwwan kunneen qormaata mana barumsaa keetiif, akkasumas qormaata biyyaalessaa waggaa muraasa booda dhufuuf oolu.

Kaardiiwwan kunneen eessaa dhufan?

Kitaaba Ministeera Barnootaa kutaa kanaaf qophaa'e, Grade 10 Geography irraa fudhataman. Achumaan marsaan lammaffaa boqonnicha arguu hin dandeenye foormulaa, lakkoofsa dhaabbataa fi tarree gabatee tokkoon tokkoon irra deebi'ee shallaga; wanta inni mirkaneessuu hin dandeenye osoo hin ba'in qaba.

Eeyyee. Kaardiin as jiru hundi bilisaan dubbifama; waraqaan maxxansaaf qophaa'es bilisaan buufama. Lamaanuu herrega hin gaafatan.

Kun yeroo dhumaaf yoom mirkanaa'e?

30 Hagayya 2026. Kaardiiwwan boqonnaa boqonnaadhaan dhufu; sararri tokkoon tokkoon isaanii jalaa yeroo kaardiin sun dhumaaf dubbifame agarsiisa.

Yaadannoo gabaabaa fi kaardii qayyabannaa bilisaa

Jiyoograafii kutaa 10

Jiyoograafii kutaa 10 Temari irratti kaardii qayyabannaa 23 qaba; boqonnaawwan sirna barnoota biyyaalessaa Itoophiyaatiin qindaa'an. Kaardiin tokkoon tokkoon yeroo seerichi hojjetu, mallattoon isa keessa jiru maal bakka akka bu'u, akkasumas dogoggora barattoonni caalaatti irratti kufan ni ibsa. Bilisaan dubbifamu; herregas hin gaafatan.

23
Kaardii: 8
Boqonnaawwan: 20
Gabatee wabii: Grade 10 Geography
Kitaaba: Bilisa
Gatii: 30 Hagayya 2026
Mirkaneeffannaa dhumaa

Hunda23Gabatee wabii20Dogoggora baratame3

Boca Lafaa Afrikaa

Bakka Haroo Viktooriyaa fi Qilee RiqichaaDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Haroon Viktooriyaa caasaadhaan dachee qilee Riqicha Baha Afrikaa keessa jiraachuu fi dhiisuu isaa adda baasuuf kanatti fayyadami.

Of eeggadhu

Haroon Viktooriyaa qilee keessatti hin argamu. Inni dachee gadi fagoo riqichoota bahaa fi dhihaa gidduutti uumame keessatti argama.

Grade 10 Geography, fuula 1-22 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Naannoolee Bocaa Lafaa Gurguddoo AfrikaaGabatee wabiiAfrican Alpine System · African Massif · East African Highlands and Rift System · +1

Naannoo Boca Lafaa Guddaa	Kutaalee Qaama Lafaa
African Alpine System	Atlas Mountains
African Massif	The Sahara, The Sahel, The Savanna, The Tropical Rainforest
East African Highlands and Rift System	The Rift Valley fi Great Lakes, Ethiopian and Eritrean Highlands
Southern Africa Platform	Sirnoota tulluuwwanii fi gammoojjii Southern Africa

Yoom akka itti fayyadamtu

Afrikaa qoqqoodama boca lafaa gurguddoo afurii fi kutaalee isaaniitti ramaduuf kanatti fayyadami.

Of eeggadhu

Sahaaraa yookiin Saahel sirna Alpaayin jala hin galchin. Isaan qaama African Massif ti.

Grade 10 Geography, fuula 1-22 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Akaakuu Fuula Gammoojjii Sahaaraa Erg fi RegGabatee wabiiErg · Reg

Gosa Fuulaa	Ibsa	Qabiyyee Guddaa
Erg	Galaana cirrachaa (Sand sea)	Sand dunes diimoo
Reg	Desert pavement	Pebbles diriiroo sand sheets irratti argaman

Yoom akka itti fayyadamtu

Akaakuu fuula gammoojjii Sahaaraa keessatti argaman lamaan gargar baasuuf kanatti fayyadami.

Of eeggadhu

Erg fi Reg walitti hin makin. Erg galaana cirrachaa yoo ta'u, Reg immoo dirira cirrachaa irratti dhagaa xixiqqoo uffatame dha.

