የ11ኛ ክፍል ግብርና ካርዶች ምን ይሸፍናሉ?

ከአገር አቀፉ መጽሐፍ 16 ምዕራፎች የተወሰዱ 55 ካርዶች፦ የሰብል አመራረት መግቢያ፣ የማሳ ሰብሎች አመራረትና አያያዝ፣ የኢንዱስትሪ ሰብሎች አመራረትና አያያዝ፣ የእርሻ እንስሳት መግቢያ፣ የእንስሳት መኖና አቀራረብ፣ የእንስሳት ጄኔቲክስና ዝርያ ማሻሻል፣ የእርሻ እንስሳት መጠለያ፣ መሰረታዊ የእንስሳት ጤናና የበሽታ መቆጣጠር እና ሌሎች 8። እያንዳንዱን ምዕራፍ በገጹ ላይ አንድ ካርድ በአንድ ጊዜ መውሰድ ይችላሉ።

በ11ኛ ክፍል አገር አቀፍ ፈተና አለ?

የለም። ኢትዮጵያ አገር አቀፍ ፈተና የምትሰጠው በ6ኛ፣ በ8ኛና በ12ኛ ክፍል ብቻ ነው። እነዚህ ካርዶች ለትምህርት ቤትዎ ፈተናዎች፣ እንዲሁም ከጥቂት ዓመታት በኋላ ለሚመጣው አገር አቀፍ ፈተና ናቸው።

እነዚህ ካርዶች ከየት መጡ?

ለዚህ ክፍል ከተዘጋጀው የትምህርት ሚኒስቴር መጽሐፍ፣ ከGrade 11 Agriculture ተቀድተዋል። ከዚያም ምዕራፉን ማየት የማይችል ሁለተኛ ማጣሪያ እያንዳንዱን ቀመር፣ ቋሚ ቁጥርና የሠንጠረዥ ረድፍ እንደገና ያሰላል፤ ማጣሪያው ማረጋገጥ ያልቻለውን ሁሉ ሳያወጣ ይይዘዋል።

ይህ ነጻ ነው?

አዎ። እዚህ ያለው እያንዳንዱ ካርድ በነጻ ይነበባል፤ ለኅትመት የተዘጋጀውም ሉህ በነጻ ይወርዳል። ሁለቱም መለያ አይጠይቁም።

ይህ ለመጨረሻ ጊዜ የተረጋገጠው መቼ ነው?

30 ኦገስት 2026። ካርዶች ምዕራፍ በምዕራፍ ይመጣሉ፤ ከእያንዳንዱ በታች ያለው መስመር ያ ካርድ ለመጨረሻ ጊዜ የተነበበበትን ቀን ይናገራል።

ነጻ አጭር ማስታወሻዎች እና የማጠናከሪያ ካርዶች

የ11ኛ ክፍል ግብርና

የ11ኛ ክፍል ግብርና በተማሪ ላይ 55 የማጠናከሪያ ካርዶች አሉት፤ በአገር አቀፍ ሥርዓተ ትምህርቱ ምዕራፎች ተደራጅተዋል። እያንዳንዱ ካርድ ሕጉ መቼ እንደሚሠራ፣ በውስጡ ያለው እያንዳንዱ ምልክት ምን እንደሚወክልና ተማሪዎች በብዛት የሚሳሳቱበትን ነጥብ ይገልጻል። በነጻ ይነበባሉ፤ መለያም አይጠይቁም።

55
ካርዶች: 16
ምዕራፎች: 3
ቀመሮች: 34
የማጣቀሻ ሠንጠረዦች: Grade 11 Agriculture
መጽሐፍ: ነጻ
ዋጋ: 30 ኦገስት 2026
የመጨረሻ ማረጋገጫ

ሁሉም55የማጣቀሻ ሠንጠረዥ34የተለመደ ስህተት10ሕግ6ቀመር3ዘዴ2

የሰብል አመራረት መግቢያ

የ C3 እና C4 ሰብል ተክሎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥየመጀመሪያው ቋሚ የ carbon ውህድ · የ CO2 ክምችት mechanism · ከፍተኛ CO2 ባለበት ሁኔታ የ photosynthetic ምጣኔ · +2

ባህሪ	የ C3 ተክሎች	የ C4 ተክሎች
የመጀመሪያው ቋሚ የ carbon ውህድ	የ 3-carbon ውህድ	የ 4-carbon ውህድ
የ CO2 ክምችት mechanism	የለም	በ chloroplast ውስጥ ይገኛል
ከፍተኛ CO2 ባለበት ሁኔታ የ photosynthetic ምጣኔ	ይጨምራል	አይጨምርም
የውሃ እና nitrogen አጠቃቀም efficiency	ዝቅተኛ	ከፍተኛ
የሰብል ምሳሌዎች	ስንዴ፣ ገብስ፣ ጤፍ፣ soybean	በቆሎ፣ ማሽላ፣ sugarcane

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የፎቶሲንተሲስ ሂደትን፣ የግብዓት አጠቃቀም ብቃትን እና ሰብሎች ለካርቦን ዳይኦክሳይድ የሚሰጡትን ምላሽ ለማነፃፀር ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ሁሉም የብርዕ እና ሰም እህሎች C4 ናቸው ብለው እንዳያስቡ። ጤፍ፣ ስንዴ እና ገብስ C3 ሲሆኑ፣ በቆሎ እና ማሽላ C4 ናቸው።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 1-18 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የሰብል አመራረት ስርዓቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥMono cropping · Intercropping · Relay planting · +1

ስርዓት	አተገባበር	ዋነኛ ጥቅም
Mono cropping	በጠቅላላው የእርሻ ቦታ ላይ አንድ ዓይነት የሰብል ዓይነት ብቻ ማብቀል	ተመሳሳይ አመራር እና ከፍተኛ የአሠራር ቅልጥፍና
Intercropping	ሁለት ወይም ከዚያ በላይ ሰብሎችን በአንድ ጊዜ በመደበኛ ረድፎች ማብቀል	የተሻለ የአፈር ሽፋን እና የተባይ መስፋፋትን መቀነስ
Relay planting	የመጀመሪያው ሰብል ለብቻው በተወሰነ ደረጃ ካደገ በኋላ ሁለተኛውን ሰብል መዝራት	ሙሉ በሙሉ የሰብል ውድመት አደጋን ይቀንሳል
Crop rotation	በተከታታይ ወቅቶች የተለያዩ የሰብል ዓይነቶችን በቅደም ተከተል ማብቀል	የአፈር ለምነትን ያሻሽላል እንዲሁም የተባይ ዑደትን ያቋርጣል

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በእርሻ ላይ ያሉ የተክሎች አተካከል እና የሰብል ቅደም ተከተሎችን ለመምረጥ ወይም ለማነፃፀር ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ኢንተርክሮፒንግ ሁለቱንም ሰብሎች በአንድ ጊዜ የሚዘራ ሲሆን፣ ሪሌይ ፕላንቲንግ ግን ሁለተኛውን ሰብል የሚዘራው የመጀመሪያው ሰብል የተወሰነ ካደገ በኋላ ነው።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 1-18 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የሞኖኮት እና ዳይኮት የሰብል ዘሮችየማጣቀሻ ሠንጠረዥበአንድ ዘር ውስጥ ያለው የCotyledons ብዛት · ዋነኛ የምግብ ማከማቻ tissue · የተከማቸው ምግብ ይዘት · +1

ባህሪ	ሞኖኮቶች	ዳይኮቶች
በአንድ ዘር ውስጥ ያለው የCotyledons ብዛት	አንድ	ሁለት
ዋነኛ የምግብ ማከማቻ tissue	Endosperm	Cotyledons
የተከማቸው ምግብ ይዘት	Starch ከትንሽ የprotein መጠን ጋር	ከፍተኛ protein እና ዘይት ከcarbohydrates ጋር
የሰብል ምሳሌዎች	ጤፍ፣ ስንዴ፣ በቆሎ፣ ማሽላ፣ ገብስ	አኩሪ አተር፣ ለውዝ፣ ባቄላ፣ አተር

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የሰብሎችን የዘር አወቃቀር፣ የተከማቸ ንጥረ ነገር አይነት እና የእጽዋት ምድቦችን ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የሞኖኮት ዘሮች ምግብ የሚያከማቹት በኢንዶስፐርም ውስጥ ሲሆን፣ የዳይኮት ዘሮች ግን በኮቲሌዶን ውስጥ ያከማቻሉ።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 1-18 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የተዘዋዋሪ እርሻ እና የሰብል ፈረቃ ልዩነትየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የአፈር ለምነትን ለመጠበቅ እና የመሬት አጠቃቀም ዘዴዎችን ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የተዘዋዋሪ እርሻ (shifting cultivation) መሬቱን ከአንድ ወይም ሁለት ወቅቶች በኋላ ሙሉ በሙሉ በመተው ወደ አዲስ ቦታ ይዛወራል። የሰብል ፈረቃ (crop rotation) ግን ቋሚ በሆነ መሬት ላይ በየወቅቱ የሚዘራውን የሰብል አይነት በመቀያየር የሚከናወን ቋሚ እርሻ ነው።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 1-18 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የማሳ ሰብሎች አመራረትና አያያዝ

