የ9ኛ ክፍል ባዮሎጂ ካርዶች ምን ይሸፍናሉ?

ከአገር አቀፉ መጽሐፍ 6 ምዕራፎች የተወሰዱ 26 ካርዶች፦ የባዮሎጂ መግቢያ፣ የህያዋን ፍጥረታት ባህሪያት እና ምደባ፣ ሴሎች፣ ስነ ተዋልዶ፣ የሰው ጤና፣ ስነ ምግብ እና በሽታዎች እና ኢኮሎጂ። እያንዳንዱን ምዕራፍ በገጹ ላይ አንድ ካርድ በአንድ ጊዜ መውሰድ ይችላሉ።

በ9ኛ ክፍል አገር አቀፍ ፈተና አለ?

የለም። ኢትዮጵያ አገር አቀፍ ፈተና የምትሰጠው በ6ኛ፣ በ8ኛና በ12ኛ ክፍል ብቻ ነው። እነዚህ ካርዶች ለትምህርት ቤትዎ ፈተናዎች፣ እንዲሁም ከጥቂት ዓመታት በኋላ ለሚመጣው አገር አቀፍ ፈተና ናቸው።

እነዚህ ካርዶች ከየት መጡ?

ለዚህ ክፍል ከተዘጋጀው የትምህርት ሚኒስቴር መጽሐፍ፣ ከGrade 9 Biology ተቀድተዋል። ከዚያም ምዕራፉን ማየት የማይችል ሁለተኛ ማጣሪያ እያንዳንዱን ቀመር፣ ቋሚ ቁጥርና የሠንጠረዥ ረድፍ እንደገና ያሰላል፤ ማጣሪያው ማረጋገጥ ያልቻለውን ሁሉ ሳያወጣ ይይዘዋል።

ይህ ነጻ ነው?

አዎ። እዚህ ያለው እያንዳንዱ ካርድ በነጻ ይነበባል፤ ለኅትመት የተዘጋጀውም ሉህ በነጻ ይወርዳል። ሁለቱም መለያ አይጠይቁም።

ይህ ለመጨረሻ ጊዜ የተረጋገጠው መቼ ነው?

6 ሴፕቴምበር 2026። ካርዶች ምዕራፍ በምዕራፍ ይመጣሉ፤ ከእያንዳንዱ በታች ያለው መስመር ያ ካርድ ለመጨረሻ ጊዜ የተነበበበትን ቀን ይናገራል።

ነጻ አጭር ማስታወሻዎች እና የማጠናከሪያ ካርዶች

የ9ኛ ክፍል ባዮሎጂ

የ9ኛ ክፍል ባዮሎጂ በተማሪ ላይ 26 የማጠናከሪያ ካርዶች አሉት፤ በአገር አቀፍ ሥርዓተ ትምህርቱ ምዕራፎች ተደራጅተዋል። እያንዳንዱ ካርድ ሕጉ መቼ እንደሚሠራ፣ በውስጡ ያለው እያንዳንዱ ምልክት ምን እንደሚወክልና ተማሪዎች በብዛት የሚሳሳቱበትን ነጥብ ይገልጻል። በነጻ ይነበባሉ፤ መለያም አይጠይቁም።

26
ካርዶች: 6
ምዕራፎች: 2
ቀመሮች: 17
የማጣቀሻ ሠንጠረዦች: Grade 9 Biology
መጽሐፍ: ነጻ
ዋጋ: 6 ሴፕቴምበር 2026
የመጨረሻ ማረጋገጫ

ሁሉም26የማጣቀሻ ሠንጠረዥ17የተለመደ ስህተት4ቀመር2ሕግ2ዘዴ1

የባዮሎጂ መግቢያ

የተለመዱ የባዮሎጂ ላቦራቶሪ መሣሪያዎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥAutoclave · Incubator · Petri dish · +3

መሣሪያ	ዋና ተግባር
Autoclave	Steam በመጠቀም መሳሪያዎችን sterilize ያደርጋል እንዲሁም bacterial sporesን ይገድላል
Incubator	ለmicrobial growth ተስማሚ የሆነ optimal temperature ይጠብቃል
Petri dish	እንደ agar ያሉ solid culture mediaን ይይዛል
Slide and cover slip	Specimenን ይደግፋል እንዲሁም በሚታይበት ወቅት እንዳይደርቅ ይከላከላል
Dissecting kit	Internal organs ለመቁረጥ እና ለመመርመር የሚያስፈልጉ መሳሪያዎችን ይይዛል
Tongs	የሞቁ crucibles፣ beakers እና glasswareን ያነሳል

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የላቦራቶሪ መሣሪያዎችን ከተግባራቸው ጋር ለማዛመድ ይህንን ሰንጠረዥ ተጠቀም።