Grade 10 Geography, fuula 1-22 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Haala Qilleensaa Afrikaa

Jijjiiramummaa Qilleensa Baramaafi Jijjiirama Qilleensa BaramaaDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Garaagarummaa jijjiiramummaa qilleensa baramaa yeroo gabaabaafi adeemsa jijjiirama yeroo dheeraa addaan baasuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Jijjiiramummaan qilleensa baramaa sochii namaan yookiin malee yeroo gabaabaa keessatti mul'ata, jijjiiramni qilleensa baramaa garuu waggoota kurnaniifi isaa ol kan turuudha.

Grade 10 Geography, fuula 23-47 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Ramaddii Qilleensa Baramaa KoppenGabatee wabiiA · B · C · +3

Qubee	Garee Qilleensaa	Ulaagaa Murteessaa
A	Tiroopikaalaa jiidhamaa	Hoo'a
B	Gogaa	Rooba
C	Laatituudii giddu galeessaa jiidhamaa ganna laafaa qabu	Hoo'a
D	Laatituudii giddu galeessaa jiidhamaa ganna cimaa qabu	Hoo'a
E	Poolaar	Hoo'a
H	Highland	Olka'iinsa

Yoom akka itti fayyadamtu

Koodii qubeewwaniifi ulaagaalee ramaddii gareewwan qilleensa baramaa Koppen adda baasuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Gareen B irra caalaa roobaan, H ammoo olka'iinsaan yoo murtaa'an, gareewwan A, C, D fi E garuu ho'aan murtaa'u.

Grade 10 Geography, fuula 23-47 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yaatuuwwan Galaanaafi Qilleensa Baramaa AfrikaaGabatee wabiiGuinea Current · Mozambique Current · Canary Current · +1

Yaatuu Galaanaa	Gosa	Bakka	Dhiibbaa
Guinea Current	Ho'aa	West Africa	Jiidha dhiyeessa akkasumas bokkaa qarqara galaanaa fida
Mozambique Current	Ho'aa	Southeast Africa	Jiidha dhiyeessa akkasumas bokkaa qarqara galaanaa fida
Canary Current	Qabbanaawaa	Western Sahara coast	Haala qarqara galaanaa gogaa uuma akkasumas iddoowwan qurxummii qabuu badhaadhoo uuma
Benguela Current	Qabbanaawaa	Western Kalahari and Namibia coast	Haala qarqara galaanaa gogaa uuma akkasumas iddoowwan qurxummii qabuu badhaadhoo uuma

Yoom akka itti fayyadamtu

Dhiibbaa yaatuuwwan galaanaa ho'aafi qabbanaawonni rooba qarqara galaanaafi uumama lafa gammoojjii Afrikaa irratti qaban xiinxaluuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Yaatuuwwan qabbanaawonni rooba osoo hin taane gogiinsa qarqara galaanaa fidu, garuu naannoo kiyyeessaa qurxummii gabbataa uumu.

Grade 10 Geography, fuula 23-47 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Bu'uura Qabeenya Uumamaa Afrikaa

Raabsa Bishaan Qulqulluu AddunyaaGabatee wabiiGarba Addunyaa (Soogiddaawaa) · Glaciers fi Cabbii Dhaabbataa · Bishaan Lafa Jalaa Mi'aawaa · +3

Madda Bishaanii	Waliigala Bishaan Keessaa	Bishaan Qulqulluu Keessaa
Garba Addunyaa (Soogiddaawaa)	96.5%	0.0%
Glaciers fi Cabbii Dhaabbataa	1.74%	68.7%
Bishaan Lafa Jalaa Mi'aawaa	0.76%	30.1%
Haroowwan Bishaan Mi'aawaa	0.007%	0.26%
Laggeen	0.0002%	0.006%
Bishaan Qilleensa Naannoo fi Baayoloojikaalaa	0.0011%	0.043%

Yoom akka itti fayyadamtu

Kuusaa bishaan addunyaa shallaguuf yookiin bishaan soogidda qabu fi bishaan qulqulluu walbira qabuuf fayyadami.

Of eeggadhu

Bishaan qulqulluun waliigala bishaan lafaa keessaa dhibbeentaa 2.5 qofa yoo ta'u, harki lama sadii ol cabbii keessatti kan qabamedha malee laggeen keessatti miti.

