የ10ኛ ክፍል ጂኦግራፊ ካርዶች ምን ይሸፍናሉ?

ከአገር አቀፉ መጽሐፍ 8 ምዕራፎች የተወሰዱ 23 ካርዶች፦ የአፍሪካ የመሬት ገጽታዎች፣ የአፍሪካ አየር ንብረት፣ የአፍሪካ የተፈጥሮ ሀብት መሠረት፣ የአፍሪካ ህዝብ፣ ዋና ዋና የአፍሪካ የኢኮኖሚ እና የባህል እንቅስቃሴዎች፣ የሰው እና የተፈጥሮ አካባቢ መስተጋብር፣ ጂኦግራፊያዊ ጉዳዮች እና የህዝብ አሳሳቢ ሁኔታዎች በአፍሪካ እና የጂኦስፓሻል መረጃ እና የዳታ ሂደት። እያንዳንዱን ምዕራፍ በገጹ ላይ አንድ ካርድ በአንድ ጊዜ መውሰድ ይችላሉ።

በ10ኛ ክፍል አገር አቀፍ ፈተና አለ?

የለም። ኢትዮጵያ አገር አቀፍ ፈተና የምትሰጠው በ6ኛ፣ በ8ኛና በ12ኛ ክፍል ብቻ ነው። እነዚህ ካርዶች ለትምህርት ቤትዎ ፈተናዎች፣ እንዲሁም ከጥቂት ዓመታት በኋላ ለሚመጣው አገር አቀፍ ፈተና ናቸው።

እነዚህ ካርዶች ከየት መጡ?

ለዚህ ክፍል ከተዘጋጀው የትምህርት ሚኒስቴር መጽሐፍ፣ ከGrade 10 Geography ተቀድተዋል። ከዚያም ምዕራፉን ማየት የማይችል ሁለተኛ ማጣሪያ እያንዳንዱን ቀመር፣ ቋሚ ቁጥርና የሠንጠረዥ ረድፍ እንደገና ያሰላል፤ ማጣሪያው ማረጋገጥ ያልቻለውን ሁሉ ሳያወጣ ይይዘዋል።

ይህ ነጻ ነው?

አዎ። እዚህ ያለው እያንዳንዱ ካርድ በነጻ ይነበባል፤ ለኅትመት የተዘጋጀውም ሉህ በነጻ ይወርዳል። ሁለቱም መለያ አይጠይቁም።

ይህ ለመጨረሻ ጊዜ የተረጋገጠው መቼ ነው?

30 ኦገስት 2026። ካርዶች ምዕራፍ በምዕራፍ ይመጣሉ፤ ከእያንዳንዱ በታች ያለው መስመር ያ ካርድ ለመጨረሻ ጊዜ የተነበበበትን ቀን ይናገራል።

ነጻ አጭር ማስታወሻዎች እና የማጠናከሪያ ካርዶች

የ10ኛ ክፍል ጂኦግራፊ

የ10ኛ ክፍል ጂኦግራፊ በተማሪ ላይ 23 የማጠናከሪያ ካርዶች አሉት፤ በአገር አቀፍ ሥርዓተ ትምህርቱ ምዕራፎች ተደራጅተዋል። እያንዳንዱ ካርድ ሕጉ መቼ እንደሚሠራ፣ በውስጡ ያለው እያንዳንዱ ምልክት ምን እንደሚወክልና ተማሪዎች በብዛት የሚሳሳቱበትን ነጥብ ይገልጻል። በነጻ ይነበባሉ፤ መለያም አይጠይቁም።

23
ካርዶች: 8
ምዕራፎች: 20
የማጣቀሻ ሠንጠረዦች: Grade 10 Geography
መጽሐፍ: ነጻ
ዋጋ: 30 ኦገስት 2026
የመጨረሻ ማረጋገጫ

ሁሉም23የማጣቀሻ ሠንጠረዥ20የተለመደ ስህተት3

የአፍሪካ የመሬት ገጽታዎች

የቪክቶሪያ ሐይቅ የስምጥ ሸለቆ መገኛየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የቪክቶሪያ ሐይቅ በመዋቅራዊ ሁኔታ በምሥራቅ አፍሪካ ስምጥ ሸለቆ ግራበን ወለል ውስጥ የሚገኝ መሆን አለመሆኑን ለመለየት ይህንን ተጠቀም።

ተጠንቀቁ

የቪክቶሪያ ሐይቅ በስምጥ ሸለቆው ውስጥ አይገኝም። በምሥራቅ እና በምዕራብ ስምጥ ሸለቆዎች መካከል ባለው የመሬት ዝቅታ ውስጥ ይገኛል።

ከGrade 10 Geography፣ ገጽ 1-22 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የአፍሪካ ዋና ዋና የመልክዓ ምድር ክልሎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥAfrican Alpine System · African Massif · East African Highlands and Rift System · +1

