የ9ኛ ክፍል ፊዚክስ ካርዶች ምን ይሸፍናሉ?

ከአገር አቀፉ መጽሐፍ 7 ምዕራፎች የተወሰዱ 37 ካርዶች፦ ፊዚክስ እና የሰው ልጅ ማህበረሰብ፣ ፊዚካዊ መጠኖች፣ እንቅስቃሴ በቀጥታ መስመር፣ ኃይል፣ ሥራ፣ ኢነርጂ እና ፓወር፣ ቀላል ማሽኖች፣ ሜካኒካል ኦስሌሽን እና ድምፅ እና ቴምፕሬቸር እና ቴርሞሜትሪ። እያንዳንዱን ምዕራፍ በገጹ ላይ አንድ ካርድ በአንድ ጊዜ መውሰድ ይችላሉ።

በ9ኛ ክፍል አገር አቀፍ ፈተና አለ?

የለም። ኢትዮጵያ አገር አቀፍ ፈተና የምትሰጠው በ6ኛ፣ በ8ኛና በ12ኛ ክፍል ብቻ ነው። እነዚህ ካርዶች ለትምህርት ቤትዎ ፈተናዎች፣ እንዲሁም ከጥቂት ዓመታት በኋላ ለሚመጣው አገር አቀፍ ፈተና ናቸው።

እነዚህ ካርዶች ከየት መጡ?

ለዚህ ክፍል ከተዘጋጀው የትምህርት ሚኒስቴር መጽሐፍ፣ ከGrade 9 Physics ተቀድተዋል። ከዚያም ምዕራፉን ማየት የማይችል ሁለተኛ ማጣሪያ እያንዳንዱን ቀመር፣ ቋሚ ቁጥርና የሠንጠረዥ ረድፍ እንደገና ያሰላል፤ ማጣሪያው ማረጋገጥ ያልቻለውን ሁሉ ሳያወጣ ይይዘዋል።

ይህ ነጻ ነው?

አዎ። እዚህ ያለው እያንዳንዱ ካርድ በነጻ ይነበባል፤ ለኅትመት የተዘጋጀውም ሉህ በነጻ ይወርዳል። ሁለቱም መለያ አይጠይቁም።

ይህ ለመጨረሻ ጊዜ የተረጋገጠው መቼ ነው?

6 ሴፕቴምበር 2026። ካርዶች ምዕራፍ በምዕራፍ ይመጣሉ፤ ከእያንዳንዱ በታች ያለው መስመር ያ ካርድ ለመጨረሻ ጊዜ የተነበበበትን ቀን ይናገራል።

ነጻ አጭር ማስታወሻዎች እና የማጠናከሪያ ካርዶች

የ9ኛ ክፍል ፊዚክስ

የ9ኛ ክፍል ፊዚክስ በተማሪ ላይ 37 የማጠናከሪያ ካርዶች አሉት፤ በአገር አቀፍ ሥርዓተ ትምህርቱ ምዕራፎች ተደራጅተዋል። እያንዳንዱ ካርድ ሕጉ መቼ እንደሚሠራ፣ በውስጡ ያለው እያንዳንዱ ምልክት ምን እንደሚወክልና ተማሪዎች በብዛት የሚሳሳቱበትን ነጥብ ይገልጻል። በነጻ ይነበባሉ፤ መለያም አይጠይቁም።

37
ካርዶች: 7
ምዕራፎች: 19
ቀመሮች: 11
የማጣቀሻ ሠንጠረዦች: Grade 9 Physics
መጽሐፍ: ነጻ
ዋጋ: 6 ሴፕቴምበር 2026
የመጨረሻ ማረጋገጫ

ሁሉም37ቀመር17የማጣቀሻ ሠንጠረዥ11የተለመደ ስህተት5ሕግ4

ፊዚክስ እና የሰው ልጅ ማህበረሰብ

የፊዚክስ ቅርንጫፎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥMechanics · Acoustics · Optics · +4

ዘርፍ	የጥናት መስክ
Mechanics	የነገሮች እንቅስቃሴ ከኃይል ጋር ወይም ያለ ኃይል
Acoustics	ድምፅ፣ አመራረቱ፣ ስርጭቱ እና ተጽዕኖዎቹ
Optics	የብርሃን ጠባይ እና ባህሪያት
Thermodynamics	ሙቀት፣ thermal energy እና የሙቀት ሽግግር
Electromagnetism	የኤሌክትሪክ እና መግነጢሳዊ fields እና ኃይሎች
Nuclear physics	የ atomic nuclei መዋቅር፣ ባህሪያት እና reactions
Astrophysics	የስነ ፈለክ አካላት እና የሰማይ ክስተቶች