Grade 10 Geography, fuula 48-80 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Sululawwan Lagaa Gurguddoo AfrikaaGabatee wabiiNile · Congo · Niger · +3

Sulula	Dheerina	Bakka Itti Dhangala'u	Amaloota Ijoo
Nile	6,650 km	Mediterranean Sea	Addunyaa irratti laga isa dheeraadha. Bishaansaa keessaa 86% kan burqu Ethiopia irraayyi.
Congo	4,660 km	Atlantic Ocean	Qabiyyee bishaaniitiin addunyaa irratti sadarkaa lammaffaa irratti argama. Yaatii equatorial irraa kan ka'e waggaa guutuu navigation fi mijataadha.
Niger	4,200 km	Atlantic Ocean	Africa keessatti dheerinaan sadarkaa sadaffaadha. Kainji Dam fi inland delta qaba.
Zambezi	3,540 km	Indian Ocean	Victoria Falls fi Kariba Dam qaba. Afaan lagaa irratti delta bal'inni isaa 60 km ta'e qaba.
Orange	2,092 km	Atlantic Ocean	South Africa keessatti laga isa dheeraadha. Navigation sababa silt, falls fi rapids tiin daangeffameera.
Chad	Inland basin	Lake Chad	Africa keessatti inland drainage isa guddaadha. Haroo gadi fagoo hin taaneefi evaporation guddaaf saaxilamedha.

Yoom akka itti fayyadamtu

Sululawwan lagaa gurguddoo Afrikaa ja'an, amala yaa'a isaanii, bakka itti dhangala'anii fi tajaajila isaanii walbira qabuuf fayyadami.

Of eeggadhu

Lagni Koongoo sarara dalgee gama lamaan waan qaxxaamuruuf waggaa guutuu doobiidhaaf mijataadha, laggeen biroo garuu jijjiirama yeroo fi kufaatii bishaaniin daangeffamu.

Grade 10 Geography, fuula 48-80 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Gosa Biyyee Gurguddoo AfrikaaGabatee wabiiArenosols · Leptosols · Cambisols · +2

Gosa Biyyee	Uwwisa	Uumama fi Amaloota
Arenosols	22%	Cirrachaawaa, salphatti kan dhiqamu, dandeettii nutrient qabachuu gadi aanaa kan qabu. Afrikaa keessatti biyyoo baay'inaan argamu, kan akka Kalahari.
Leptosols	17%	Biyyoo qal'aa dhagaa jabaa yookiin meeshaalee cirrachaawaa irra jiru kan structure laafaa qabu, gaarreen fi gammoojjii keessatti baay'ee kan beekamu.
Cambisols	11%	Biyyoo haaraa, giddu galeessaan guddate kan horizons ifa ta'e hin qabne, bifa fi structure irratti garaagarummaa xiqqoo kan agarsiisu.
Ferralsols	10%	Biyyoo baay'ee leached ta'e, weathered ta'ee fi iron fi aluminium oxides qabaachuun bifa diimaa fi keelloo akka qabaatu taasisan.
Calcisols	6%	Biyyoo kuufama calcium carbonate olaanaa qabu, bakkeewwan gogaa keessatti hard pan (calcrete) jabaa uumu.

Yoom akka itti fayyadamtu

Gosa biyyee gurguddoo Afrikaa shanan, hamma uwwisa isaanii fi amaloota isaanii adda baasuuf fayyadami.

Of eeggadhu

Areenoosooliin dhibbeentaa 22 qabachuun isa bal'aadha. Feeraalsooliin halluu diimaa fi keelloo qabaatus dandeettiin soorata qabachuu isaa baay'ee gadi aanaadha.

Grade 10 Geography, fuula 48-80 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Ummata Afrikaa

Baay'ina Ummataa fi Tuuta'insa UmmataaDogoggora baratameUummata Baay'ee Qaban (Lakkoofsa Waliigalaa) · Tuuta'iinsa Uummataa Ol'aanaa Qaban (Bal'ina Lafaatiin)

Ramaddii	Biyyoota Afriikaa Ijoo
Uummata Baay'ee Qaban (Lakkoofsa Waliigalaa)	Nigeria, Ethiopia, Egypt, DRC, South Africa
Tuuta'iinsa Uummataa Ol'aanaa Qaban (Bal'ina Lafaatiin)	Mauritius, Rwanda, Burundi, Comoros, Seychelles

Yoom akka itti fayyadamtu

Garaagarummaa baay'ina ummataa waliigalaa fi tuuta'insa ummataa biyyoota Afriikaa addaan baasuuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

Baay'ina ummataa qabaachuun tuuta'insa ol'aanaa qabaachuu jechuu miti. Naayijeeriyaa fi Itoophiyaan baay'inaan yoo duran, Mooriishiyas fi Ruwaandaan tuuta'insaan dursu.