ዋና የመልክዓ ምድር ክልል	አካላዊ ክልሎች
African Alpine System	Atlas Mountains
African Massif	The Sahara, The Sahel, The Savanna, The Tropical Rainforest
East African Highlands and Rift System	The Rift Valley እና Great Lakes, Ethiopian and Eritrean Highlands
Southern Africa Platform	የ Southern Africa ተራሮች እና የበረሃ ሲስተሞች

መቼ እንደሚጠቀሙበት

አፍሪካን በአራቱ ዋና ዋና የመልክዓ ምድር ክፍሎችና ንዑሳን አካላዊ ክልሎቻቸው ለመመደብ ይህንን ተጠቀም።

ተጠንቀቁ

ሰሃራን ወይም ሳህልን ከአልፓይን ሥርዓት ሥር አትመድብ። የአፍሪካ ማሲፍ አካል ናቸው።

ከGrade 10 Geography፣ ገጽ 1-22 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የሰሃራ የበረሃ ገጽታ ዓይነቶች ኤርግ እና ሬግየማጣቀሻ ሠንጠረዥErg · Reg

የገጽታ ዓይነት	መግለጫ	ዋና ይዘት
Erg	የአሸዋ ባህር (Sand sea)	ቀላ ያሉ sand dunes
Reg	Desert pavement	በጠፍጣፋ sand sheets ላይ ያሉ ጠጠሮች (pebbles)

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በሰሃራ በረሃ ውስጥ የሚገኙትን ሁለት ዋና ዋና የበረሃ ገጽታ ዓይነቶች ለመለየት ይህንን ተጠቀም።

ተጠንቀቁ

ኤርግን እና ሬግን አታምታታ። ኤርግ የአሸዋ ክምር ሲሆን ሬግ ግን በአሸዋ ወለል ላይ የተነጠፉ ጠጠሮች ናቸው።

ከGrade 10 Geography፣ ገጽ 1-22 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የአፍሪካ አየር ንብረት

የአየር ንብረት ተለዋዋጭነት እና የአየር ንብረት ለውጥየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በአጭር ጊዜ የተፈጥሮ አየር ንብረት መዋዠቅ እና በረጅም ጊዜ የአየር ንብረት ለውጥ አዝማሚያዎች መካከል ያለውን ልዩነት ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የአየር ንብረት ተለዋዋጭነት በሰው ጣልቃገብነትም ሆነ ያለሰው በአጭር ጊዜ ውስጥ የሚከሰት ሲሆን፤ የአየር ንብረት ለውጥ ግን ለአሥርት ዓመታት ወይም ከዚያ በላይ የሚቆይ ለውጥ ነው።

ከGrade 10 Geography፣ ገጽ 23-47 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የኮፐን የአየር ንብረት ምደባየማጣቀሻ ሠንጠረዥA · B · C · +3

ፊደል	የአየር ንብረት ምድብ	መለያ መስፈርት
A	እርጥበታማ ትሮፒካል	የሙቀት መጠን
B	ደረቅ	የዝናብ መጠን
C	እርጥበታማ መካከለኛ ኬክሮስ ከመለስተኛ ክረምት ጋር	የሙቀት መጠን
D	እርጥበታማ መካከለኛ ኬክሮስ ከብርቱ ክረምት ጋር	የሙቀት መጠን
E	ፖላር	የሙቀት መጠን
H	ደጋማ (Highland)	ከፍታ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የኮፐን የአየር ንብረት ዋና ዋና ክፍሎች የፊደል መለያዎችን እና የመመደቢያ መስፈርቶቻቸውን ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ምድብ B በዋናነት በዝናብ መጠን እና H በከፍታ ሲለዩ፡ ምድቦች A፤ C፤ D እና E ግን የሚለዩት በሙቀት መጠን ነው።

ከGrade 10 Geography፣ ገጽ 23-47 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የውቅያኖስ ሞገዶች እና የአፍሪካ አየር ንብረትየማጣቀሻ ሠንጠረዥGuinea Current · Mozambique Current · Canary Current · +1

የውቅያኖስ ሞገድ	ዓይነት	አካባቢ	ተፅዕኖ
Guinea Current	ሞቃት	West Africa	እርጥበትን ያቀርባል እንዲሁም የባህር ዳርቻ ዝናብን ያመጣል
Mozambique Current	ሞቃት	Southeast Africa	እርጥበትን ያቀርባል እንዲሁም የባህር ዳርቻ ዝናብን ያመጣል
Canary Current	ቀዝቃዛ	Western Sahara coast	ደረቅ የባህር ዳርቻ ሁኔታዎችን ያስከትላል እንዲሁም የበለጸጉ የዓሣ ማጥመጃ ቦታዎችን ይፈጥራል
Benguela Current	ቀዝቃዛ	Western Kalahari and Namibia coast	ደረቅ የባህር ዳርቻ ሁኔታዎችን ያስከትላል እንዲሁም የበለጸጉ የዓሣ ማጥመጃ ቦታዎችን ይፈጥራል