የበቆሎ ማከማቻ እርጥበት መጠን ስህተትየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ከምርት ስብሰባ በኋላ የበቆሎ እህል አያያዝንና ማከማቸትን የተመለከቱ ጥያቄዎችን ለመመለስ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

በ 25% እርጥበት የተሰበሰበ በቆሎ በቀጥታ መጋዘን መግባት የለበትም። ብልሽትን ለመከላከል እርጥበቱ ወደ 13% ወይም ከዚያ በታች መድረቅ አለበት።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 19-35 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የዋና ዋና የእህል ሰብሎች እድገትና ምርት ንጽጽርየማጣቀሻ ሠንጠረዥTeff · Maize · Wheat · +2

የጥራጥሬ እህል	መገኛ	የከፍታ ክልል	ብሔራዊ ምርታማነት	የእርቀት ክፍተት
Teff	Ethiopia	$1500 - 2800\text{ m}$	$14.6\text{ qt/ha}$	$20\text{ cm}$
Maize	Central America	$500 - 2400\text{ m}$	$32.5\text{ qt/ha}$	$75\text{ cm} \times 25\text{ cm}$
Wheat	Asia	$1800 - 3000\text{ m}$	$24.5\text{ qt/ha}$	$25\text{ cm}$
Barley	Middle East	$2200 - 3000\text{ m}$	$19.0\text{ qt/ha}$	$25\text{ cm}$
Sorghum	Africa	$500 - 1500\text{ m}$	$23.0\text{ qt/ha}$	$50 - 100\text{ cm} \times 40\text{ cm}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የኢትዮጵያ ዋና ዋና የጥራጥሬ ሰብሎችን የግብርና ፍላጎቶች፣ መገኛ፣ የዘር ርቀት እና አማካይ ምርታማነት ለማነጻጸር ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

በቆሎ በሄክታር ከፍተኛውን ምርት ይሰጣል፤ ነገር ግን በኢትዮጵያ በስፋት በመሸፈን ጤፍ አንደኛ ደረጃን ይይዛል።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 19-35 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ለቢራ ገብስ የሚሰጥ የናይትሮጅን መጠን ስህተትየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ለምግብ ሳይሆን ለቢራ ብቅል የሚውል የገብስ ማዳበሪያ መጠንን በሚወስኑበት ጊዜ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ለምግብ ገብስ የሚውለውን መደበኛ 60 ኪ.ግ በሄክታር የናይትሮጅን መጠን አይጠቀሙ። ከፍተኛ ናይትሮጅን የብቅል ጥራትን ይቀንሳል።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 19-35 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የጤፍ ዘር አልጋ ዝግጅት ዘዴዘዴ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ለጤፍ ብቻ የሚያስፈልጉ የመስክ ዝግጅትና የመዝራት ዘዴዎችን ለመግለጽ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የጤፍ ዘር በጣም ጥቃቅን በመሆኑና አረምን በቶሎ መቋቋም ስለማይችል መሬቱ ከ 4 እስከ 5 ጊዜ መታረስ እና ትላልቅ አፈር ድንጋዮች በእንስሳት ተረግጠው መደቆስ አለባቸው።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 19-35 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የኢንዱስትሪ ሰብሎች አመራረትና አያያዝ

የመሰብሰቢያ ጊዜ እና ጥገኛ አረም አያያዝ ስህተቶችየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በሰሊጥ፣ በኑግ እና በጥጥ ሰብሎች ላይ የምርት መጥፋት ወይም የጥራት መጓደል ምክንያቶችን ለመለየት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

ሰሊጥ እና ኑግን ዘግይቶ መሰብሰብ ፍሬው እንዲረግፍ ያደርጋል፤ ኑግን ያለጊዜው መሰብሰብ ደግሞ የዘሩን ቅርጽ ያበላሻል። በኑግ ማሳ ውስጥ ያሉ ጥገኛ አረሞች (dodder እና orobanche) ዘር ከማፍራታቸው በፊት ተነቅለው መቃጠል አለባቸው።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 36-46 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ዋና ዋና የኢንዱስትሪ ሰብሎች ማጠቃለያየማጣቀሻ ሠንጠረዥሰሊጥ (Sesame) · ኑግ (Noug) · ጥጥ (Cotton) · +2

Crop	Type	Altitude or Climate	Harvest Indicator
ሰሊጥ (Sesame)	የቅባት ሰብል (Oil crop)	እስከ $1200\text{ m}$ ፣ ሞቃታማ ( $25\text{--}27\,^{\circ}\text{C}$ )	አንድ ሦስተኛው ቅጠሎች፣ ግንዶች እና ፖዶች (pods) ወደ ቢጫነት ሲቀየሩ
ኑግ (Noug)	የቅባት ሰብል (Oil crop)	ከ $1800\text{ m}$ እስከ $2000\text{ m}$ ፣ የሸክላ አፈር (clay soils)	ቅጠሎች ከአረንጓዴ ወደ ቡናማ እና ቢጫ ሲቀየሩ
ጥጥ (Cotton)	የቃጫ ሰብል (Fiber crop)	ሞቃታማ አየር ንብረት፣ ድርቅን የሚቋቋም (drought-tolerant)	ቢያንስ $50\%$ የሚሆኑት ቦሎች (bolls) ፈንድተው ሲከፈቱ
ሲሳል (Sisal)	የቃጫ ሰብል (Fiber crop)	ከባህር ጠለል እስከ $1800\text{ m}$	ቅጠሎች $1.2\text{ m}$ ርዝመት እና $15\text{ cm}$ ስፋት ሲደርሱ
ሸንኮራ አገዳ (Sugar cane)	የስኳር ሰብል (Sugar crop)	ረጅም ሞቃታማ ወቅት፣ ለም አፈር	ከተተከለበት ጊዜ ጀምሮ ከ $14$ እስከ $18\text{ months}$ በኋላ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በኢትዮጵያ ውስጥ የሚመረቱ የኢንዱስትሪ ሰብሎችን ምደባ፣ የአየር ንብረት ተስማሚነት እና የመሰብሰቢያ ምልክቶችን ለማነጻጸር ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

ኑግ በደጋማ የሸክላ አፈር ላይ የውሃ መተኛትን ይቋቋማል፤ ሰሊጥ ግን ለከፍተኛ እርጥበት ተጋላጭ ስለሆነ በቆላማ አሸዋማ ሎም አፈር ላይ ብቻ ይመረታል።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 36-46 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የስኳር ሸንኮራ ተረፈ ምርቶች እና ራቱን አስተዳደርየማጣቀሻ ሠንጠረዥMolasses · Bagasse · Green tops · +1

Product or Practice	Origin / Part	Primary Industrial Use
Molasses	ከሸንኮራ አገዳ ጭማቂ የሚገኝ ጥቁር ፈሳሽ ቅሪት	የEthanol ምርት
Bagasse	ጭማቂ ከተወጣ በኋላ የሚቀር የቃጫ ግንድ ቅሪት	ወረቀት፣ plastics እና ነዳጅ
Green tops	የሸንኮራ አገዳ ቅጠሎች እና አረንጓዴ ክፍሎች	ቀጥተኛ የእንስሳት መኖ
Ratoon crop	ከተሰበሰበው የስር መሰረት እንደገና ማቆጥቆጥ	የሸንኮራ አገዳ ምርት ከ $2$ እስከ $3$ ዑደቶች

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የስኳር ሸንኮራ ማቀነባበሪያ ተረፈ ምርቶችን ጥቅሞች እና የራቱን ሰብል አያያዝን ለመግለጽ ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

የራቱን ሰብል ከመጀመሪያው ተክል (14 እስከ 18 ወራት) ይልቅ በ12 ወራት ውስጥ ይደርሳል፤ ሆኖም ምርታማነቱ አነስተኛ በመሆኑ ከ2 እስከ 3 ጊዜ ብቻ ይሰበሰባል።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 36-46 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የእርሻ እንስሳት መግቢያ

የዶሮ የምግብ መፍጫ አካላትየማጣቀሻ ሠንጠረዥCrop · Proventriculus · Gizzard · +2

አካል	የአካል ክፍል ቦታ	ዋነኛ የምግብ መፍጨት ተግባር
Crop	የአንገት ግርጌ	እስከ 12 ሰዓታት ለጊዜያዊ ማከማቻ የሚያገለግል የሚሰፋ ከረጢት
Proventriculus	Glandular stomach	የጨጓራ አሲድ እና የምግብ መፈጨት enzymes ያመነጫል
Gizzard	Muscular stomach	የመኖ ቅንጣቶችን በአካላዊ ሁኔታ መፍጨት እና መሰባበር
Ceca	Blind pouches	ያልተፈጨ የቀረውን መኖ በባክቴሪያ አማካኝነት fermentation ማካሄድ
Cloaca and Vent	የመጨረሻ መውጫ	የምግብ መፈጨት ቆሻሻን እና ነጭ ሽንትን በማዋሃድ ያስወጣል