Grade 10 Geography, fuula 81-112 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Tuuta'insa fi Magaaleeffamuu Naannoolee AfriikaaGabatee wabiiEastern Africa · Western Africa · Central Africa · +2

Kutaa	Tuuta'insa Ummataa (Nama/km^2)	Ummata Magaalaa (%)
Eastern Africa	65	26
Western Africa	65	45
Central Africa	27	47
Northern Africa	31	51
Southern Africa	25	62

Yoom akka itti fayyadamtu

Tuuta'insa ummataa fi sadarkaa magaaleeffamuu kutaa Afriikaa keessatti walbira qabuuf kana fayyadamaa.

Of eeggadhu

Kibbi Afriikaa sadarkaa magaaleeffamuun dura ta'us tuuta'insi isaa xiqqaadha, Baha Afriikaan immoo magaaleeffamuun gadi aanaadha.

Grade 10 Geography, fuula 81-112 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Gochaalee Dinagdeefi Aadaa Ijoo Afrikaa

Ajendaa 2063 fi Galmoota Misooma WaaraaGabatee wabiiAgenda 2063 · SDGs (Agenda 2030)

Wixinee	Qaama Hogganu	Yeroo	Xiyyeeffannoo Ijoo
Agenda 2063	African Union (AU)	Waggaa 50 (2013 hanga 2063)	Tokkummaa Pan-African, jijjiirama, waldhaansoo, nagaa fi tasgabbii
SDGs (Agenda 2030)	United Nations (UN)	Waggaa 15 (2015 hanga 2030)	Hiyyummaa hambisuuf, pilaaneetii eeguufi badhaadhina mirkaneessuuf galmoota addunyaa 17

Yoom akka itti fayyadamtu

Mul'ata, yeroo fi hooggana dhaabbata Ajendaa 2063 fi SDGs walbira qabuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Ajendaan 2063 karoora waggaa 50 Gamtaa Afriikaa yoo ta'u, SDGs immoo wixinee addunyaalessaa waggaa 15 Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii ti.

Grade 10 Geography, fuula 113-136 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Dameewwan Hojii DinagdeeGabatee wabiiPrimary · Secondary · Tertiary · +1

Damee	Hojii Bu'uuraa	Fakkeenya
Primary	Meeshaalee dheedhii fi qabeenya uumamaa baasuu	Agriculture, mining, forestry, fishing
Secondary	Meeshaalee dheedhii gara oomishaalee xumuramaniitti oomishuu fi qindeessuu	Textiles, clothing, footwear, metal processing
Tertiary	Tajaajila daldalaa fi uummataa kennuu	Education, health, tourism, banking, transport
Quaternary	Oodeeffannoo beekumsa irratti hundaa'e maddisiisuu fi qooduu	ICT, research and development, financial planning

Yoom akka itti fayyadamtu

Hojiiwwan dinagdee damee bu'uuraa, lammaffaa, sadaffaa, yookiin arfaffaatti qooduuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Dameen sadaffaan (Tertiary) tajaajila waliigalaa yoo ta'u, dameen arfaffaan (Quaternary) beekumsa, qorannoo fi teeknolojii odeeffannoo irratti xiyyeeffata.

Grade 10 Geography, fuula 113-136 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Gosoota fi Safartuu Hojii DhabdummaaGabatee wabiiVoluntary Unemployment · Involuntary Unemployment · Unemployment Rate

Yaadrimee	Hiika yookiin Foormulaa	Haala
Voluntary Unemployment	Filannoo dhuunfaatiin hojii dhabuu	Hojjetaan hojii yoo dhiise yookiin mindaa amma jiruun hojjechuu dhiisuuf yoo filate
Involuntary Unemployment	Hojii barbaadus hojii dhabuu	Hojjetaan mindaa jiruun hojjechuuf fedhaafi dandeettii yoo qabaate
Unemployment Rate	(Number of unemployed / Total workforce) * 100	Akka dhibbeentaa humna hojii socho'aa waliigalaatti kan ibsamu

Yoom akka itti fayyadamtu

Hojii dhabdummaa fedhiin fi dirqisiisaan adda baasuuf akkasumas reeshoo hojii dhabdummaa herreguuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Namoota dandeettii qabaatanii gatii kaffaltii jiruun hojii barbaadaa dhaban qofatu akka hojii dhabeeyyiitti lakkaa'ama.