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ሞቃት እና ቀዝቃዛ የውቅያኖስ ሞገዶች በባህር ዳርቻ ዝናብ እና በበረሃዎች አመሰራረት ላይ ያላቸውን ተፅዕኖ ለመተንተን ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ቀዝቃዛ ሞገዶች ዝናብ ሳይሆን የባህር ዳርቻ ድርቀትን ያስከትላሉ፤ ነገር ግን የበለፀጉ የዓሣ ማጥመጃ ቦታዎችን ይፈጥራሉ።

ከGrade 10 Geography፣ ገጽ 23-47 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የአፍሪካ የተፈጥሮ ሀብት መሠረት

የምድር የንፁህ ውሃ ስርጭትየማጣቀሻ ሠንጠረዥየዓለም ውቅያኖስ (ጨዋማ) · ግላሲየሮች እና ቋሚ በረዶ · ንጹህ የከርሰ ምድር ውሃ · +3

የውሃ ምንጭ	ከጠቅላላው ውሃ ድርሻ	ከንፁህ ውሃ ድርሻ
የዓለም ውቅያኖስ (ጨዋማ)	96.5%	0.0%
ግላሲየሮች እና ቋሚ በረዶ	1.74%	68.7%
ንጹህ የከርሰ ምድር ውሃ	0.76%	30.1%
ጨዋማ ያልሆኑ ሐይቆች	0.007%	0.26%
ወንዞች	0.0002%	0.006%
የከባቢ አየር እና የባዮሎጂካል ውሃ	0.0011%	0.043%

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የዓለምን የውሃ ክምችት ድርሻ ለማስላት እና የጨዋማና የንፁህ ውሃ መጠንን ለማነፃፀር ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

ንፁህ ውሃ ከምድር ጠቅላላ ውሃ 2.5 በመቶ ብቻ ሲሆን፣ ከዚህ ውስጥ ከሁለት ሦስተኛ በላይ የሚሆነው በበረዶ ግግር ውስጥ የታሰረ እንጂ በወንዞች ወይም በሐይቆች ውስጥ ያለ አይደለም።

ከGrade 10 Geography፣ ገጽ 48-80 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የአፍሪካ ዋና ዋና የወንዝ ተፋሰሶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥNile · Congo · Niger · +3

ተፋሰስ	ርዝመት	መዳረሻ	ዋና ዋና ባህሪያት
Nile	6,650 km	Mediterranean Sea	በዓለም ላይ ረጅሙ ወንዝ ነው። 86% የሚሆነው ውኃው የሚመነጨው ከ Ethiopia ነው።
Congo	4,660 km	Atlantic Ocean	በውኃ ይዘት በዓለም ሁለተኛው ትልቁ ነው። በ equatorial ፍሰት ምክንያት ዓመቱን ሙሉ ለ navigation ምቹ ነው።
Niger	4,200 km	Atlantic Ocean	በ Africa ሦስተኛው ረጅሙ ነው። Kainji Dam እና inland delta ይዟል።
Zambezi	3,540 km	Indian Ocean	Victoria Falls እና Kariba Dam ይዟል። በመውጫው ላይ 60 km ስፋት ያለው delta አለው።
Orange	2,092 km	Atlantic Ocean	በ South Africa ረጅሙ ወንዝ ነው። Navigation በ silt፣ falls እና rapids ምክንያት ተዘግቷል።
Chad	Inland basin	Lake Chad	በ Africa ትልቁ inland drainage ነው። ከፍተኛ evaporation የሚደርስበት ጥልቀት የሌለው ሐይቅ ነው።

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ስድስቱን ዋና ዋና የአፍሪካ ወንዝ ተፋሰሶች፣ የፍሰት ባህሪያቸውን፣ መዳረሻቸውን እና ኢኮኖሚያዊ ጠቀሜታቸውን ለማነፃፀር ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

የኮንጎ ወንዝ ተፋሰስ ከምድር ወገብ በሁለቱም በኩል ስለሚገኝ ዓመቱን ሙሉ ለትራንስፖርት ክፍት ነው፤ ሌሎች ወንዞች ግን በወቅታዊ የውሃ መጠን መቀነስ እና በፏፏቴዎች ይገደባሉ።

ከGrade 10 Geography፣ ገጽ 48-80 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የአፍሪካ ዋና ዋና የአፈር ዓይነቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥArenosols · Leptosols · Cambisols · +2