ተጠንቀቁ

በከፍተኛ ሙቀት ማይክሮኦርጋኒዝሞችን የሚያጠፋውን autoclave ለእድገት ምቹ ሙቀት ከሚሰጠው incubator ጋር አታምታታ።

ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 1-18 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የሳይንሳዊ ዘዴ ቅደም ተከተሎችዘዴ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የሳይንሳዊ ምርምር ደረጃዎችን ቅደም ተከተል ለማስቀመጥ ይህንን ተጠቀም: ትዝብት፣ ጥያቄ መጠየቅ፣ መላ ምት መቅረጽ፣ ሙከራ ማካሄድ፣ ድምዳሜ ላይ መድረስ እና ውጤትን ማሳወቅ።

ተጠንቀቁ

መላ ምት (hypothesis) መፈጠር ያለበት ከሙከራ በፊት ነው፤ እንዲሁም በሙከራ ሊፈተሽ የሚችል መሆን አለበት።

ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 1-18 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የብርሃን ማይክሮስኮፕ ጠቅላላ የማጉላት አቅምቀመር

M_{\text{total}} = M_{\text{eyepiece}} \times M_{\text{objective}}

M_{\text{total}} = M_{\text{eyepiece}} \times M_{\text{objective}}

$M_{\text{total}}$: ጠቅላላ የማጉላት አቅም $1$
$M_{\text{eyepiece}}$: የዓይነ መነጽር ሌንስ የማጉላት አቅም $1$
$M_{\text{objective}}$: የአንጻራዊ ሌንስ የማጉላት አቅም $1$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የዓይነ መነጽር እና የአንጻራዊ ሌንስ የማጉላት አቅም ሲሰጥ ጠቅላላውን ማጉላት ለማስላት ይህን ቀመር ተጠቀም።

ተጠንቀቁ

ጠቅላላ ማጉላት የሁለቱ ሌንሶች የማጉላት አቅም ብዜት እንጂ ድምር አይደለም።

ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 1-18 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ከፍተኛ ሌንስ ላይ Coarse Adjustment መጠቀምየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የማይክሮስኮፕ አጠቃቀም እና ምስል የማጥራት ቅደም ተከተል ሲጠየቅ ይህንን ደንብ ተጠቀም።

ተጠንቀቁ

በከፍተኛ ማጉያ ሌንስ (high power) ወቅት coarse adjustment knob በፍጹም አትጠቀም፤ ምክንያቱም መስታወቱን እና ሌንሱን ሊሰብረው ይችላል።

ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 1-18 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የህያዋን ፍጥረታት ባህሪያት እና ምደባ

የሁለትዮሽ ስያሜ ደንቦችሕግ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በካሮለስ ሊኒየስ ሥርዓት የተመሠረቱ የሕያዋን ፍጥረታት ሳይንሳዊ ስሞችን ሲጽፉ ወይም ሲገመግሙ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የወገን ስም ሁልጊዜ በትልቅ ፊደል፣ የዝርያ መጠሪያ ደግሞ በትንሽ ፊደል ይጀምራል። በእጅ ሲጻፍ ከሥሩ ይሰመራል፤ በህትመት ጊዜ ደግሞ በሰያፍ ፊደል ይጻፋል።

ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 19-43 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የአምስቱ መንግሥታት ምደባየማጣቀሻ ሠንጠረዥMonera · Protista · Fungi · +2

መንግሥት	የሴል ዓይነት	የሰውነት አደረጃጀት	ሥርዓተ ምግብ	የሴል ግድግዳ
Monera	Prokaryotic	ባለአንድ ሴል (Unicellular)	Autotrophic ወይም Heterotrophic	አለ (non-cellulose)
Protista	Eukaryotic	ባለአንድ ሴል ወይም ባለብዙ ሴል (Unicellular ወይም Multicellular)	Autotrophic ወይም Heterotrophic	በአንዳንዶቹ አለ፣ በሌሎቹ የለም
Fungi	Eukaryotic	አብዛኛውን ጊዜ ባለብዙ ሴል (multicellular)	Heterotrophic (absorptive)	አለ (chitin)
Plantae	Eukaryotic	ባለብዙ ሴል (Multicellular)	Autotrophic (photosynthetic)	አለ (cellulose)
Animalia	Eukaryotic	ባለብዙ ሴል (Multicellular)	Heterotrophic (ingestive)	የለም

መቼ እንደሚጠቀሙበት

አምስቱን የሕያዋን መንግሥታት በሴል መዋቅር፣ በሰውነት አደረጃጀት፣ በሥርዓተ ምግብ እና በሴል ግድግዳ ይዘት ለማወዳደር ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ፈንገሶች እንደ እንስሳት ምግብ አይውጡም። ኢንዛይሞችን ወደ ውጭ በመርጨት የተፈጨውን ምግብ የሚመጡ ሲሆን፣ የሴል ግድግዳቸው የተሠራው ከኪቲን እንጂ ከሴሉሎስ አይደለም።

ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 19-43 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ዋና ዋና የዕፅዋት ክፍሎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥBryophytes · Gymnosperms · Angiosperms

ምድብ	የቧንቧ ሕብረ ህዋስ	ዘር	አበባ እና ፍሬ
Bryophytes	የለም	የለም	የለም
Gymnosperms	አለ	አለ (naked seeds)	የለም
Angiosperms	አለ	አለ (ፍሬ ውስጥ የተከበበ)	አለ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የዕፅዋት መንግሥት ክፍሎችን በቧንቧ ሕብረ ህዋስ፣ በዘር አፈጣጠር እና በአበባ መኖር ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ጂምኖስፐርሞች ዘር አላቸው ነገር ግን አበባ ወይም ፍሬ አያዘጋጁም። አንጂኦስፐርሞች ብቻ ናቸው አበባና ፍሬ የሚያፈሩት።

ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 19-43 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የታክሶኖሚ ቅደም ተከተልየማጣቀሻ ሠንጠረዥDomain · Kingdom · Phylum / Division · +5

ደረጃ	ትርጉም	የጭላዳ ምሳሌ
Domain	ከ Kingdom በላይ ያለ እጅግ ሰፊው ምድብ	Eukarya
Kingdom	ተመሳሳይ phyla የያዘ taxon	Animalia
Phylum / Division	ተመሳሳይ classes የያዘ taxon	Chordata
Class	ተመሳሳይ orders የያዘ taxon	Mammalia
Order	ተመሳሳይ families የያዘ taxon	Primate
Family	ተመሳሳይ genera የያዘ taxon	Cercopithecidae
Genus	ተመሳሳይ species የያዘ taxon	Theropithecus
Species	መራባት የሚችሉ ዘሮችን ለማፍራት እርስ በርስ የሚዳቀሉ ህያዋን ፍጥረታት	Theropithecus gelada

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የታክሶኖሚ ደረጃዎችን ከግዛት (Domain) እስከ ዝርያ (Species) ባለው ቅደም ተከተል ለማስቀመጥ ወይም የኢትዮጵያ ዝርያዎችን ለመመደብ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የዕፅዋት ተመራማሪዎች ከ Phylum ይልቅ Division የሚለውን መጠሪያ ይጠቀማሉ። የአንድ ዝርያ አባላት ተዋልደው የሚራባ ዘር መተካት መቻል አለባቸው።

ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 19-43 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የቫይረስ የምደባ ስህተትየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ቫይረሶች በአምስቱ መንግሥታት ምደባ ውስጥ ያልተካተቱበትን ምክንያት ሲያብራሩ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ቫይረሶችን በአምስቱ መንግሥታት ውስጥ እንዳይመድቡ። ቫይረሶች የሴል መዋቅር የላቸውም፣ አያድጉም፣ አይተነፍሱም፣ እናም ያለ አስተናጋጅ ሕያው ሴል ራሳቸውን ማባዛት አይችሉም።

ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 19-43 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ሴሎች

የሕዋስ የትራንስፖርት መንገዶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥDiffusion · Osmosis · Active transport

የትራንስፖርት መንገድ	የ Concentration አቅጣጫ	የ Energy (ATP) ፍላጎት	ምሳሌ
Diffusion	ከከፍተኛ ወደ ዝቅተኛ concentration	አያስፈልግም	Oxygen ወደ cells ውስጥ መግባት
Osmosis	ከከፍተኛ የውሃ concentration ወደ ዝቅተኛ የውሃ concentration	አያስፈልግም	ውሃ ወደ ዕፅዋት roots ውስጥ መግባት
Active transport	ከዝቅተኛ ወደ ከፍተኛ concentration	ያስፈልጋል	Sodium-potassium pump

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ንጥረ ነገሮች በሕዋስ ሽፋን በኩል እንዴት እንደሚጓጓዙ በአቅጣጫ እና በሃይል ፍጆታ ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

Active transport ንጥረ ነገሮችን ከዝቅተኛ ወደ ከፍተኛ concentration የሚያጓጉዝ ሲሆን ሁልጊዜም energy ይፈልጋል።

ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 44-73 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የሕዋሳት ምላሽ በ Osmosis ጊዜ የሚፈጠር ስህተትየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ሕዋሳት በ hypotonic ወይም hypertonic መፍትሄዎች ውስጥ ሲገቡ የሚፈጠረውን ለውጥ ለማብራራት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የእፅዋት ሕዋሳት በ hypotonic መፍትሄ ውስጥ አይፈነዱም፤ ጠንካራው Cell wall ግፊቱን ተቋቁሞ turgid ያደርጋቸዋል። የእንስሳት ሕዋሳት ግን Cell wall ስለሌላቸው ይፈነዳሉ።

ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 44-73 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

በእፅዋት እና በእንስሳት ሕዋሳት መካከል ያሉ ልዩነቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥCell wall · Chloroplast · Vacuole · +1