Grade 10 Geography, fuula 113-136 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Walitti Dhufeenya Namaafi Naannoo Uumamaa

Madaqina Ofiin Dhufuu fi KaroorfameGabatee wabiiAutonomous adaptation · Planned adaptation

Gosa Madaqinaa	Maqaa Biroo	Ka'umsa fi Bu'uura Murtoo
Autonomous adaptation	Spontaneous adaptation	Jijjiirama ikoloojii yookiin gabaa fi barmaatilee jireenyaatiin kan kaka'u deebii of-hinbeenyin kennamu
Planned adaptation	Deliberate adaptation	Murteewwan imaammataa ta'e jedhamanii murtaa'an irraa kan madde deebii yaadamee fi of-beekamee kennamu

Yoom akka itti fayyadamtu

Garaagarummaa gochaalee madaqina ofiin dhufanii fi karoora imaammataan hogganaman adda baasuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Madaqinni autonomous murtoo imaammataa malee haala jireenyaa fi jijjiirama naannootiin ofumaan kan dhufudha.

Grade 10 Geography, fuula 137-151 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Ramaddiiwwan Tarkaanfii MadaqinaaGabatee wabiiGrey measures · Green measures · Soft measures

Ramaddii Madaqinaa	Tarkaanfii fi Adeemsa	Amaloota Ijoo
Grey measures	Furmaatawwan teeknooloojii fi injinarummaa	High-tech, kalaqaa, yeroo baay'ee baajata guddaa fi leenjii kan barbaadu
Green measures	Filannoowwan adaptation kan ecosystem irratti hundaa'an	Furmaatawwan uumama irratti hundaa'an (fkn. reforestation), tajaajiloota ecosystem, baasii xiqqaa
Soft measures	Akkaatota amalaa, bulchiinsaa fi policy	Sensitivity hir'isa, adaptive capacity dabala, baasii xiqqaa

Yoom akka itti fayyadamtu

Deebiiwwan namoonni jijjiirama naannoof kennan gara tarkaanfiiwwan 'grey', 'green' yookiin 'soft'tti ramaduuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Tarkaanfiin 'grey' teeknooloojii fi ijaarsaan kan walqabatu yoo ta'u, 'green' immoo tajaajila uumamaa kan akka misooma bosonaa irratti hundaa'a.

Grade 10 Geography, fuula 137-151 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Yaad-hiddamoota Walitti-dhufeenya Namaa fi NaannooGabatee wabiiEnvironmental Determinism · Environmental Possibilism

Yaad-hiddama	Qajeeltoo Bu'uuraa	Haala Seenaa
Environmental Determinism	Physical environment aadaa fi sochiiwwan ilma namaa ni murteessa akkasumas ni to'ata	Jaarraa 19ffaa Europe keessatti kan babal'ate, bara 1950moota keessa kan fudhatama dhabe
Environmental Possibilism	Ilmaan namootaa ni madaqu akkasumas filannoowwan jiran keessaa ni filatu, dhiibbaan naannoo technology waliin ni hir'ata	Bara 1950moota irraa eegalee determinism kan bakka bu'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Yaad-hiddamoota ji'oograafii bu'uuraa walitti-dhufeenya hawaasa namaa fi naannoo uumamaa ibsan lamaan wal-bira qabuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Yaadota lamaan walitti hin makin. Determinism uumamati gocha namaa to'ata jedha, possibilism garuu uumamni filannoowwan dhiyeessa namni immoo ni filata jedha.

Grade 10 Geography, fuula 137-151 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Dhimmoota Jiograafiifi Yaaddowwan Hawaasaa Afrikaa

Sababoota fi Miidhaalee Babalina Magaalaa Karoora MaleeGabatee wabiiSababoota · Dhiibbaawwan Hawaas-dinagdee · Naannoo fi Fayyaa