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በዶሮዎች የምግብ መፍጫ ሥርዓት ውስጥ የምግብ ዝውውርንና የእያንዳንዱን ክፍል ተግባር ለመረዳት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ኬሚካላዊ መፈጨት በአሲድ አማካኝነት በፕሮቬንትሪኩለስ ውስጥ ሲካሄድ፣ ሜካኒካዊ መፍጨት ደግሞ በጡንቻማው ጊዛርድ ውስጥ ይከናወናል።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 47-68 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የእንስሳት እርባታ የምርት ሥርዓቶች ንፅፅርየማጣቀሻ ሠንጠረዥExtensive · Semi-intensive · Intensive

የምርት ሥርዓት	ግብዓት እና ካፒታል	የምርታማነት መጠን	ዋና ዓላማ
Extensive	በአንድ ዩኒት ቦታ ዝቅተኛ ግብዓቶች	ዝቅተኛ እና የዘገየ እድገት	ለህልውና (subsistence) ወይም እንስሳትን ለማከማቸት
Semi-intensive	መካከለኛ ግብዓቶች	መካከለኛ ምርት	የቤተሰብ ፍጆታ ከትርፍ ምርት ሽያጭ ጋር
Intensive	ከፍተኛ የካፒታል እና የጉልበት ግብዓቶች	ከፍተኛ ምርት እና የ stocking density	ለንግድ ገበያ ትርፍ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የእንስሳት እርባታን በግብዓት፣ በእንስሳት ብዛት እና በምርት ዓላማቸው መሠረት ለመመደብ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ኤክስቴንሲቭ ሥርዓት ሰፊ የመሬት ስፋት የሚጠቀም ቢሆንም በአንድ የቦታ ስፋት የሚጠይቀው ጉልበትና ካፒታል ግን እጅግ ዝቅተኛ ነው።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 47-68 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የእንስሳት መኖና አቀራረብ

የእንስሳት መኖ መመደቢያ መስፈርቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥRoughages · Energy-rich concentrates · Protein-rich concentrates

የመኖ ክፍል	Crude Fiber	TDN	Crude Protein
Roughages	$> 18\%$	$< 60\%$	Variable
Energy-rich concentrates	$< 18\%$	$> 60\%$	$< 18\%$
Protein-rich concentrates	$< 18\%$	$> 60\%$	$> 18\%$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

መኖዎችን በ Crude Fiber, TDN እና Crude Protein ይዘታቸው መሠረት በ Roughages ወይም Concentrates ለመመደብ ይጠቅማል።

ተጠንቀቁ

Roughages ከ 18 በመቶ በላይ Crude Fiber እና ከ 60 በመቶ በታች TDN አላቸው። Concentrates ደግሞ ከ 18 በመቶ በታች Crude Fiber እና ከ 60 በመቶ በላይ TDN ይይዛሉ።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 69-93 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የመኖ ማቆያ ዘዴዎች ንፅፅርየማጣቀሻ ሠንጠረዥየማቆየት ሂደት · የማቆያ ወኪል · የመጨረሻ የእርጥበት መጠን · +1

ባህሪ	Hay	Silage
የማቆየት ሂደት	ማድረቅ (curing)	Anaerobic fermentation
የማቆያ ወኪል	ፀሐይ እና ንፋስ	Lactic acid ( $pH \le 4$ )
የመጨረሻ የእርጥበት መጠን	$15\% - 20\%$	$60\% - 70\%$
የማከማቻ መዋቅር	Bales ወይም tripod stand	አየር የማያስገባ silo pit ወይም bag

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በ Hay እና Silage አዘገጃጀት፣ የማቆያ ሁኔታዎች እና የመጨረሻ የእርጥበት መጠን መካከል ያለውን ልዩነት ለማነፃፀር ይጠቅማል።

ተጠንቀቁ

Hay አየር ባለበት ሁኔታ እርጥበትን ወደ 15 እስከ 20 በመቶ በመቀነስ ሲዘጋጅ፣ Silage ግን አየር በሌለበት ሁኔታ Lactic acid በማመንጨት pH ወደ 4 ወይም ከዚያ በታች ያወርዳል።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 69-93 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የፒርሰን ስኩዌር የመኖ ቀመር ስሌትቀመር

W_A = \frac{|CP_B - CP_{\text{target}}|}{|CP_A - CP_{\text{target}}| + |CP_B - CP_{\text{target}}|} \times W_{\text{total}}

W_A = \frac{|CP_B - CP_{\text{target}}|}{|CP_A - CP_{\text{target}}| + |CP_B - CP_{\text{target}}|} \times W_{\text{total}}

$W_A$: በመኖው ውስጥ የሚያስፈልገው የመኖ A መጠን $\text{kg}$
$CP_A$: የመኖ A የ Crude Protein በመቶኛ $\%$
$CP_B$: የመኖ B የ Crude Protein በመቶኛ $\%$
$CP_{\text{target}}$: በተዘጋጀው መኖ ውስጥ የሚፈለገው የ Crude Protein በመቶኛ $\%$
$W_{\text{total}}$: ሊዘጋጅ የታሰበው አጠቃላይ የተመጣጠነ መኖ መጠን $\text{kg}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ሁለት የመኖ ዓይነቶችን በማደባለቅ የሚፈለገውን የ Crude Protein መጠን የያዘ የተመጣጠነ መኖ ለማዘጋጀት እና መጠናቸውን ለማስላት ይጠቅማል።

ተጠንቀቁ

የአንዱ መኖ ንጥረ ነገር ከታለመው መጠን በላይ የሌላኛው ደግሞ ከታለመው በታች መሆን አለበት። ሰያፍ ቅነሳ ሲደረግ አሉታዊ ምልክት አይወሰድም።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 69-93 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የሲሌጅ አያያዝ እና አጠቃቀም ስህተቶችየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ሲሌጅ እንዳይመገቡ የተከለከሉ የእንስሳት ክፍሎችን እና የተሳሳተ የጉድጓድ አከፋፈት ልምዶችን ለመለየት ይጠቅማል።

ተጠንቀቁ

ሲሌጅ ከ 6 ወር በታች ላሉ ጥጆች፣ በዕርግዝና መጨረሻ ላይ ላሉ ላሞች እና ሞኖጋስትሪክ ለሆኑ እንስሳት መሰጠት የለበትም። ሙሉውን ጉድጓድ በአንድ ጊዜ መክፈት አየር አስገብቶ መኖውን ያበላሻል።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 69-93 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የእንስሳት ጄኔቲክስና ዝርያ ማሻሻል

የእንስሳት መለያ ዘዴዎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥቋሚ መለያ (Permanent identification) · ጊዜያዊ መለያ (Temporary identification)

የመለያ ምድብ	ምሳሌዎች	ዋና ዓላማ
ቋሚ መለያ (Permanent identification)	Branding, ear tags, tattooing, ear notches, microchips	ለpedigree፣ ለጤና እና ለculling የዕድሜ ልክ ክትትል ማድረግ
ጊዜያዊ መለያ (Temporary identification)	የጅራት ምልክት (pen/chalk)፣ ፀጉር መከርከም፣ ፀጉር ማቅለም	የአጭር ጊዜ የመንጋ አያያዝ እና አስተዳደር

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ቋሚ እና ጊዜያዊ የእንስሳት መለያ ዘዴዎችን ለመመደብ ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

የጆሮ ቁንጣሽ (ear notches) እና የጆሮ መለያ (ear tags) ቋሚ ዘዴዎች ሲሆኑ የቀለም ወይም የኖራ ምልክቶች ግን ጊዜያዊ ናቸው።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 94-107 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የእንስሳት ማዳቀል ሥርዓቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥIn-breeding · Line-breeding · Out-breeding · +1

የማዳቀል ሥርዓት	የሚዳቀሉት እንስሳት ዝምድና	ዋና ባሕርይ
In-breeding	የቅርብ ዝምድና ያላቸው (ለምሳሌ ከአባት ወደ ሴት ልጅ፣ siblings)	Pure lines፣ የ in-breeding depression ስጋት
Line-breeding	የራቀ ዝምድና ያላቸው (ለምሳሌ cousins)	የ ancestor traits ያጠናክራል፣ የዘገየ depression
Out-breeding	በአንድ breed ውስጥ ዝምድና የሌላቸው	በ breed ውስጥ vigor እና ምርታማነት መጨመር
Cross-breeding	የአንድ species የተለያዩ breeds	Heterosis ወይም hybrid vigor

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ዝምድና ያላቸውን እና የሌላቸውን የማዳቀል ሥርዓቶች እንዲሁም የዘረመል ውጤቶቻቸውን ለማነጻጸር ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