Organelle ወይም መዋቅር	Plant Cell	Animal Cell
Cell wall	አለ (Cellulose)	የለም
Chloroplast	አለ	የለም
Vacuole	ትልቅ እና ቋሚ	ትንሽ እና ጊዜያዊ
Centrioles	የለም	አለ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በማይክሮስኮፕ ሥር የእፅዋት እና የእንስሳት ሕዋሳትን ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

Mitochondria እና Cell membrane በእፅዋትም በእንስሳትም ሕዋሳት ውስጥ ይገኛሉ፤ በእንስሳት ብቻ አይደሉም።

ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 44-73 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የ Cell Theory መርሆዎች እና ዋና ሳይንቲስቶችሕግ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የሕዋስ ንድፈ ሀሳብን ዋና ዋና መርሆዎች ወይም የሳይንቲስቶችን አስተዋፅኦ ለመዘርዘር ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ሮበርት ሁክ በ 1665 ሕዋስን በቡሽ ላይ ለመጀመሪያ ጊዜ ቢሰይምም፤ Cell theory ያረጋገጡት ሽላይደን (ዕፅዋት፣ 1838)፣ ሽዋን (እንስሳት፣ 1839) እና ቪርሾው (ሕዋሳት ከነበሩት ይከፈላሉ፣ 1856) ናቸው።

ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 44-73 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Prokaryotic እና Eukaryotic ሕዋሳትየማጣቀሻ ሠንጠረዥNucleus · Membrane-bound organelles · Ribosomes · +2

ባህሪ	Prokaryotic Cell	Eukaryotic Cell
Nucleus	የለም	አለ
Membrane-bound organelles	የለም	አለ
Ribosomes	በአንፃራዊነት አነስተኛ	በአንፃራዊነት ትልቅ
የDNA organization	Circular plasmids፣ ያለ proteins	Linear strands ከproteins ጋር
Cell wall	Peptidoglycan	በplants ውስጥ Cellulose፣ በanimals ውስጥ የለም

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የሕዋስ ውስብስብነትን ለማነጻጸር እና ባክቴሪያን ከእፅዋት እና እንስሳት ሕዋሳት ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

Ribosomes በሁለቱም የሕዋስ ዓይነቶች ውስጥ ይገኛሉ። Ribosomes በ membrane የታጠሩ አካላት አይደሉም።

ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 44-73 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የሕዋስ organelles እና የያንዳንዳቸው ሥራየማጣቀሻ ሠንጠረዥNucleus · Mitochondrion · Ribosome · +5

Organelle	የሚሠራው ሥራ
Nucleus	የሕዋሱን chromosomes (DNA) ይይዛል፤ የሕዋሱን ሥራ ይቆጣጠራል፤ የትኞቹ proteins እንደሚሠሩ ይመራል።
Mitochondrion	የ aerobic respiration ቦታ ሲሆን አብዛኛው የሕዋሱ ATP እዚህ ይለቀቃል። የእጽዋት ሕዋስም ልክ እንደ እንስሳ ሕዋስ mitochondria አለው።
Ribosome	የ protein synthesis ቦታ ነው። በ cytoplasm ውስጥ ነጻ ሆኖ ወይም ከ rough endoplasmic reticulum ጋር ተጣብቆ ይገኛል።
Endoplasmic reticulum (ER)	በሕዋሱ ውስጥ ቁሶችን የሚያጓጉዝ የ membrane መተላለፊያ መረብ ነው። Rough ER ribosomes ተሸክሞ proteins ያስተናግዳል፤ smooth ER ribosomes የለውም፤ lipids ይሠራል።
Golgi apparatus	ከ ER የሚመጡትን proteins ያስተካክላል፣ ይለያል፣ በ vesicles ውስጥም ያሽጋል፤ ይህም በሕዋሱ ውስጥ ለሚሠራ ሥራ ወይም ወደ ውጭ ለመላክ ነው።
Lysosome	የምግብ መፍጫ enzymes የያዘ ከረጢት ነው። ያረጁ የሕዋስ ክፍሎችን፣ የምግብ ቅንጣቶችንና ገብተው የሚያጠቁ bacteria ይበታትናል።
Chloroplast	chlorophyll ይይዛል፤ የ photosynthesis ቦታ ነው። የእጽዋትና የ algae ሕዋሳት አላቸው፤ የእንስሳ ሕዋስ ግን ፈጽሞ የለውም፤ በእጽዋት ውስጥም ብርሃን የማይደርስባቸው እንደ ሥር ያሉ ሕዋሳት የላቸውም።
Vacuole	በእጽዋት ሕዋስ ውስጥ አንድ ትልቅ ቋሚ vacuole cell sap ያከማቻል፤ የውሃ ግፊቱም ሕዋሱን turgid ያደርገዋል። የእንስሳ ሕዋሳት ትንንሽና ጊዜያዊ vacuoles አሏቸው።