Ramaddii	Amaloota Ijoo fi Sababoota	Miidhaalee Walqabatan
Sababoota	Dhaala koloneeffannaa, IMF structural adjustment, imaammatoota neoliberal, dhaabbilee karooraa laafaa	Babal'ina hin to'atamneefi urban primacy olaanaa
Dhiibbaawwan Hawaas-dinagdee	Dhangala'iinsi baadiyyaa gara magaalaa saffisaa carrying capacity magaalaa ol ta'uu	Guddinni slums fi squatter, hojiilee 60 percent informal economy keessatti argaman, tasgabbii dhabuu hawaasaa
Naannoo fi Fayyaa	Infrastructure bishaanii, kosii, dhangala'aa fi elektirikiitiif gahaa hin taane	Ka'umsa communicable disease fi miidhaa lolaa qilleensaatiif saaxilamummaa olaanaa

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo sababoota magaalonni Afrikaa karoora malee babalataniifi miidhaalee hawaas-dinagdee isaan fidan ibsitu kanatti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Babal'inni magaalaa ofumaan miidhaa miti, garuu hanqinni karooraa, dhaabbileen dadhaboo ta'uufi imaammata sirreeffama caasaatu rakkoo uuma.

Grade 10 Geography, fuula 152-165 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Sababoota Dhiibanii fi Harkisoo Godaansa AfrikaaGabatee wabiiPush Factors · Pull Factors

Gosa Sababaa	Haalota Bu'uuraa	Bifa Sochii
Push Factors	Hiyyummaa, hojii dhabdummaa, miindaa gadi aanaa, bulchiinsa badaa, waraana, hongee, beela	Fedhaan barbaacha diinagdee yookiin dirqamaan buqqa'uu
Pull Factors	Hojii fooyya'aa, galii olaanaa, nageenya caalu, barnoota fi fayyaa sadarkaa olaanaa	Fedhaan gara bakka barbaadamutti godaanuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Haalota namoota bakka ka'umsaa dhiisanii akka bahan dhiibaniifi gara bakka geessutti harkisan adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Balaawwan uumamaafi waraanni godaansa dirqamaa yoo fidan, carraan hojiifi barumsaa ammoo godaansa fedhii fidu.

Grade 10 Geography, fuula 152-165 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Maddoota fi Gosoota Faalama Qarqara Galaanaa AfrikaaGabatee wabiiMaddoota Lafarraa · Maddoota Galaanaa

Ramaddii Maddaa	Ka'umsa	Faalota Gurguddoo
Maddoota Lafarraa	Dhangala'aa magaalaa, dhangala'aa industirii, lolaa qonnaa fi magaalaa	Wanta orgaanikii manca'uu danda'u, sibiilota ulfaatoo, naayitiroojiinii garmalee, xurii pilaastikii
Maddoota Galaanaa	Dhangala'aa doonii, bishaan bilgewater, qabeenya albuudaa gola galaanaa baasuu, dhangala'uu zayitaa tasaa	Haayidirookaarboonii peetirooliyemii, kosii gatuu, keemikaalota summii turaa

Yoom akka itti fayyadamtu

Maddoota, karaaleefi gosoota faalama bishaanii qarqara galaana Afrikaa miidhan adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Biyyoota akka Afrikaa Kibbaatti faalamni galaanaa dhibbeentaa 80 ol kan mada gochoota lafarraati malee dooniiwwan galaanaarra qofarraa miti.

Grade 10 Geography, fuula 152-165 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Odeeffannoo Geospatial fi Qindeessa Daataa

Deetaa fi OdeeffannooGabatee wabiiHaala processing · Gahee system · Hirkattummaa

Amala	Deetaa	Odeeffannoo
Haala processing	Facts yookiin figures hin qindaa'in (raw)	Data context keessatti processed ta'ee fi qindaa'e
Gahee system	Computer system dhaaf akka input tti tajaajila	Output bu'aa data ti
Hirkattummaa	Information irratti hin hirkatu	Kallattiin data irratti hirkata

Yoom akka itti fayyadamtu

Deetaa calaqqee hin qabne fi odeeffannoo qindaa'ee hiika qabu addaan baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Deetaan galtee hin qindaa'in yoo ta'u, odeeffannoon immoo deetaa hiika fi qindoomina argateedha.