Out-breeding በአንድ ዝርያ (breed) ውስጥ ባሉ ዝምድና የሌላቸው መካከል ሲሆን Cross-breeding ግን በተለያዩ ዝርያዎች መካከል የሚካሄድ ነው።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 94-107 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ሰው ሰራሽ የመራጭነት ዘዴዎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥMass selection · Progeny selection · Family selection · +1

የምርጫ ዘዴ	የምርጫው መሠረት
Mass selection	በማሳ ውስጥ የራስ ግለሰባዊ አፈጻጸም
Progeny selection	የልጆች (offspring) አፈጻጸም
Family selection	የዘመዶች ወይም የቤተሰብ አባላት አፈጻጸም
Pedigree selection	የቀደምት ትውልዶች (ancestors) አፈጻጸም

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የእንስሳትን አፈጻጸም መረጃ መሠረት በማድረግ አራቱን ሰው ሰራሽ የምርጫ ዘዴዎች ለመለየት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

የዘር ሐረግ ምርጫን (pedigree selection: የቀደምት አባቶች) ከውላጅ ምርጫ (progeny selection: የልጆች) ጋር እንዳያምታቱ።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 94-107 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የእንስሳት የመራቢያ ቴክኖሎጂዎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥArtificial Insemination (AI) · Embryo Transfer (ET)

ቴክኖሎጂ	ባዮሎጂካዊ ቁስ	ዋና ማከማቻ	ዋና ባዮሎጂካዊ ሚና
Artificial Insemination (AI)	Semen (የ sperm ሴሎች)	$-196^{\circ}\text{C}$ በ liquid nitrogen ውስጥ	የላቀ የወንድ genetics ወደ እንስት female reproductive tract ውስጥ ይገባል
Embryo Transfer (ET)	Fertilized embryos	ትኩስ (fresh) ወይም frozen ሆኖ ይተላለፋል	የላቀች እንስት (donor) በ surrogate recipient አማካኝነት ትባዛለች

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ሰው ሰራሽ የማዳቀል (AI) እና የፅንስ ሽግግር (ET) ሂደቶችን እና ቁሳቁሶችን ለማነጻጸር ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

በፅንስ ሽግግር (ET) ውስጥ ለጋሷ (donor) የላቀ ዘረመል ያላት ስትሆን፣ ተቀባይዋ (recipient) ግን ዝቅተኛ ምርታማነት ያላት እና እርግዝናን የምትሸከም ናት።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 94-107 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የእርሻ እንስሳት መጠለያ

የእንስሳት ማቆያ ቤት አቅጣጫየማጣቀሻ ሠንጠረዥምስራቅ-ምዕራብ · ሰሜን-ደቡብ

አቅጣጫ	የፀሐይ ብርሃን ሁኔታ	ዋና ጥቅም
ምስራቅ-ምዕራብ	ቀጥተኛ የፀሐይ ጨረር ወደ ውስጥ እንዳይገባ ይከላከላል	መኖና ውሃ በጥላ ስር እንዲቆይ ያደርጋል፣ የመኖ ፍጆታን ይጨምራል
ሰሜን-ደቡብ	ፀሐይ በሁለቱም በኩል ከጣሪያው በታች ያለውን ወለል ይመታል	ያልተነጠፉ የወለል ክፍሎች ቀኑን ሙሉ ደረቅ ሆነው እንዲቆዩ ያደርጋል

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የእንስሳት ማቆያ ቤቶችን የመገንቢያ አቅጣጫ ለመምረጥ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የምስራቅ-ምዕራብ አቅጣጫ እንስሳትንና የመኖ ገንዳዎችን ከፀሐይ ሙቀት ሲከላከል፤ የሰሜን-ደቡብ አቅጣጫ ደግሞ ወለሉ በፀሐይ እንዲደርቅ ለማድረግ ይመረጣል።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 108-122 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የእንስሳት ማቆያ ቤት የግንባታ መስፈርቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥየጣሪያ ቁመት · የጣሪያ ወጣ ያለ ክፍል (Roof Overhang) · ወለል · +1

ክፍል	ቴክኒካዊ መስፈርት	ዓላማ
የጣሪያ ቁመት	ቢያንስ $3\text{ m}$	Ventilation እና እንደ $\text{CO}_2$ እና $\text{NH}_3$ ያሉ ጎጂ ጋዞችን ማስወገድ
የጣሪያ ወጣ ያለ ክፍል (Roof Overhang)	ቢያንስ $60\text{ cm}$	ከቀጥታ የፀሐይ ጨረር እና ከዝናብ መከላከል
ወለል	የማያዳልጡ መስመሮች ያሉት Cement concrete	የውሃ ፍሳሽን (drainage)፣ ንፅህናን እና የእንስሳትን የእግር ደህንነት ያመቻቻል
የእንጨት ግድግዳዎች	በየ $3$ እስከ $5\text{ years}$ መከላከያ ቀለም (paint preservative) መቀባት	የእንጨት መበስበስን እና የ parasite መጠለያነትን ይከላከላል

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የእንስሳት ማቆያ ቤቶች ቁልፍ የግንባታ ልኬቶችና መዋቅራዊ መስፈርቶችን ለማወቅ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የማቆያው ወለል እንስሳት እንዳያዳልጣቸው ሸካራ መሆን አለበት፤ የጣሪያው ወጣ ያለ ክፍል ዝናብ እንዳይገባ ቢያንስ 60 ሳንቲ ሜትር መሆን አለበት።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 108-122 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የእርሻ እንስሳት ማቆያ ቤቶች ዓይነቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥConventional Barns · Loose Housing · Free Range · +1

የማቆያ ዓይነት	ዋና ዋና ባህሪያት	ተስማሚነት
Conventional Barns	ሙሉ በሙሉ ጣሪያ ያለው፣ tied stalls ወይም deep litter	ከፍተኛ ዝናብ እና temperate climates ላላቸው አካባቢዎች
Loose Housing	ነፃ እንቅስቃሴ፣ የቡድን pens፣ ራስን መመገብ (self-feeding)	Tropical climates፣ በአብዛኛዎቹ የኢትዮጵያ ክፍሎች
Free Range	በቀን መስክ ላይ መሰማራት (pasture grazing)፣ በሌሊት መጠለያ	Low-intensity management፣ እንስሳትን ለማደለብ
Modern Farms	Enriched cages፣ multi-tier aviary systems	ከፍተኛ ኢንቨስትመንት የሚጠይቅ የንግድ የእንቁላል እና የስጋ ምርት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

አራቱን ዋና ዋና የእንስሳት ማቆያ ቤቶች ዓይነቶችና ከተለያዩ የአየር ንብረቶች ጋር ያላቸውን ተስማሚነት ለማወዳደር ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የላላ ማቆያ (loose housing) አነስተኛ ወጪ የሚጠይቅና ለሞቃታማ የአየር ንብረት ተስማሚ በመሆኑ በኢትዮጵያ ከተለመደው ጎተራ (conventional barn) ይመረጣል።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 108-122 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

አምስቱ የእንስሳት ደህንነት ነፃነቶችሕግ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የእንስሳት አያያዝን ከደህንነት መስፈርቶች አንፃር ለመገምገም ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የእንስሳት ደህንነት አካላዊና አእምሯዊ ፍላጎቶችን ያካትታል፦ 1. ከጥማትና ረሃብ ነፃ መሆን፣ 2. ካለመመቸት ነፃ መሆን፣ 3. ከበሽታ፣ ህመም ወይም ጉዳት ነፃ መሆን፣ 4. ከጭንቀትና ፍርሃት ነፃ መሆን፣ 5. ተፈጥሮአዊ ባህሪያቸውን የመግለጽ ነፃነት።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 108-122 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የእንስሳት ማቆያ ቦታ መረጣ መስፈርቶችሕግ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

አዲስ የእንስሳት ማቆያ ቤት ለመገንባት ተስማሚ ቦታን ለመገምገም ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ቦታው ከፍ ያለና ፍሳሽን ለማስወገድ መጠነኛ ቁልቁለት ያለው፣ ከሰዎች መኖሪያ የራቀ፣ በሽታን ለመከላከል ከዋና አውራ ጎዳናዎች የራቀ፣ እንዲሁም ለወደፊት ማስፋፊያ በቂ ስፋት ያለው መሆን አለበት።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 108-122 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

መሰረታዊ የእንስሳት ጤናና የበሽታ መቆጣጠር

የባዮሴኩሪቲ እና የበሽታ አያያዝ ደንቦችሕግ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የበሽታ መቆጣጠሪያ ቃላትን እና የአያያዝ ዘዴዎችን ለመግለጽ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ኳረንቲን የሚደረገው አዲስ ለመጡ ጤነኛ እንስሳት ለሁለት ሳምንታት ሲሆን፣ አይሶሌሽን ግን ቀድሞውኑ የታመሙ እንስሳትን ለመለየት ነው ።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 123-134 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ዞኖቲክ በሽታዎችን ካልሆኑት ጋር ማምታታትየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ከእንስሳት ወደ ሰው የሚተላለፉ በሽታዎችን ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ሁሉም ተላላፊ በሽታዎች ዞኖቲክ አይደሉም። ብሩሴሎሲስ፣ አንትራክስ፣ ሳልሞኔሎሲስ እና ቴኒያሲስ ወደ ሰው የሚተላለፉ ሲሆን እንደ ሲቢፒፒ ያሉት ግን ወደ ሰው አይተላለፉም ።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 123-134 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የውስጥ እና የውጭ ጥገኛ ተውሳኮችየማጣቀሻ ሠንጠረዥEndoparasites (Internal / የውስጥ) · Ectoparasites (External / የውጭ)