የአፈር ዓይነት	ሽፋን	አፈጣጠር እና ባህሪያት
Arenosols	22%	አሸዋማ፣ በቀላሉ የሚሸረሸር፣ ዝቅተኛ የ nutrient የመያዝ አቅም ያለው። በአፍሪካ ውስጥ ዋነኛ አፈር፣ ለምሳሌ በ Kalahari ውስጥ።
Leptosols	17%	በጠጣር አለት ወይም ጠጠርማ ነገር ላይ የሚገኝ ጥልቀት የሌለው፣ ደካማ structure ያለው አፈር፣ በተራሮች እና በበረሃዎች ውስጥ የተለመደ።
Cambisols	11%	ግልጽ የሆኑ horizons የሌላቸው፣ በመጠኑ የጎለበቱ ወጣት አፈሮች፣ መጠነኛ የቀለም እና የ structure ልዩነቶችን የሚያሳዩ።
Ferralsols	10%	በጣም leached የሆኑ፣ በ iron እና aluminium oxides የበለጸጉ weathered አፈሮች፣ ቀይ እና ቢጫ ቀለም የሚሰጧቸው።
Calcisols	6%	ከፍተኛ የ calcium carbonate ክምችት ያላቸው አፈሮች፣ በደረቅ አካባቢዎች ጠጣር hard pan (calcrete) የሚፈጥሩ።

መቼ እንደሚጠቀሙበት

አምስቱን ዋና ዋና የአፍሪካ የአፈር አይነቶች፣ የሽፋን መጠናቸውን እና ኬሚካላዊ ወይም አካላዊ ባህሪያቸውን ለመለየት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

አሬኖሶልስ 22 በመቶ በመሸፈን በአፍሪካ ትልቁን ድርሻ ይይዛል፤ ፌራልሶልስ ቀይና ቢጫ ቀለም ቢኖራቸውም የማዕድን ይዘታቸው በጣም ዝቅተኛ ነው።

ከGrade 10 Geography፣ ገጽ 48-80 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የአፍሪካ ህዝብ

የሕዝብ ብዛት እና የሕዝብ ጥግግት ልዩነትየተለመደ ስህተትከፍተኛ የህዝብ ብዛት ያላቸው (ጠቅላላ ቁጥር) · ከፍተኛ የህዝብ ጥግግት ያላቸው (በአንድ የቦታ ስፋት)

ምድብ	ቀዳሚ የአፍሪካ አገራት
ከፍተኛ የህዝብ ብዛት ያላቸው (ጠቅላላ ቁጥር)	Nigeria, Ethiopia, Egypt, DRC, South Africa
ከፍተኛ የህዝብ ጥግግት ያላቸው (በአንድ የቦታ ስፋት)	Mauritius, Rwanda, Burundi, Comoros, Seychelles

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በአፍሪካ አገራት ውስጥ አጠቃላይ የሕዝብ ቁጥርን እና የሕዝብ ጥግግትን ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የሕዝብ ብዛት መኖር ማለት የግድ ከፍተኛ የሕዝብ ጥግግት አለ ማለት አይደለም። ናይጄሪያና ኢትዮጵያ በሕዝብ ብዛት ሲመሩ፡ ሞሪሸስና ሩዋንዳ ደግሞ በጥግግት ይመራሉ።

ከGrade 10 Geography፣ ገጽ 81-112 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የአፍሪካ ቀጣናዊ ጥግግት እና የከተማነት ምጣኔየማጣቀሻ ሠንጠረዥEastern Africa · Western Africa · Central Africa · +2

ቀጣና	የሕዝብ ጥግግት (ሰው/ኪሜ^2)	የከተማ ሕዝብ (%)
Eastern Africa	65	26
Western Africa	65	45
Central Africa	27	47
Northern Africa	31	51
Southern Africa	25	62

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በአፍሪካ ቀጣናዎች መካከል ያለውን የሕዝብ ጥግግት እና የከተማ ነዋሪዎች ምጣኔ ለማነጻጸር ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ደቡባዊ አፍሪካ ከፍተኛ የከተማነት ምጣኔ ኖሮት ዝቅተኛ የሕዝብ ጥግግት አለው፤ ምሥራቅ አፍሪካ ደግሞ ዝቅተኛ የከተማነት ምጣኔ አለው።

ከGrade 10 Geography፣ ገጽ 81-112 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ዋና ዋና የአፍሪካ የኢኮኖሚ እና የባህል እንቅስቃሴዎች

አጀንዳ 2063 እና የዘላቂ ልማት ግቦችየማጣቀሻ ሠንጠረዥAgenda 2063 · SDGs (Agenda 2030)

ዕቅድ	መሪ አካል	የጊዜ ገደብ	ዋና ትኩረት
Agenda 2063	African Union (AU)	50 ዓመታት (ከ 2013 እስከ 2063)	የፓን-አፍሪካ አንድነት፣ ትራንስፎርሜሽን፣ ቅንጅት፣ ሰላም እና ደህንነት
SDGs (Agenda 2030)	United Nations (UN)	15 ዓመታት (ከ 2015 እስከ 2030)	ድህነትን ለማስወገድ፣ ፕላኔትን ለመጠበቅ እና ብልጽግናን ለማረጋገጥ የተቀመጡ 17 ዓለም አቀፍ ግቦች

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የአጀንዳ 2063 እና የSDGs ራዕይ፣ የጊዜ ሰሌዳ እና የመሪ ተቋማትን ልዩነት ለማነፃፀር ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