Grade 10 Geography, fuula 166 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Qaamolee GIS ShananGabatee wabiiHardware · Software · Data · +2

Qaama	Ibsa fi Gahee
Hardware	Computer fi meeshaalee itti hidhaman kanneen akka printers, plotters, fi scanners
Software	Hojiiwwan fi tools GIS software, DBMS, OS, fi network software dabalatu
Data	Spatial data (vector, raster, image) fi attribute data
Methods	Karoorawwan haala gaariin qophaa'an, procedures, specifications, fi standards
People	Hojjattoota technical specialists fi managers irraa kaasee hanga end users jiran

Yoom akka itti fayyadamtu

Sirna Odeeffannoo Ji'ograafii hojjachiisuuf qaamolee barbaachisan shanan tarreessuuf ykn ibsuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

GIS akka sooftiweerii ykn haardiweerii qofatti hin ilaalinaa. Hojiirra oolchuuf tooftaalee fi nama dabalatee qaamolee shananuu barbaada.

Grade 10 Geography, fuula 166 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Moodeelota Deetaa Veektarii fi RaastariiGabatee wabiiPoint (Qabxii) · Line (Sarara) · Polygon / Area (Bal'ina)

Gosa Wantootaa	Bakka Bu'iinsa Veektarii	Bakka Bu'iinsa Raastarii
Point (Qabxii)	Cimdoo coordinate qeenxee $(X, Y)$	Grid cell qeenxee
Line (Sarara)	Vertices walduraa duubaa node irratti xumuraman	Tartiiba cells walitti aananii
Polygon / Area (Bal'ina)	Tuuta cufamaa cimdiiwwan coordinate	Walitti qabama contiguous cells

Yoom akka itti fayyadamtu

Wanti lafa irraa moodeelota deetaa iddoo dijitaalaa keessatti akkamitti akka qindaa'anii fi kuufaman walbira qabuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Wertiiksii fi noodii walitti hin makin. Noodiin sarara veektarii kan jalqabu ykn kan xumuruudha.

Grade 10 Geography, fuula 166 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Barnoonni kun kutaawwan biroo keessatti

Qormaanni waan kutaan gadii barsiise gaafachuu hin dhiisu. Kaardiiwwan kutaawwan sanaas as jiru.

Barnoota kutaa 10 kan biroo

Kutaa kana keessaa wanti hanga ammaatti kaardii qabu hundi.

Gaaffii barattoonni gaafatan

Kaardiiwwan Jiyoograafii kutaa 10 maal haguugu?: Kitaaba biyyaalessaa keessaa boqonnaawwan 8 irraa kaardii 23: Boca Lafaa Afrikaa, Haala Qilleensaa Afrikaa, Bu'uura Qabeenya Uumamaa Afrikaa, Ummata Afrikaa, Gochaalee Dinagdeefi Aadaa Ijoo Afrikaa, Walitti Dhufeenya Namaafi Naannoo Uumamaa, Dhimmoota Jiograafiifi Yaaddowwan Hawaasaa Afrikaa fi Odeeffannoo Geospatial fi Qindeessa Daataa. Boqonnaa kamiyyuu fuuluma kana irratti kaardii tokkoon tokkoon fudhachuu dandeessa.
Kutaa 10 keessatti qormaanni biyyaalessaa ni jiraa?: Hin jiru. Itoophiyaan qormaata biyyaalessaa kan kennitu kutaa 6, kutaa 8 fi kutaa 12 qofaafi. Kaardiiwwan kunneen qormaata mana barumsaa keetiif, akkasumas qormaata biyyaalessaa waggaa muraasa booda dhufuuf oolu.
Kaardiiwwan kunneen eessaa dhufan?: Kitaaba Ministeera Barnootaa kutaa kanaaf qophaa'e, Grade 10 Geography irraa fudhataman. Achumaan marsaan lammaffaa boqonnicha arguu hin dandeenye foormulaa, lakkoofsa dhaabbataa fi tarree gabatee tokkoon tokkoon irra deebi'ee shallaga; wanta inni mirkaneessuu hin dandeenye osoo hin ba'in qaba.
Kun bilisaa?: Eeyyee. Kaardiin as jiru hundi bilisaan dubbifama; waraqaan maxxansaaf qophaa'es bilisaan buufama. Lamaanuu herrega hin gaafatan.
Kun yeroo dhumaaf yoom mirkanaa'e?: 30 Hagayya 2026. Kaardiiwwan boqonnaa boqonnaadhaan dhufu; sararri tokkoon tokkoon isaanii jalaa yeroo kaardiin sun dhumaaf dubbifame agarsiisa.

Qayyabadhu; ergasii of qori

Temari kaardiiwwan kana gara gaaffii shaakalaatti jijjiira; utuu hojjettuu ni sirreessa; wanti si hin galinis barsiisaa AI tiin ni ibsama.

Bilisaan jalqabi