የጥገኛ ምድብ	በአስተናጋጅ ላይ የሚገኝበት ቦታ	ምሳሌዎች	የመቆጣጠሪያ ዘዴ
Endoparasites (Internal / የውስጥ)	ደም፣ tissues፣ የምግብ መፈጨት ትራክት	Tapeworm፣ roundworm፣ liver fluke	Deworming (ለምሳሌ piperazine)፣ drenches
Ectoparasites (External / የውጭ)	ቆዳ፣ ፀጉር፣ የቆዳ ገጽ	Ticks፣ lice፣ mites፣ flies	በ chemicals spraying እና dipping ማድረግ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የውስጥ እና የውጭ እንስሳት ጥገኛ ተውሳኮችን እና የመቆጣጠሪያ ዘዴዎቻቸውን ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የውጭ ጥገኛ ተውሳኮች ቆዳን እና ሌጦን ከማበላሸት ባለፈ እንደ ትሪፓኖሶሚያሲስ እና ሬድ ወተር የመሳሰሉ በሽታዎችን ያስተላልፋሉ ።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 123-134 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የወተት ከብቶች አመራረትና አያያዝ

ዕለታዊ የደረቅ ነገር ፍጆታ ስሌትቀመር

\text{DMI} = \text{BW} \times c

\text{DMI} = \text{BW} \times c

$\text{DMI}$: ዕለታዊ የደረቅ ነገር ፍጆታ $\text{kg}$
$\text{BW}$: የወተት ላም የሰውነት ክብደት $\text{kg}$
$c$: የፍጆታ ምጣኔ (ለመደበኛ ላም 0.03, በቀን ከ25 ሊትር በላይ ለምትሰጥ 0.04) $\text{dimensionless}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ላሞች እንደ ሰውነታቸው ክብደት የሚያስፈልጋቸውን አነስተኛ ዕለታዊ የደረቅ መኖ መጠን ለማስላት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ከዕለታዊ የደረቅ ነገር ሁለት ሦስተኛው ከሻካራ መኖ እና አንድ ሦስተኛው ከማጎሪያ መኖ መገኘት አለበት። እንዲሁም ላሞች ለሚያመርቱት ለእያንዳንዱ 1 ሊትር ወተት 5 ሊትር ንጹሕ ውኃ ያስፈልጋቸዋል።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 135-162 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የወተት ከብት ዝርያዎች እና ምርታማነትየማጣቀሻ ሠንጠረዥHolstein Friesian · Jersey · Fogera · +3

ዝርያ	መነሻ ቦታ	የወተት ምርት በጡት ማለብ ወቅት	የቅቤ ቅባት በመቶኛ
Holstein Friesian	Netherlands	> 6600 L	$3.6\%$
Jersey	United Kingdom	መካከለኛ	$5.0\%$
Fogera	Ethiopia (Gondar)	915 L	$5.8\%$
Barca (Begait)	Eritrea / Ethiopia	682 L	ተለዋዋጭ
Arsi-Bale	Ethiopia (Arsi / Bale)	እስከ 516 L	$5.4 - 5.8\%$
Horro	Ethiopia (Wollega)	እስከ 543 L	ተለዋዋጭ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የሀገር በቀል ሁለገብ ከብቶችን እና የውጭ የወተት ከብት ዝርያዎችን በምርት መጠን እና በወተት ይዘት ለማወዳደር ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ሆልስታይን ፍሪዥያን ከፍተኛ የወተት መጠን ቢሰጥም የቅቤ ቅባት መጠኑ ግን ከጀርሲ እና ከሀገር በቀል ዝርያዎች ያነሰ ነው።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 135-162 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የወተት ምርት ከፍተኛ ጣሪያ እና የመኖ ፍጆታ አለመጣጣምየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በማለብ ዑደት ወቅት ደረጃዎችን መሠረት ያደረገ የመኖ አያያዝን ለማቀድ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ከፍተኛ የወተት ምርት የሚገኘው ከወለዱ ከ4 እስከ 10 ሳምንታት ባለው ጊዜ ውስጥ ሲሆን፣ ከፍተኛው የመኖ ፍጆታ ላይ የሚደረሰው ግን እስከ 10 ሳምንታት ዘግይቶ ነው። ይህ የኃይል እጥረትንና የሰውነት ክብደት መቀነስን ያስከትላል።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 135-162 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የወተት ማቀነባበሪያ መስፈርቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥPasteurized milk (LTLT) · Pasteurized milk (HTST) · Yogurt (እርጎ) · +2

ምርት	የሙቀት መጠን / እርሾ	የጊዜ ቆይታ / ይዘት
Pasteurized milk (LTLT)	$63 - 65\text{ }^\circ\text{C}$	$20 - 30\text{ min}$
Pasteurized milk (HTST)	$72 - 75\text{ }^\circ\text{C}$	$15 - 30\text{ s}$
Yogurt (እርጎ)	L. bulgaricus + S. thermophilus (1:1)	በ $32 - 47\text{ }^\circ\text{C}$ ለ $5\text{ h}$
Butter (ቅቤ)	በ $14 - 17\text{ }^\circ\text{C}$ የተናጠ	$80 - 85\%\text{ fat, } 15 - 16\%\text{ water}$
Ghee (የተነጠረ ቅቤ)	$110 - 120\text{ }^\circ\text{C}$	ሙሉ በሙሉ ማለት ይቻላል butterfat (ዝቅተኛ moisture)

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በወተት ማቀነባበር ወቅት የሚያስፈልጉ የሙቀት መጠኖችን፣ የቆይታ ጊዜን፣ የባክቴሪያ እርሾን እና የይዘት መለኪያዎችን ለማወቅ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የፓስተራይዝድ ወተት ጥራቱ ተጠብቆ ረዘም ላለ ጊዜ እንዲቆይ ወዲያውኑ ወደ 4 ዲግሪ ሴልሺየስ ወይም ከዚያ በታች መቀዝቀዝ አለበት።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 135-162 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የማለቢያ ቅደም ተከተል ደንብዘዴ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የጡት በሽታ (mastitis) እና ሌሎች ኢንፌክሽኖች እንዳይዛመቱ የላሞችን የማለቢያ ቅደም ተከተል ለመወሰን ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ሁልጊዜ መጀመሪያ ከበሽታ ነፃ የሆኑ ጊደሮች ይታለባሉ፤ በመቀጠል ከበሽታ ነፃ የሆኑ የካበቱ ላሞች፤ ቀጥሎ የበሽታው ታሪክ የነበረባቸው ላሞች፤ በመጨረሻም የበሽታው ምልክት ያለባቸው ወይም ያልተለመደ ወተት የሚያመነጩ ላሞች ይታለባሉ።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 135-162 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የተፈጥሮ ሀብት መግቢያ

የአፈር መራቆት ዓይነቶች እና መንስኤዎቻቸውየማጣቀሻ ሠንጠረዥWater erosion · Wind erosion · Soil acidification · +2

የመራቆት ዓይነት	ዋነኛ መንስኤ	የተለመደበት አካባቢ	ዋና ተጽዕኖ
Water erosion	በተጋለጠ አፈር ላይ የሚዘንብ ከፍተኛ ዝናብ	Highlands (ደጋማ ቦታዎች)	የ Topsoil እና የንጥረ-ነገሮች (nutrients) መጥፋት
Wind erosion	ዝቅተኛ የእፅዋት ሽፋን እና ደረቅ አፈር	Lowlands (ቆላማ ቦታዎች)	ምርታማ የሆነው topsoil መወገድ
Soil acidification	የ basic ions ( $K^+$ , $Ca^{2+}$ , $Mg^{2+}$ , $Na^+$ ) leaching መከሰት	Highlands (ደጋማ ቦታዎች)	pH ከ 7 በታች መውረድ፣ የ nutrient ተደራሽነት መቀነስ
Soil salinization	ጨው የበዛበት መስኖ፣ ከፍተኛ evapotranspiration	Lowlands (Rift Valley)	ነጭ የጨው ንጣፍ (white salt crust)፣ የዕፅዋት ውሃ ማጣት (plant dehydration)
Physical degradation	ተደጋጋሚ እና ጥልቅ እርሻ (intensive tillage)፣ ከባድ ማሽነሪዎች፣ overgrazing	የታረሱ መሬቶች (Cultivated lands)	Soil compaction፣ የስር እድገት እና የ aeration መቀነስ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