አጀንዳ 2063 የአፍሪካ ኅብረት የ50 ዓመት ዕቅድ ሲሆን፣ SDGs ግን በ2015 እ.ኤ.አ. የጀመረ የተባበሩት መንግሥታት የ15 ዓመት ዓለም አቀፍ ግብ ነው።

ከGrade 10 Geography፣ ገጽ 113-136 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የኢኮኖሚ ዘርፎች ዓይነቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥPrimary · Secondary · Tertiary · +1

ዘርፍ	ዋና ተግባር	ምሳሌዎች
Primary	ጥሬ ዕቃዎችን እና የተፈጥሮ ሀብቶችን ማውጣት	Agriculture, mining, forestry, fishing
Secondary	ጥሬ ዕቃዎችን ወደ ተጠናቀቁ ምርቶች ማምረት እና ማቀነባበር	Textiles, clothing, footwear, metal processing
Tertiary	የንግድ እና የህዝብ አገልግሎቶችን መስጠት	Education, health, tourism, banking, transport
Quaternary	በዕውቀት ላይ የተመሠረተ መረጃን ማመንጨት እና ማጋራት	ICT, research and development, financial planning

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የኢኮኖሚ እንቅስቃሴዎችን በመጀመሪያ ደረጃ፣ በሁለተኛ ደረጃ፣ በሦስተኛ ደረጃ ወይም በአራተኛ ደረጃ ዘርፎች ለመመደብ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ሦስተኛው ዘርፍ (Tertiary) አጠቃላይ አገልግሎትን የሚሸፍን ሲሆን፣ አራተኛው (Quaternary) ግን በእውቀት፣ በምርምር እና በኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ላይ የተመሠረተ ነው።

ከGrade 10 Geography፣ ገጽ 113-136 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የሥራ አጥነት ዓይነቶች እና ስሌትየማጣቀሻ ሠንጠረዥVoluntary Unemployment · Involuntary Unemployment · Unemployment Rate

ጽንሰ ሐሳብ	ትርጉም ወይም ቀመር	ሁኔታ
Voluntary Unemployment	በግል ምርጫ ምክንያት ሥራ አጥ መሆን	ሠራተኛው ሥራ ሲለቅ ወይም አሁን ባለው የደመወዝ መጠን ላለመሥራት ሲመርጥ
Involuntary Unemployment	ሥራ እየፈለጉ ሥራ ማግኘት አለመቻል	ሠራተኛው በወቅቱ የደመወዝ መጠን ለመሥራት ፈቃደኛ እና የሚችል ሲሆን
Unemployment Rate	(Number of unemployed / Total workforce) * 100	ከጠቅላላው ንቁ የሰው ኃይል በመቶኛ የሚገለጽ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በፈቃደኝነት እና ያለፈቃድ ሥራ አጥነትን ለመለየት እንዲሁም የሥራ አጥነት ምጣኔን ለማስላት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ለመሥራት ችሎታ ኖሯቸው በወቅታዊ ደመወዝ ሥራ እየፈለጉ ያጡ ሰዎች ብቻ ያለፈቃድ ሥራ አጦች ተብለው ይመደባሉ።

ከGrade 10 Geography፣ ገጽ 113-136 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የሰው እና የተፈጥሮ አካባቢ መስተጋብር

ራስ-ሰር እና የታቀደ ማላመድየማጣቀሻ ሠንጠረዥAutonomous adaptation · Planned adaptation

የማላመድ አይነት	ተለዋጭ መጠሪያ	መነሻ እና የውሳኔ መሰረት
Autonomous adaptation	Spontaneous adaptation	በሥነ-ምህዳር ለውጦች ወይም በገበያ እና በአኗኗር ልማዶች የሚቀሰቀስ ባለማወቅ የሚሰጥ ምላሽ
Planned adaptation	Deliberate adaptation	ሆን ተብለው ከሚተላለፉ የፖሊሲ ውሳኔዎች የሚመነጭ ታስቦበት የሚሰጥ ምላሽ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በተፈጥሮ ወይም በኑሮ ሁኔታ ሳቢያ በራስ-ሰር በሚከሰት እና በፖሊሲ ውሳኔ በሚመራ የታቀደ ማላመድ መካከል ያለውን ልዩነት ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ራስ-ሰር ማላመድ የታሰበበት የፖሊሲ ውሳኔ ሳይኖር በኑሮ ወይም ስነ-ምህዳራዊ ለውጥ ሳቢያ የሚከሰት ነው።

ከGrade 10 Geography፣ ገጽ 137-151 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የአካባቢ ማላመጃ እርምጃዎች ምድቦችየማጣቀሻ ሠንጠረዥGrey measures · Green measures · Soft measures