መቼ እንደሚጠቀሙበት

አንድ ጥያቄ organelle ሰይሞ ሥራውን ሲጠይቅ ወይም ሥራ ገልጾ የትኛው organelle እንደሚሠራው ሲጠይቅ ተጠቀምበት። የእጽዋትና የእንስሳ ሕዋስ የሚጋሯቸውን ክፍሎች ለማነጻጸርም ይረዳል።

ተጠንቀቁ

ተማሪዎች የእጽዋት ሕዋስ mitochondria ሳይሆን chloroplasts አለው ብለው ይጽፋሉ፤ ቀጥለውም እጽዋት በ chloroplast ውስጥ ይተነፍሳል ብለው ይመልሳሉ። የእጽዋት ሕዋስ ሁለቱም አሉት። ልክ እንደ እንስሳ ሕዋስ ቀንም ሌሊትም respiration የሚያካሂደው በ mitochondria ውስጥ ነው፤ chloroplast ግን የሚሠራው በብርሃን ብቻ ነው፤ የሚይዙትም ብርሃን የሚደርሳቸው አረንጓዴ ሕዋሳት ብቻ ናቸው። የእጽዋትና የእንስሳ ሕዋስ የሚጋሩት የትኛው organelle ነው ተብሎ ሲጠየቅ mitochondrion፣ nucleus፣ ribosome እና cell membrane ሁሉም ትክክል ናቸው፤ chloroplast፣ cell wall እና ትልቁ vacuole ግን አይደሉም።

ስነ ተዋልዶ

በግብረ ሥጋ ግንኙነት የሚተላለፉ የተለመዱ በሽታዎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥTrichomoniasis · Chlamydia · Gonorrhea · +2

የበሽታው ስም	አምጪ ተውሳክ	የተውሳኩ ዓይነት	በአንቲባዮቲክስ ይታከማል
Trichomoniasis	Trichomonas vaginalis	Protozoan	አይደለም (antiprotozoal drugs ይጠቀማል)
Chlamydia	Chlamydia trachomatis	Bacterium	አዎ
Gonorrhea	Neisseria gonorrhoeae	Bacterium	አዎ
Syphilis	Treponema pallidum	Bacterium	አዎ
HIV/AIDS	Human Immunodeficiency Virus	Virus	አይደለም (በantiretroviral drugs ቁጥጥር ይደረግበታል)

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በግብረ ሥጋ ግንኙነት የሚተላለፉ በሽታዎችን አምጪ ተውሳኮች እና የሕክምና መንገዶች ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

አንቲባዮቲክሶች እንደ ቂጥኝ እና ጨብጥ ያሉ ባክቴሪያዎችን ያክማሉ፤ በቫይረስ ለሚመጣው HIV ግን አይሰሩም።

ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 74-102 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የእርግዝና መከላከያ እና የበሽታ መከላከያ ልዩነትየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የተለያዩ የቤተሰብ ምጣኔ ዘዴዎችን ጥቅምና ገደብ በሚገመግሙበት ጊዜ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የሆርሞን ክኒኖች፣ መርፌዎች፣ ሉፕ እና ቀዶ ጥገና እርግዝናን ይከላከላሉ እንጂ ከኤች አይ ቪ ወይም ከአባለዘር በሽታዎች አይከላከሉም። ሁለቱንም የሚከላከሉት ኮንዶም እና ራስን መከልከል ብቻ ናቸው።

ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 74-102 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የወር አበባ ዑደት የሆርሞን ቁጥጥርየማጣቀሻ ሠንጠረዥFSH · Estrogen · LH · +1

ሆርሞን	አመንጪ እጢ	በወር አበባ ዑደት ውስጥ ያለው ዋና ተግባር
FSH	Pituitary gland	የfollicle እድገትን እና የestrogen secretionን ያነቃቃል
Estrogen	Ovarian follicle	የuterine endometriumን ያወፍራል እንዲሁም የLH surgeን ያስነሳል
LH	Pituitary gland	Ovulationን ያስነሳል እንዲሁም የተሰበረውን follicle ወደ corpus luteum ይቀይራል
Progesterone	Corpus luteum	ለembryo implantation ሲባል የወፈረውን የuterine lining ጠብቆ ያቆያል

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በወር አበባ ዑደት ውስጥ የፒቱይታሪ እና የእንቁልፍጢት ሆርሞኖችን ተግባር ለመረዳት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የእንቁላል መለቀቅን (ovulation) በቀጥታ የሚያስነሳው የLH መጨመር እንጂ FSH ወይም progesterone አይደለም።

ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 74-102 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የኢ-ጾታዊ መራባት ዓይነቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥBinary/Multiple Fission · Fragmentation · Budding · +2