አካላዊ፣ ኬሚካላዊ እና በአፈር መሸርሸር የሚከሰቱ የአፈር መራቆት ሂደቶችን እና ክልላዊ ስርጭታቸውን ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የውሃ መሸርሸር እና አሲዳማነት ከፍተኛ ዝናብ ባላቸው ደጋማ ቦታዎች እንደሚከሰቱ፣ የንፋስ መሸርሸር እና ጨዋማነት ደግሞ በቆላማ ቦታዎች እንደሚከሰቱ ያስታውሱ።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 163-181 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የተፈጥሮ ሀብት ቁጥራዊ መረጃዎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥየተለመደ የማዕድን አፈር · ለአብዛኞቹ ሰብሎች ተስማሚ አፈር · የኢትዮጵያ አፈሮች · +2

ሥርዓት ወይም ሀብት	ክፍል ወይም ባሕርይ	መደበኛ መለኪያ
የተለመደ የማዕድን አፈር	ማዕድናት	$45\%$
የተለመደ የማዕድን አፈር	Organic material (ኦርጋኒክ ቁስ)	$5\%$
የተለመደ የማዕድን አፈር	Pore space (ውሃ እና አየር)	$25\%$ ውሃ፣ $25\%$ አየር
ለአብዛኞቹ ሰብሎች ተስማሚ አፈር	Soil reaction (pH)	$6.5\text{ እስከ }7.2$
የኢትዮጵያ አፈሮች	በአሲድ የተጎዱ አፈሮች	በግምት $40\%$
የዓለም የውሃ ስርጭት	ውቅያኖሶች እና ባህሮች	በግምት $97\%$
የዓለም የውሃ ስርጭት	Freshwater እና የበረዶ ክምችቶች/glaciers	$2\%$ ንጹህ ውሃ፣ $1\%$ በረዶ/glaciers
የAtmosphere ይዘት	Nitrogen ( $N_2$ ) እና Oxygen ( $O_2$ )	$78\%\text{ }N_2$ , $21\%\text{ }O_2$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የአፈር እና የከባቢ አየር ውህዶችን፣ የውሃ ስርጭትን እና ተስማሚ የአፈር ፒኤች (pH) መጠንን ለማስታወስ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

በተለመደው አፈር ውስጥ ክፍት ቦታ (pore space) በእኩል መጠን በውሃ ( $25\%$ ) እና በአየር ( $25\%$ ) የተከፈለ ነው እንጂ በማዕድናት አይደለም።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 163-181 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የተፈጥሮ ሀብት አያያዝ

ባህላዊ የተፈጥሮ ሀብት አያያዝ በኢትዮጵያየማጣቀሻ ሠንጠረዥNorth Shewa · Gumuz

ማህበረሰብ	የእውቀት መሰረት	የተወሰዱ የተግባር እርምጃዎች
North Shewa	የ physical እና vegetative የውሃ መቆጣጠሪያ ስርዓቶች	ከ 40 እስከ 50 cm waterways፣ connecting ditches፣ stone lines፣ vegetative barriers
Gumuz	ልማዳዊ ህጎች፣ ደንቦች እና በ Yamba (God) ላይ ያሉ ቅዱስ እምነቶች	የጋራ ባለቤትነት (communal ownership)፣ የቀደምት ቅርስ ጥበቃ፣ በሽማግሌዎች ተፈጻሚ መሆን

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በኢትዮጵያ ማህበረሰቦች ውስጥ የሚገኙ ባህላዊ የተፈጥሮ ሀብት ጥበቃ ልምዶችን ለመፈተሽ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

በጉሙዝ ባህላዊ ህግ መሰረት የተፈጥሮ ሀብቶች የጋራ እንጂ በግል ሊያዙ አይችሉም።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 182-196 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የአፈር እና የውሃ ጥበቃ ዘዴዎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥMulching · Mixed cropping · Contour cultivation · +2

የጥበቃ ዘዴ	የአሰራር ሂደት	ዋነኛ የግብርና ጥቅም
Mulching	አፈርን በሰብል ቅሪቶች ወይም በፕላስቲክ መሸፈን	የዝናብ ጠብታ ተፅዕኖን ይቀበላል፣ ትነትን ይቀንሳል
Mixed cropping	እንደ በቆሎ እና ቦሎቄ ያሉ ተስማሚ ሰብሎችን በአንድ ላይ ማብቀል	በዝናብ ጠብታዎች ላይ ጥቅጥቅ ያለ የcanopy ሽፋን ይሰጣል
Contour cultivation	ከተዳፋት አቅጣጫ በተቃራኒ ማረስ እና መዝራት	የጎርፍ ፍጥነትን ያዘገያል እንዲሁም የአፈር መሸርሸርን ይቀንሳል
Contour cropping	በcontour መስመሮች ላይ የተመረጡ የተለያዩ ሰብሎችን በሰንሰለት መዝራት	ደለልን ያስቀራል እንዲሁም የጎርፍ ውሃ ፍጥነትን ያዘገያል
Bench terracing	ቁልቁለታማ በሆኑ ተዳፋቶች ላይ ደረጃ መሰል ጠፍጣፋ መድረኮችን መገንባት	ጎርፍን ይቆጣጠራል፣ ውሃን ያቁራል፣ ለምሳሌ Konso

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የአፈር መሸርሸርን ለመከላከል እና እርጥበትን ለመጠበቅ የሚያገለግሉ የግብርና እና የመዋቅር ዘዴዎችን ለማነጻጸር ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የኮንቱር እርሻ መከናወን ያለበት ቁልቁለቱን አቋርጦ እንጂ ወደ ቁልቁለት አቅጣጫ መሆን የለበትም።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 182-196 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የብዝሃ ሕይወት ጽንሰ ሃሳብ

በኢትዮጵያ ውስጥ ለአደጋ የተጋለጡ ዝርያዎች እና የጥበቃ ቦታዎችየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በኢትዮጵያ ውስጥ ለአደጋ የተጋለጡ ብርቅዬ የዱር እንስሳትን እና የጥበቃ ቦታዎችን በሚመለከቱ ጥያቄዎች ላይ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

በዚህ ምዕራፍ ቺላዳ ዝንጀሮ (Gelada Baboon) ለአደጋ የተጋለጠ ተብሎ አልተጠቀሰም። በመጽሐፉ በግልጽ ለአደጋ የተጋለጡ የተባሉት ዋልያ (Walia Ibex)፣ የደጋ አጋዘን (Mountain Nyala) እና የቀይ ቀበሮ (Ethiopian Wolf) ናቸው።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 197-210 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

በኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ ዋና ዋና ወራሪ ዝርያዎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥParthenium weed (Parthenium hysterophorus) · Prosopis juliflora · Water hyacinth (Eichornia crassipes, Emboch)

ወራሪ ዝርያ	የተጎዳው አካባቢ	ዋናው አሉታዊ ተፅዕኖ
Parthenium weed (Parthenium hysterophorus)	የመኖ እና የሰብል መሬቶች	የሰብል እና የግጦሽ መሬቶችን ይወራል, ከፍተኛ የሰብል እና የ forage ምርት ኪሳራ ያስከትላል።
Prosopis juliflora	Awash Valley, Afar እና Somali rangelands	የግጦሽ መሬቶችን ይወራል እንዲሁም የሀገር በቀል forage ዝርያዎችን ያዳፍናል።
Water hyacinth (Eichornia crassipes, Emboch)	Awash River basin እና Lake Tana	ጥቅጥቅ ያለ canopy ይፈጥራል, ጀልባዎችን ያግዳል, dissolved oxygen ያሟጥጣል, የዓሳ ቁጥርን ይቀንሳል, የውሃ መጠንን ያሳንሳል።

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ ወራሪ የዕፅዋት ዝርያዎችን፣ የሚጎዷቸውን ሥነ ምህዳሮች እና የሚያደርሱትን ጉዳት ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

እንደ Prosopis juliflora ያሉ የየብስ የግጦሽ መሬት ወራሪዎችን እንደ እምቦጭ (Water hyacinth) ካሉ የውሃ ውስጥ ወራሪዎች ጋር አያምታቱ።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 197-210 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ለብዝሃ ሕይወት ዋና ዋና ስጋቶችሕግ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ለብዝሃ ሕይወት መጥፋት ምክንያት የሆኑትን ዋና ዋና የሰው ሰራሽ እና የተፈጥሮ ሁኔታዎችን ለመዘርዘር ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የመሬት አጠቃቀም ለውጥ (land use change) የሚባለው በተለይ የተፈጥሮ ደኖችን እና የግጦሽ መሬቶችን ወደ ታራሽ የእርሻ መሬት መቀየርን እንደሚያመለክት ያስታውሱ።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 197-210 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የብዝሃ ሕይወት እሴቶች እና የስነ ምህዳር አገልግሎቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥቀጥተኛ አቅርቦት (Direct Provisioning) · የቁጥጥር አገልግሎቶች (Regulatory Services) · የባህል አገልግሎቶች (Cultural Services)