የማላመድ ምድብ	እርምጃዎች እና አቀራረቦች	ዋና መገለጫዎች
Grey measures	የቴክኖሎጂ እና የኢንጂነሪንግ መፍትሄዎች	High-tech፣ ፈጠራዊ፣ ብዙ ጊዜ ከፍተኛ ፈንድ እና ስልጠና የሚጠይቅ
Green measures	በEcosystem ላይ የተመሰረቱ የ adaptation አማራጮች	ተፈጥሮ ተኮር መፍትሄዎች (ለምሳሌ reforestation)፣ የ ecosystem አገልግሎቶች፣ አነስተኛ ወጪ
Soft measures	የባህሪ፣ የአመራር እና የፖሊሲ አቀራረቦች	Sensitivity ን ይቀንሳል፣ adaptive capacity ን ይጨምራል፣ አነስተኛ ወጪ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ሰዎች ለአካባቢ ለውጦች የሚሰጧቸውን የማላመድ ምላሾች በግራጫ፣ በአረንጓዴ ወይም በለስላሳ እርምጃዎች ለመመደብ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ግራጫ እርምጃዎች የቴክኖሎጂ እና የምህንድስና መፍትሄዎች ሲሆኑ፣ አረንጓዴ እርምጃዎች ደግሞ እንደ ዛፍ ተከላ ያሉ የተፈጥሮ ስነ-ምህዳር መፍትሄዎችን ያካትታሉ።

ከGrade 10 Geography፣ ገጽ 137-151 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የሰው እና የተፈጥሮ አካባቢ ግንኙነት ንድፈ ሐሳቦችየማጣቀሻ ሠንጠረዥEnvironmental Determinism · Environmental Possibilism

ንድፈ ሐሳብ	ዋና መርህ	ታሪካዊ ሁኔታ
Environmental Determinism	Physical environment የሰውን ባህል እና እንቅስቃሴዎችን ይወስናል እንዲሁም ይቆጣጠራል	በ19ኛው ክፍለ ዘመን Europe ውስጥ የተስፋፋ፣ በ1950ዎቹ ውድቅ የተደረገ
Environmental Possibilism	ሰዎች ይለምዳሉ እንዲሁም ከአማራጮች ይመርጣሉ፣ የአካባቢ ተፅዕኖ በtechnology ምክንያት ይቀንሳል	ከ1950ዎቹ ጀምሮ determinismን የተካ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በሰው ልጆች ማህበረሰብ እና በተፈጥሮ አካባቢ መካከል ያለውን ግንኙነት የሚያብራሩ ሁለቱን ዋና ንድፈ ሐሳቦች ለማነጻጸር ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ሁለቱን ንድፈ ሐሳቦች አያምታቱ። ዴትርሚኒዝም ተፈጥሮ የሰውን እንቅስቃሴ ይወስናል ሲል፣ ፖሲቢሊዝም ግን ተፈጥሮ አማራጮችን እንደምትሰጥ እና ሰው እንደሚመርጥ ይገልጻል።

ከGrade 10 Geography፣ ገጽ 137-151 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ጂኦግራፊያዊ ጉዳዮች እና የህዝብ አሳሳቢ ሁኔታዎች በአፍሪካ

ያልታቀደ የከተሞች መስፋፋት መንስኤዎች እና መዘዞችየማጣቀሻ ሠንጠረዥምክንያቶች · ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ተፅዕኖዎች · አካባቢያዊ እና ጤና

ምድብ	ዋና መገለጫዎች እና መንስኤዎች	ተያያዥ መዘዞች
ምክንያቶች	የቅኝ ግዛት ውርስ፣ የ IMF structural adjustment፣ neoliberal ፖሊሲዎች፣ ደካማ የፕላን ተቋማት	ያልተገደበ መስፋፋት እና ከፍተኛ urban primacy
ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ተፅዕኖዎች	የከተሞችን carrying capacity የሚበልጥ ፈጣን ከገጠር ወደ ከተማ ፍልሰት	የ slums እና squatter መስፋፋት፣ 60 percent ስራዎች በ informal economy ውስጥ መሆን፣ ማህበራዊ አለመረጋጋት
አካባቢያዊ እና ጤና	ለውሃ፣ ለቆሻሻ፣ ለፍሳሽ ማስወገጃ እና ለኤሌክትሪክ በቂ ያልሆነ infrastructure	የ communicable disease ወረርሽኞች መከሰት እና ለአየር ንብረት የጎርፍ አደጋ ከፍተኛ ተጋላጭነት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የአፍሪካ ከተሞች ያለ እቅድ ለምን እንደሚስፋፉ እና የሚያስከትሉትን ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ችግሮች ለማብራራት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የከተሞች መስፋፋት በራሱ ጎጂ አይደለም፤ ነገር ግን የእቅድ ማነስ፣ ደካማ ተቋማት እና የመዋቅር ማስተካከያ ፖሊሲዎች ችግሮችን ያባብሳሉ።

ከGrade 10 Geography፣ ገጽ 152-165 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የአፍሪካ የስደት ገፊ እና ሳቢ ምክንያቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥPush Factors · Pull Factors