ዓይነት	ዋና ሂደት	የሕያዋን ምሳሌዎች
Binary/Multiple Fission	ወላጅ አካል ወደ ሁለት ወይም ከዚያ በላይ እኩል የሆኑ daughter cells ይከፈላል	Bacteria, Malarial parasites
Fragmentation	ወላጅ አካል ወደ ቁርጥራጮች ተሰባብሮ እያንዳንዱ ቁራጭ ወደ ሙሉ አካል ያድጋል (regenerate ያደርጋል)	Spirogyra, Worms
Budding	ወላጅ አካል outgrowth ወይም bud በመፍጠር እኩል ባልሆነ መንገድ ይከፈላል	Yeast, Hydra
Vegetative Propagation	አዲስ ተክል እንደ runners, rhizomes, tubers ካሉ vegetative ክፍሎች ያድጋል	Strawberry, Couch grass, Potato
Parthenogenesis	Unfertilized egg በቀጥታ ወደ ሙሉ አዋቂ አካል ያድጋል	Honeybee drones, Whiptail lizard

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የተለያዩ የኢ-ጾታዊ መራባት ዓይነቶችን እና ምሳሌዎችን ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

በማቆጥቆጥ (budding) ወቅት የሚፈጠሩት ክፍሎች መጠናቸው እኩል አይደለም፤ በሁለትዮሽ ክፍፍል (binary fission) ግን እኩል ናቸው።

ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 74-102 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የሰው ጤና፣ ስነ ምግብ እና በሽታዎች

Body Mass Indexቀመር

\text{BMI} = \frac{m}{h^2}

\text{BMI} = \frac{m}{h^2}

$m$: የሰውነት መጠነ ቁስ $kg$
$h$: ቁመት $m$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የአንድን ሰው Body mass እና Height በመጠቀም የሰውነት ክብደት ምጣኔን ለማስላት እና የክብደት ደረጃን ለመለየት ይጠቀሙበታል።

ተጠንቀቁ

ቁመት ስኩዌር ከመደረጉ በፊት ወደ ሜትር መለወጥ አለበት እንጂ በሴንቲሜትር መተው የለበትም። ከፍተኛ የጡንቻ ብዛት ያላቸው አትሌቶች ተጨማሪ ስብ ሳይኖራቸው ከፍተኛ BMI ሊያስመዘግቡ ይችላሉ።

ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 103-136 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የተመጣጠነ ምግብ እጥረት ዓይነቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥWasting · Stunting · Underweight

ሁኔታ	የመለኪያ ትርጉም	መሰረታዊ መንስኤ
Wasting	ዝቅተኛ weight-for-height	የቅርብ ጊዜ እና ከባድ የምግብ እጥረት ወይም በሽታ
Stunting	ዝቅተኛ height-for-age	የሰነበተ (chronic) ወይም ተደጋጋሚ undernutrition
Underweight	ዝቅተኛ weight-for-age	የተደባለቀ acute እና chronic የሆነ የስነ-ምግብ እጥረት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በህፃናት ላይ የሚከሰቱ የተመጣጠነ ምግብ እጥረት መለኪያዎችን ለመለየት ይጠቀሙበታል።

ተጠንቀቁ

Wasting የክብደትና የቁመት ንፅፅር (አጣዳፊ) ሲሆን፣ Stunting ደግሞ የቁመትና የእድሜ ንፅፅር (የቆየ) ነው።

ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 103-136 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ንጥረ ምግቦች እና የጉድለት በሽታዎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥProtein · Carbohydrate · Vitamin C · +3

Nutrient	የምግብ ምንጮች	ዋና ተግባር	የጉድለት በሽታ
Protein	ስጋ፣ ዓሳ፣ እንቁላል፣ አኩሪ አተር፣ ወተት	ለእድገት እና የ tissue ጥገና	Kwashiorkor
Carbohydrate	ድንች፣ ስንዴ፣ በቆሎ፣ ሩዝ፣ ዳቦ	ዋና የጉልበት (energy) ምንጭ	Marasmus
Vitamin C	ብርቱካን፣ ሎሚ፣ የ citrus ፍራፍሬዎች	የ tissue ጥገና እና የቁስል መዳን	Scurvy
Vitamin D	የዓሳ ዘይት፣ ወተት፣ ቅቤ፣ የፀሐይ ብርሃን	የ calcium መመጠጥ እና የአጥንት ግንባታ	Rickets
Iron	ጉበት፣ ቀይ ስጋ፣ እንቁላል፣ Tikur teff	በቀይ የደም ሴሎች ውስጥ የ hemoglobin ውህደት	Anemia
Calcium	ወተት፣ አይብ፣ አረንጓዴ አትክልቶች	የአጥንት፣ የጥርስ መዋቅር እና የጡንቻ መኮማተር (muscle contraction)	Rickets እና ደካማ አጥንቶች