የአገልግሎት ዘርፍ	ዋና ዋና ተግባራት እና ምሳሌዎች
ቀጥተኛ አቅርቦት (Direct Provisioning)	ከሰብሎች እና ከከብት እርባታ የሚገኝ ምግብ፣ የማገዶ እንጨት፣ fiber፣ ጣውላ (timber)፣ የግንባታ ቁሳቁሶች እና የመድኃኒት ሀብቶች።
የቁጥጥር አገልግሎቶች (Regulatory Services)	የአየር ንብረት ቁጥጥር የ carbon ክምችት፣ በተፈጥሮ አዳኞች የሚደረግ የተባይ ቁጥጥር፣ በንቦች አማካኝነት የሚከናወን pollination፣ የውሃ እና የአየር ማጣራት፣ የአፈር መሸርሸር ቁጥጥር፣ የቆሻሻ መበስበስ።
የባህል አገልግሎቶች (Cultural Services)	መዝናኛ፣ ስፖርት፣ ቁጥጥር የሚደረግበት አደን፣ የውጭ ምንዛሬ ገቢ፣ ትምህርት እና ሳይንሳዊ ምርምር።

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ከብዝሃ ሕይወት የሚገኙ ጥቅሞችን ወደ ቀጥታ አቅርቦት፣ ተቆጣጣሪ እና ባህላዊ አገልግሎቶች ለመከፋፈል ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የአበባ ብናኝ ስርጭት (pollination)፣ የቆሻሻ መበስበስ እና የአፈር መሸርሸር ቁጥጥር ተቆጣጣሪ (regulatory) አገልግሎቶች እንጂ ቀጥታ ምርቶች አይደሉም።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 197-210 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የአየር ንብረት ለውጥ መላመድና መቀነስ

የአየር ንብረት ለውጥ እና የአየር ንብረት ተለዋዋጭነትየማጣቀሻ ሠንጠረዥየጊዜ ልኬት · የEcosystem ተጽዕኖ · ምክንያት

ባህሪ	የአየር ንብረት ለውጥ	የአየር ንብረት ተለዋዋጭነት
የጊዜ ልኬት	የረጅም ጊዜ (አስርት ዓመታት)	የአጭር ጊዜ (ቀናት፣ ሳምንታት፣ ወራት)
የEcosystem ተጽዕኖ	መሰረታዊ ለውጦችን ያስከትላል	መሰረታዊ ለውጦችን አያስከትልም
ምክንያት	የGreenhouse gas መከማቸት	ተፈጥሯዊ የአጭር ጊዜ መለዋወጦች

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የረጅም ጊዜ የአየር ሁኔታ ለውጦችን ከአጭር ጊዜ ተለዋዋጭነት ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የአየር ንብረት ተለዋዋጭነት የአጭር ጊዜ ሲሆን በስነ ምህዳሩ ላይ መሠረታዊ ለውጥ አያመጣም፤ የአየር ንብረት ለውጥ ግን ዘላቂ የስነ ምህዳር መዛባትን ያስከትላል።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 211-224 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ቅነሳን ከመላመድ ጋር ማምታትየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የአየር ንብረት ምላሾችን ወደ ቅነሳ ወይም መላመድ ስልቶች ሲከፍሉ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ቅነሳ የሙቀት አማቂ ጋዞችን ልቀት በመቀነስ ወይም የካርቦን ማከማቻን በመጨመር መንስኤውን ይፈታል (ለምሳሌ ዛፍ መትከል፣ ታዳሽ ኃይል)፤ መላመድ ደግሞ አሰራርን በማስተካከል ተጽዕኖውን ይቋቋማል (ለምሳሌ የሰብል ዝርያን መቀየር፣ ሰብል ቅልቅል፣ እንሰት መትከል)።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 211-224 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የኢትዮጵያ ሀገር በቀል የአየር ንብረት ጥበቃ እውቀቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥGedeo · Konso

ማህበረሰብ	ሀገር በቀል ልምድ	የአየር ንብረት ሚና
Gedeo	ባህላዊ agroforestry እና የተቀደሱ ደኖች ጥበቃ	በ biomass እና አፈር ውስጥ carbon በማጠራቀም የሚደረግ mitigation
Konso	ባህላዊ stone terracing	Soil conservation፣ water retention እና የተሻሻለ የአፈር carbon storage

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የኢትዮጵያ ባህላዊ የአፈርና ዛፍ ጥበቃ ልምዶችን እና ለአየር ንብረት ቅነሳ ያላቸውን ሚና ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ሁለቱም ልምዶች በእጽዋት እና በአፈር ውስጥ የካርቦን ማከማቸት አቅምን በማሳደግ የአየር ንብረት ቅነሳን ይደግፋሉ።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 211-224 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የአየር ንብረት ተስማሚ ግብርና ሦስቱ ግቦችሕግ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የአየር ንብረት ተስማሚ ግብርና (CSA) ዋና ዋና ዓላማዎችን ለመዘርዘር ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የተሟላ የCSA ስልት ሦስቱንም ዓላማዎች በአንድ ላይ ማሟላት አለበት፦ ምርታማነትን በዘላቂነት ማሳደግ፣ የመላመድ አቅምን ማጎልበት እና የሙቀት አማቂ ጋዞችን ልቀትን መቀነስ።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 211-224 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ሜካናይዝድ እርሻ

የኮምባይን ሃርቨስተር አራት ተግባራትሕግ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በኮምባይን ሃርቨስተር ውስጥ የተጣመሩትን አራት የተለያዩ የሰብል አሰብሰብ ተግባራት ለመዘርዘር ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

አራቱ ተግባራት ማጨድ፣ መውቃት፣ መሰብሰብ እና ማበጠር ናቸው። ጭድ ማሰር (Baling) የሚከናወነው በባለር እንጂ በኮምባይን ሃርቨስተር አይደለም።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 225-234 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የሜካናይዜሽን ደረጃዎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥዝቅተኛ ደረጃ · መጠነኛ ደረጃ · ከፍተኛ ደረጃ

ደረጃ	ዋና የኃይል ምንጭ	የኃይል ድርሻ
ዝቅተኛ ደረጃ	Manual power (የሰው)	> 33\%
መጠነኛ ደረጃ	Animal power (የእንስሳት ኃይል)	34\% - 66\%
ከፍተኛ ደረጃ	Mechanical power (የሜካኒካል ኃይል)	67\% - 100\%

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የግብርና ሜካናይዜሽንን በኃይል ምንጭ እና በመቶኛ ድርሻ ለመመደብ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ዝቅተኛ ደረጃ የሚባለው የሰው ኃይል ከ33 በመቶ በላይ ሲሆን፤ መካከለኛ ደረጃ ደግሞ በእንስሳት ኃይል ድርሻ የሚወሰን ነው።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 225-234 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የአፈር ማዘጋጃ መሣሪያዎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥPlough · Subsoiler · Cultivator · +2

መሣሪያ	ዋና ተግባር
Plough	አፈርን ማረስ እና የ seedbed ዝግጅት
Subsoiler	የተጨመቀ አፈርን ለማላላት የሚደረግ deep tillage
Cultivator	Secondary tillage፣ አረም ማስወገድ እና አፈርን ማድቀቅ
Cultipacker	የአፈር እብጥብጦችን መሰባበር፣ የአየር ክፍተቶችን ማስወገድ እና seedbed ማመቻቸት
Harrow	የላይኛውን የአፈር እብጥብጦች ማለስለስ እና መስበር

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የተለያዩ የአፈር ማዘጋጃ መሣሪያዎችን ከሚሰጡት ተግባር ጋር ለማዛመድ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የታመቀ አፈርን በጥልቀት የሚሰብረውን ሰብሰይለር (Subsoiler) እና የላይኛውን አፈር የሚያለሰልሰውን ካልቲቬተር (Cultivator) አያምታቱ።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 225-234 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የሰው ልጅ ስነ-ምግብ መግቢያ

የ Body Mass Index ቀመርቀመር

\text{BMI} = \frac{m}{h^2}

\text{BMI} = \frac{m}{h^2}

$\text{BMI}$: የሰውነት ክብደት መረጃ ጠቋሚ $\text{kg}\,\text{m}^{-2}$
$m$: የሰውነት ክብደት $\text{kg}$
$h$: የሰውነት ቁመት $\text{m}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የአንድን ሰው የክብደት ምድብ ለመገምገም የ Body Mass Index ከክብደት እና ቁመት ለማስላት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

ቁመትን በስኩዌር ከማባዛትዎ በፊት ወደ ሜትር መቀየሩን ያረጋግጡ። ክብደትን በሴንቲሜትር በተገለጸ ቁመት ማካፈል የተሳሳተ ውጤት ይሰጣል።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 235-253 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የህጻናት የምግብ እጥረት ዓይነቶች እና መለኪያዎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥStunting · Wasting · Underweight