የምክንያት አይነት	መሰረታዊ ገፊ ሁኔታዎች	የእንቅስቃሴው ባህሪ
Push Factors	ድህነት፣ ስራ አጥነት፣ ዝቅተኛ ክፍያ፣ ደካማ አስተዳደር፣ ጦርነት፣ ድርቅ፣ ራብ	በፈቃደኝነት የሚደረግ ኢኮኖሚያዊ ፍለጋ ወይም አስገዳጅ መፈናቀል
Pull Factors	የተሻለ የስራ ዕድል፣ ከፍተኛ ገቢ፣ የተሻለ ደህንነት፣ የላቀ ትምህርት እና ጤና	ወደ መዳረሻ የሚደረግ በፈቃደኝነት ላይ የተመሰረተ ስደት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ሰዎችን ከመነሻቸው የሚያስወጡትን እና ወደ መዳረሻቸው የሚስቡትን ሁኔታዎች ለመለየት በዚህ ካርድ ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

የተፈጥሮ አደጋዎች እና ግጭቶች አስገዳጅ ስደትን ሲያስከትሉ፣ የተሻለ የስራ ክፍያ እና የትምህርት እድል ደግሞ የፈቃደኝነት ስደትን ያመጣሉ።

ከGrade 10 Geography፣ ገጽ 152-165 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

በአፍሪካ የባህር ዳርቻ ብክለት ምንጮች እና አይነቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥየየብስ ምንጮች · የባህር ምንጮች

የምንጭ ምድብ	መነሻዎች	ዋና ዋና በካዮች
የየብስ ምንጮች	የከተማ ፍሳሽ ቆሻሻ፣ የኢንዱስትሪ ፈሳሽ፣ የግብርና እና የከተማ የጎርፍ ፍሳሽ	ሊበሰብሱ የሚችሉ ኦርጋኒክ ቁሶች፣ ከባድ ብረቶች፣ ከመጠን ያለፈ ናይትሮጅን፣ የፕላስቲክ ቆሻሻ
የባህር ምንጮች	የመርከብ ፍሳሾች፣ የቢልጅ ውሃ (bilgewater)፣ የባህር ወለል ማዕድን ፍለጋ እና ቁፋሮ፣ ድንገተኛ የነዳጅ መፍሰስ	የፔትሮሊየም ሃይድሮካርቦኖች፣ የቆሻሻ መጣያ፣ ዘላቂ መርዛማ ኬሚካሎች

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የአፍሪካ የባህር ዳርቻዎችን የሚበክሉ ምንጮችን፣ መንገዶችን እና የበካይ አይነቶችን ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

እንደ ደቡብ አፍሪካ ባሉ አካባቢዎች ከ80 በመቶ በላይ የሚሆነው የባህር ብክለት የሚመነጨው ከየብስ ተግባራት እንጂ ከመርከቦች ብቻ አይደለም።

ከGrade 10 Geography፣ ገጽ 152-165 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የጂኦስፓሻል መረጃ እና የዳታ ሂደት

መረጃ (Data) እና ዕውቀት (Information)የማጣቀሻ ሠንጠረዥየProcessing ሁኔታ · የSystem ሚና · ጥገኝነት

ባህርይ	መረጃ (Data)	ዕውቀት ወይም ቅንብር (Information)
የProcessing ሁኔታ	ያልተሰሩ ጥሬ facts ወይም figures	በcontext ውስጥ processed የተደረገ እና የተደራጀ data
የSystem ሚና	ለcomputer system እንደ input ያገለግላል	የdata ውጤት የሆነ output
ጥገኝነት	በinformation ላይ አይመሰረትም	በቀጥታ በdata ላይ ይወሰናል

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ያልተሰሩ ጥሬ ምልከታዎችን ከተሰናዱ እና ትርጉም ካላቸው ውጤቶች ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ዳታ ያልተሰራ ግብዓት ሲሆን፡ ኢንፎርሜሽን ግን ትርጉም እና አውድ የተሰጠው የተጠናቀረ ውጤት ነው።

ከGrade 10 Geography፣ ከገጽ 166 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የጂአይኤስ አምስቱ ክፍሎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥHardware · Software · Data · +2

አካል	መግለጫ እና ሚና
Hardware	Computer እና እንደ printers፣ plotters እና scanners ያሉ ተጓዳኝ መሣሪያዎች
Software	GIS software፣ DBMS፣ OS እና network software ጨምሮ ተግባራት እና tools
Data	Spatial data (vector፣ raster፣ image) እና attribute data
Methods	በጥሩ ሁኔታ የተነደፉ እቅዶች፣ procedures፣ specifications እና standards
People	ከ technical specialists እና managers እስከ end users ያሉ ባለሙያዎች

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የጂኦግራፊያዊ መረጃ ሥርዓት እንዲሰራ የሚያስፈልጉትን አምስት ወሳኝ አካላት ለመዘርዘር ወይም ለማስረዳት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ጂአይኤስን እንደ ሶፍትዌር ወይም ሃርድዌር ብቻ አድርገው አይቁጠሩ። ውጤታማ ለመሆን ዘዴዎችን እና ሰዎችን ጨምሮ አምስቱንም አካላት ይፈልጋል።