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ንጥረ ምግቦችን ከባዮሎጂያዊ ተግባራቸው እና በተመጣጠነ ምግብ እጥረት ከሚመጡ በሽታዎች ጋር ለማዛመድ ይጠቀሙበታል።

ተጠንቀቁ

በፕሮቲን እጥረት የሚመጣውንና እብጠት የሚያስከትለውን Kwashiorkor በሃይልና በካርቦሃይድሬት እጥረት ምክንያት ሰውነትን ከሚያመነምነው Marasmus ጋር አያምታቱ።

ከGrade 9 Biology፣ ገጽ 103-136 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ኢኮሎጂ

ስነ-ምህዳራዊ ግንኙነቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥCompetition · Predation · Herbivory · +3

ግንኙነት	ዝርያ 1	ዝርያ 2	ምሳሌ
Competition	$-$	$-$	አረሞች እና የአትክልት ተክሎች
Predation	$+$	$-$	ጭልፊት አይጥ ሲበላ
Herbivory	$+$	$-$	አባጨጓሬ ቅጠል ሲበላ
Parasitism	$+$	$-$	መዥገር በhost ላይ ሲመገብ
Mutualism	$+$	$+$	የacacia ጉንዳኖች እና የacacia ዛፍ
Commensalism	$+$	$0$	Cattle egrets እና የሚሰማሩ ከብቶች

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በስነ-ምህዳር ውስጥ በሁለት ህያዋን መካከል ያለውን የጥቅምና ጉዳት ግንኙነት ለመለየት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

በውድድር (Competition) ወቅት ሁለቱም ተሳታፊ ዝርያዎች ውስን ሀብትን ለመጋራት ስለሚገደዱ አሉታዊ ተጽዕኖ ይደርስባቸዋል።

ከGrade 9 Biology፣ ከገጽ 137 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የስነ-ምህዳር እርከኖችየማጣቀሻ ሠንጠረዥOrganism · Population · Community · +2

እርከን	ትርጉም	ምሳሌ
Organism	ነጠላ ህያው ነገር	አንድ ነጠላ carp
Population	በአንድ አካባቢ የሚኖሩ ተመሳሳይ species	በአንድ ሐይቅ ውስጥ ያሉ ሁሉም carp
Community	በአንድ አካባቢ ውስጥ ግንኙነት ያላቸው ሁሉም populations	በሐይቅ ውስጥ ያሉ fish፣ algae እና እፅዋት
Ecosystem	Community ሲደመር ሁሉም abiotic factors	በሐይቅ ውስጥ ያሉ ህያው community፣ ውሃ እና የፀሐይ ብርሃን
Biosphere	የሁሉም ecosystems አጠቃላይ ድምር	በምድር ላይ ህይወትን የሚደግፉ ሁሉም ዞኖች

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ስነ-ምህዳራዊ አደረጃጀቶችን ከአንድ ነጠላ ህያው ፍጡር ጀምሮ እስከ ዓለም አቀፍ ባዮስፌር በቅደም ተከተል ለማስቀመጥ ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

ማህበረሰብ (Community) የህያዋን ዝርያዎችን ስብስብ ብቻ የሚይዝ ሲሆን፥ ስነ-ምህዳር (Ecosystem) ግን ግዑዝ (Abiotic) አካላትን ጭምር ያካትታል።

ከGrade 9 Biology፣ ከገጽ 137 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ዋና ዋና የምድር ባዮሞችየማጣቀሻ ሠንጠረዥTropical Rain Forest · Desert · Savanna · +2

ባዮም	ዓመታዊ የዝናብ መጠን	ዋነኛ አካላዊ ባህሪ	ዋና ዋና እፅዋት
Tropical Rain Forest	ከ 130 እስከ 200 cm	ዓመቱን ሙሉ ሞቃታማ፣ ከፍተኛ diversity	Broad-leaf evergreen ዛፎች
Desert	ከ 10 cm በታች	ከፍተኛ የ temperature ልዩነት	እንደ cacti እና euphorbs ያሉ Succulents
Savanna	ከ 30 እስከ 50 cm	ረጅም ደረቅ ወቅት፣ ወቅታዊ እሳቶች	ሳሮች እና የተበተኑ fire-adapted ዛፎች
Boreal Forest (Taiga)	ከ 40 እስከ 100 cm	ረጅም ቀዝቃዛ ክረምት፣ acidic soil	እንደ pine እና spruce ያሉ Coniferous ዛፎች
Tundra	ከ 20 እስከ 60 cm	የ Permafrost ንጣፍ፣ አጭር በጋ	Mosses, lichens እና dwarf shrubs

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የየብስ ባዮሞችን በዝናብ መጠናቸው፣ በአየር ንብረታቸው እና በእፅዋት ዓይነቶቻቸው ለመለየት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