የምግብ እጥረት ዓይነት	የመለኪያ አመልካች	የእጥረቱ ባህሪ
Stunting	Height-for-age	Chronic ወይም ተደጋጋሚ
Wasting	Weight-for-height	Acute ወይም የአጭር ጊዜ
Underweight	Weight-for-age	Acute እና chronic

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በሰውነት መለኪያ አመልካቾች ላይ በመመስረት የህጻናት የምግብ እጥረት ዓይነቶችን ለመለየት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

Stunting የቁመት እጥረትን ከእድሜ አንጻር የሚለካ ሲሆን፤ wasting ደግሞ የክብደት እጥረትን ከቁመት አንጻር ይለካል።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 235-253 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የ Macronutrient የኃይል መጠን እና የቀን ድርሻየማጣቀሻ ሠንጠረዥCarbohydrates · Lipids · Proteins

Macronutrient	የሚሰጠው የኃይል መጠን	የሚመከረው የቀን የካሎሪ ድርሻ
Carbohydrates	$4\text{ kcal g}^{-1}$	$45\text{ to }65\%$
Lipids	$9\text{ kcal g}^{-1}$	$20\text{ to }35\%$
Proteins	$4\text{ kcal g}^{-1}$	$10\text{ to }35\%$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በአንድ ግራም የሚመነጨውን የኃይል መጠን እና ለዋና ዋና macronutrients የሚመከረውን የቀን የካሎሪ ድርሻ ለማወዳደር ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

Lipids በአንድ ግራም 9 kcal ይሰጣሉ፤ ይህም ካርቦሃይድሬት ወይም ፕሮቲን ከሚሰጡት 4 kcal ከአጥፍ በላይ ነው።

ከGrade 11 Agriculture፣ ገጽ 235-253 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የተለያየ የምግብ አመራረትና ፍጆታ

በማብቀል ወቅት የእርጥበት ውኃን ማፍሰስየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ጥራጥሬዎችን በሚያበቅሉበት ጊዜ ንጥረ-ምግብ እንዳይባክን የሚደረጉ የተሳሳቱ አሰራሮችን ለማረም ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

እህሎች መዘፈዘፍ ያለባቸው ውኃውን ሙሉ በሙሉ በሚመጡት ልክ ብቻ መሆን አለበት። የተረፈውን ውኃ ማፍሰስ በውኃ ውስጥ የሚሟሙ ጠቃሚ ንጥረ-ነገሮችን ያባክናል።

ከGrade 11 Agriculture፣ ከገጽ 254 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ባህላዊ ምግቦች እና የሚበሉ የዱር እፅዋትየማጣቀሻ ሠንጠረዥጩኮ · ቆጮ · የቀርከሃ ቡቃያ · +2

ባህላዊ ምንጭ	ሳይንሳዊ ወይም የአካባቢ ስም	የሥነ-ምግብ ጠቀሜታ
ጩኮ	የገብስ ዱቄት እና የተቀመመ ቅቤ	የessential nutrients የተከማቸ ምንጭ
ቆጮ	እንሰት (Ensete ventricosum)	ዋነኛ energy-rich የሆነ ባህላዊ ዋና ምግብ
የቀርከሃ ቡቃያ	Oxytenanthera abyssinica	በessential minerals የበለፀገ
ሳማ	Urtica simensis	በessential minerals የበለፀገ
የዱር እንጉዳይ	የሚበሉ የfungal ዝርያዎች	በessential minerals የበለፀገ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ለሥነ-ምግብ ተስማሚ የሆኑ የኢትዮጵያ ባህላዊ ምግቦችን እና የዱር እፅዋትን ለመለየት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

እንደ Oxytenanthera abyssinica ያሉ ለማዕድን ምንጭ የሆኑ የዱር እፅዋትን ከተለመዱት የሰብል ዓይነቶች ጋር አያምታቱ።

ከGrade 11 Agriculture፣ ከገጽ 254 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የንጥረ-ምግብ ማበልጸጊያ ስልቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥFortification · Germination · Fermentation · +1

ዘዴ	ዋና ሂደት	የሥነ-ምግብ ጥቅም
Fortification	ሆን ተብሎ micronutrients መጨመር	ሰፊ የ micronutrient እጥረትን ይከላከላል
Germination	መዘፍዘፍ (ከ 8 እስከ 16 h) እና ማብቀል (ከ 12 እስከ 24 h)	vitamin B (2x)፣ vitamin C (10x) እና የመፈጨት አቅምን ይጨምራል
Fermentation	በ yeasts ወይም bacteria አማካኝነት መሰባበር	የ Ca፣ P እና Fe መመጠጥን ያሻሽላል፣ ሊጥ እንዲቦካ ያደርጋል
Roasting	በ ovens ውስጥ በደረቅ ሙቀት ማብሰል	ተፈጥሯዊ ጭማቂዎችን እና ጣዕምን ለማስቀረት የውጭውን ንብርብር ያሽጋል

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በባህላዊ ወይም በኢንዱስትሪ ደረጃ የምግቦችን ንጥረ-ምግብ ይዘት እና የመዋሃድ አቅም የሚጨምሩ ዘዴዎችን ለማነጻጸር ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

ማብቀል እና ማብላላት ንጥረ-ምግቦችን በተፈጥሮ መንገድ ሲያሳድጉ፣ ፎርቲፊኬሽን ግን ተጨማሪ ቫይታሚኖችን እና ማዕድናትን ሆን ተብሎ መጨመር ነው።

ከGrade 11 Agriculture፣ ከገጽ 254 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ተመሳሳይ ትምህርት በሌሎች ክፍሎች

ፈተና ካለፈው ክፍል የተማሩትን መጠየቁን አያቆምም። የእነዚያ ክፍሎች ካርዶችም እዚህ አሉ።

12ኛ ክፍል59 ካርዶች

የ11ኛ ክፍል ሌሎች ትምህርቶችዎ

በዚህ ክፍል እስካሁን ካርድ ያላቸው ሌሎች ትምህርቶች በሙሉ።

ተማሪዎች የሚጠይቋቸው ጥያቄዎች

የ11ኛ ክፍል ግብርና ካርዶች ምን ይሸፍናሉ?: ከአገር አቀፉ መጽሐፍ 16 ምዕራፎች የተወሰዱ 55 ካርዶች፦ የሰብል አመራረት መግቢያ፣ የማሳ ሰብሎች አመራረትና አያያዝ፣ የኢንዱስትሪ ሰብሎች አመራረትና አያያዝ፣ የእርሻ እንስሳት መግቢያ፣ የእንስሳት መኖና አቀራረብ፣ የእንስሳት ጄኔቲክስና ዝርያ ማሻሻል፣ የእርሻ እንስሳት መጠለያ፣ መሰረታዊ የእንስሳት ጤናና የበሽታ መቆጣጠር እና ሌሎች 8። እያንዳንዱን ምዕራፍ በገጹ ላይ አንድ ካርድ በአንድ ጊዜ መውሰድ ይችላሉ።
በ11ኛ ክፍል አገር አቀፍ ፈተና አለ?: የለም። ኢትዮጵያ አገር አቀፍ ፈተና የምትሰጠው በ6ኛ፣ በ8ኛና በ12ኛ ክፍል ብቻ ነው። እነዚህ ካርዶች ለትምህርት ቤትዎ ፈተናዎች፣ እንዲሁም ከጥቂት ዓመታት በኋላ ለሚመጣው አገር አቀፍ ፈተና ናቸው።
እነዚህ ካርዶች ከየት መጡ?: ለዚህ ክፍል ከተዘጋጀው የትምህርት ሚኒስቴር መጽሐፍ፣ ከGrade 11 Agriculture ተቀድተዋል። ከዚያም ምዕራፉን ማየት የማይችል ሁለተኛ ማጣሪያ እያንዳንዱን ቀመር፣ ቋሚ ቁጥርና የሠንጠረዥ ረድፍ እንደገና ያሰላል፤ ማጣሪያው ማረጋገጥ ያልቻለውን ሁሉ ሳያወጣ ይይዘዋል።
ይህ ነጻ ነው?: አዎ። እዚህ ያለው እያንዳንዱ ካርድ በነጻ ይነበባል፤ ለኅትመት የተዘጋጀውም ሉህ በነጻ ይወርዳል። ሁለቱም መለያ አይጠይቁም።
ይህ ለመጨረሻ ጊዜ የተረጋገጠው መቼ ነው?: 30 ኦገስት 2026። ካርዶች ምዕራፍ በምዕራፍ ይመጣሉ፤ ከእያንዳንዱ በታች ያለው መስመር ያ ካርድ ለመጨረሻ ጊዜ የተነበበበትን ቀን ይናገራል።

ያጥኑ፣ ከዚያም ራስዎን ይፈትኑ

ተማሪ እነዚህን ካርዶች ወደ መልመጃ ጥያቄዎች ይለውጣቸዋል፣ እየሠሩ ያርማቸዋል፤ ያልገባዎትንም የሚያብራራ የAI አስተማሪ አለ።

በነጻ ይጀምሩ