ከGrade 10 Geography፣ ከገጽ 166 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የቬክተር እና የራስተር የመረጃ ሞዴሎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥPoint (ነጥብ) · Line (መስመር) · Polygon / Area (ስፋት)

የገጽታ ዓይነት	የቬክተር ውክልና	የራስተር ውክልና
Point (ነጥብ)	ነጠላ የcoordinate ጥንድ $(X, Y)$	ነጠላ የgrid cell
Line (መስመር)	በnode የሚያበቁ ተከታታይ vertices	የአጎራባች cells ቅደም ተከተል
Polygon / Area (ስፋት)	የተዘጋ የcoordinate ጥንዶች ስብስብ	የተያያዙ contiguous cells ስብስብ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

መሰረታዊ የጂኦግራፊያዊ ገጽታዎች በዲጂታል የቦታ መረጃ ሞዴሎች ውስጥ እንዴት እንደሚዋቀሩ እና እንደሚቀመጡ ለማነጻጸር ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ቨርቴክስን ከኖድ ጋር አያምታቱ። ኖድ የቬክተር መስመር ክፍልን መጀመሪያ ወይም መጨረሻ ብቻ የሚገልጽ ነው።

ከGrade 10 Geography፣ ከገጽ 166 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ተመሳሳይ ትምህርት በሌሎች ክፍሎች

ፈተና ካለፈው ክፍል የተማሩትን መጠየቁን አያቆምም። የእነዚያ ክፍሎች ካርዶችም እዚህ አሉ።

የ10ኛ ክፍል ሌሎች ትምህርቶችዎ

በዚህ ክፍል እስካሁን ካርድ ያላቸው ሌሎች ትምህርቶች በሙሉ።

ተማሪዎች የሚጠይቋቸው ጥያቄዎች

የ10ኛ ክፍል ጂኦግራፊ ካርዶች ምን ይሸፍናሉ?: ከአገር አቀፉ መጽሐፍ 8 ምዕራፎች የተወሰዱ 23 ካርዶች፦ የአፍሪካ የመሬት ገጽታዎች፣ የአፍሪካ አየር ንብረት፣ የአፍሪካ የተፈጥሮ ሀብት መሠረት፣ የአፍሪካ ህዝብ፣ ዋና ዋና የአፍሪካ የኢኮኖሚ እና የባህል እንቅስቃሴዎች፣ የሰው እና የተፈጥሮ አካባቢ መስተጋብር፣ ጂኦግራፊያዊ ጉዳዮች እና የህዝብ አሳሳቢ ሁኔታዎች በአፍሪካ እና የጂኦስፓሻል መረጃ እና የዳታ ሂደት። እያንዳንዱን ምዕራፍ በገጹ ላይ አንድ ካርድ በአንድ ጊዜ መውሰድ ይችላሉ።
በ10ኛ ክፍል አገር አቀፍ ፈተና አለ?: የለም። ኢትዮጵያ አገር አቀፍ ፈተና የምትሰጠው በ6ኛ፣ በ8ኛና በ12ኛ ክፍል ብቻ ነው። እነዚህ ካርዶች ለትምህርት ቤትዎ ፈተናዎች፣ እንዲሁም ከጥቂት ዓመታት በኋላ ለሚመጣው አገር አቀፍ ፈተና ናቸው።
እነዚህ ካርዶች ከየት መጡ?: ለዚህ ክፍል ከተዘጋጀው የትምህርት ሚኒስቴር መጽሐፍ፣ ከGrade 10 Geography ተቀድተዋል። ከዚያም ምዕራፉን ማየት የማይችል ሁለተኛ ማጣሪያ እያንዳንዱን ቀመር፣ ቋሚ ቁጥርና የሠንጠረዥ ረድፍ እንደገና ያሰላል፤ ማጣሪያው ማረጋገጥ ያልቻለውን ሁሉ ሳያወጣ ይይዘዋል።
ይህ ነጻ ነው?: አዎ። እዚህ ያለው እያንዳንዱ ካርድ በነጻ ይነበባል፤ ለኅትመት የተዘጋጀውም ሉህ በነጻ ይወርዳል። ሁለቱም መለያ አይጠይቁም።
ይህ ለመጨረሻ ጊዜ የተረጋገጠው መቼ ነው?: 30 ኦገስት 2026። ካርዶች ምዕራፍ በምዕራፍ ይመጣሉ፤ ከእያንዳንዱ በታች ያለው መስመር ያ ካርድ ለመጨረሻ ጊዜ የተነበበበትን ቀን ይናገራል።

ያጥኑ፣ ከዚያም ራስዎን ይፈትኑ

ተማሪ እነዚህን ካርዶች ወደ መልመጃ ጥያቄዎች ይለውጣቸዋል፣ እየሠሩ ያርማቸዋል፤ ያልገባዎትንም የሚያብራራ የAI አስተማሪ አለ።

በነጻ ይጀምሩ