ቱንድራ (Tundra) ፐርማፍሮስት የተባለ በቋሚነት የቀዘቀዘ አፈር ስላለው ትልልቅ ዛፎች ስር ሰደው ማደግ አይችሉም።

ከGrade 9 Biology፣ ከገጽ 137 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የመጀመሪያ እና ሁለተኛ ደረጃ ስነ-ምህዳራዊ ተከታታይነትየማጣቀሻ ሠንጠረዥየመነሻ substrate · Pioneer species · የመነሻ ምክንያት · +1

ባህሪ	የመጀመሪያ ደረጃ ተከታታይነት	ሁለተኛ ደረጃ ተከታታይነት
የመነሻ substrate	አፈር የሌለው ባዶ አለት ወይም lava	ቀድሞ የነበረ አፈር ይገኛል
Pioneer species	Lichens እና mosses	ሳሮች እና herbaceous plants
የመነሻ ምክንያት	Volcanic island ወይም glacial retreat	የተተወ እርሻ፣ ጎርፍ ወይም እሳት
የማገገም ፍጥነት	ከመቶዎች እስከ ሺዎች የሚቆጠሩ ዓመታት	በጣም ፈጣን ማገገም

መቼ እንደሚጠቀሙበት

አዲስ መሬት ላይ ህይወት መፈጠርን እና ከጉዳት በኋላ የሚከሰት መልሶ ማገገምን ለማነጻጸር ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

ሁለተኛ ደረጃ ተከታታይነት (Secondary succession) ዝግጁ የሆነ አፈር ስላለው አፈር ለማዘጋጀት ላይከንና ሙስ አያስፈልጉትም።

ከGrade 9 Biology፣ ከገጽ 137 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ተመሳሳይ ትምህርት በሌሎች ክፍሎች

ፈተና ካለፈው ክፍል የተማሩትን መጠየቁን አያቆምም። የእነዚያ ክፍሎች ካርዶችም እዚህ አሉ።

የ9ኛ ክፍል ሌሎች ትምህርቶችዎ

በዚህ ክፍል እስካሁን ካርድ ያላቸው ሌሎች ትምህርቶች በሙሉ።

ተማሪዎች የሚጠይቋቸው ጥያቄዎች

የ9ኛ ክፍል ባዮሎጂ ካርዶች ምን ይሸፍናሉ?: ከአገር አቀፉ መጽሐፍ 6 ምዕራፎች የተወሰዱ 26 ካርዶች፦ የባዮሎጂ መግቢያ፣ የህያዋን ፍጥረታት ባህሪያት እና ምደባ፣ ሴሎች፣ ስነ ተዋልዶ፣ የሰው ጤና፣ ስነ ምግብ እና በሽታዎች እና ኢኮሎጂ። እያንዳንዱን ምዕራፍ በገጹ ላይ አንድ ካርድ በአንድ ጊዜ መውሰድ ይችላሉ።
በ9ኛ ክፍል አገር አቀፍ ፈተና አለ?: የለም። ኢትዮጵያ አገር አቀፍ ፈተና የምትሰጠው በ6ኛ፣ በ8ኛና በ12ኛ ክፍል ብቻ ነው። እነዚህ ካርዶች ለትምህርት ቤትዎ ፈተናዎች፣ እንዲሁም ከጥቂት ዓመታት በኋላ ለሚመጣው አገር አቀፍ ፈተና ናቸው።
እነዚህ ካርዶች ከየት መጡ?: ለዚህ ክፍል ከተዘጋጀው የትምህርት ሚኒስቴር መጽሐፍ፣ ከGrade 9 Biology ተቀድተዋል። ከዚያም ምዕራፉን ማየት የማይችል ሁለተኛ ማጣሪያ እያንዳንዱን ቀመር፣ ቋሚ ቁጥርና የሠንጠረዥ ረድፍ እንደገና ያሰላል፤ ማጣሪያው ማረጋገጥ ያልቻለውን ሁሉ ሳያወጣ ይይዘዋል።
ይህ ነጻ ነው?: አዎ። እዚህ ያለው እያንዳንዱ ካርድ በነጻ ይነበባል፤ ለኅትመት የተዘጋጀውም ሉህ በነጻ ይወርዳል። ሁለቱም መለያ አይጠይቁም።
ይህ ለመጨረሻ ጊዜ የተረጋገጠው መቼ ነው?: 6 ሴፕቴምበር 2026። ካርዶች ምዕራፍ በምዕራፍ ይመጣሉ፤ ከእያንዳንዱ በታች ያለው መስመር ያ ካርድ ለመጨረሻ ጊዜ የተነበበበትን ቀን ይናገራል።

ያጥኑ፣ ከዚያም ራስዎን ይፈትኑ

ተማሪ እነዚህን ካርዶች ወደ መልመጃ ጥያቄዎች ይለውጣቸዋል፣ እየሠሩ ያርማቸዋል፤ ያልገባዎትንም የሚያብራራ የAI አስተማሪ አለ።

በነጻ ይጀምሩ