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የተፈጥሮ ክስተቶችን ወደ ትክክለኛ የፊዚክስ የጥናት ዘርፋቸው ለመመደብ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ሜካኒክስን ከቴርሞዳይናሚክስ ጋር አያምታቱ። ሜካኒክስ የሚያጠናው እንቅስቃሴንና ኃይልን ሲሆን፣ ቴርሞዳይናሚክስ ደግሞ የሙቀት ኃይል ዝውውርን ብቻ ያጠናል።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 2-11 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ክላሲካል እና ዘመናዊ ፊዚክስሕግ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በፊዚክስ ታሪክ ውስጥ ያሉትን የዕድገት ዘመናት እና የንድፈ ሐሳብ ልዩነቶች ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ክላሲካል ፊዚክስ ከህዳሴው ዘመን ጀምሮ እስከ 19ኛው ክፍለ ዘመን ማብቂያ ድረስ ያሉትን ግኝቶች ያጠቃልላል። የ 20ኛው ክፍለ ዘመን ጅምር ግኝቶች ግን ዘመናዊ ፊዚክስ ይባላሉ።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 2-11 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ታዋቂ የፊዚክስ ሊቃውንትየማጣቀሻ ሠንጠረዥGalileo Galilei · Isaac Newton · Michael Faraday · +3

ሳይንቲስት	ዋና አስተዋፅዖ
Galileo Galilei	Telescopic astronomy እና scientific method
Isaac Newton	Laws of motion እና universal gravitation
Michael Faraday	Electromagnetic induction እና electrolysis
James Prescott Joule	Mechanical equivalent of heat እና conservation of energy
Marie Curie	Radioactivity, polonium እና radium
Albert Einstein	Theory of relativity እና quantum theory

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ዋና ዋና የፊዚክስ ሊቃውንትን እና ያበረከቷቸውን መሠረታዊ የሳይንስ ግኝቶች ለማዛመድ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ጄምስ ፕሪስኮት ጁል ሙቀትን ከሜካኒካል ሥራ ጋር ያገናኘ ሲሆን፣ ኤሌክትሮማግኔቲክ ኢንዳክሽንን ያገኘው ግን ማይክል ፋራዳይ ነው።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 2-11 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ፊዚካዊ መጠኖች

የልኬት ቅጥያዎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥtera · giga · mega · +6

ቅጥያ	ምልክት	ብዜት
tera	T	$10^{12}$
giga	G	$10^9$
mega	M	$10^6$
kilo	k	$10^3$
centi	c	$10^{-2}$
milli	m	$10^{-3}$
micro	$\mu$	$10^{-6}$
nano	n	$10^{-9}$
pico	p	$10^{-12}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በጣም ትላልቅ ወይም በጣም ጥቃቅን ልኬቶችን ወደ 10 ርቢዎች ለመቀየር ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

micro የግሪክ ፊደል $\mu$ ሲሆን $10^{-6}$ ን ይወክላል ፤ milli ደግሞ በ m ተወክሎ $10^{-3}$ ነው። አታምታቷቸው።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 12-35 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Scalar እና Vector ልኬቶችሕግ

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የፊዚክስ ልኬቶች ከመጠናቸው በተጨማሪ አቅጣጫ እንደሚያስፈልጋቸው ወይም እንደማያስፈልጋቸው ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

distance እና speed ስካላር ሲሆኑ ፤ displacement እና velocity ግን ቬክተር ናቸው። mass ስካላር ሲሆን force ግን ቬክተር ነው።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 12-35 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ሰባቱ መሠረታዊ የ SI ልኬቶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥርዝመት · መጠነ ቁስ · ጊዜ · +4

Physical quantity	ምልክት	SI Unit	የመለኪያ ምልክት
ርዝመት	$l$	meter	m
መጠነ ቁስ	$m$	kilogram	kg
ጊዜ	$t$	second	s
የሙቀት መጠን (ቴምፕሬቸር)	$T$	kelvin	K
የኤሌክትሪክ ጅረት (Current)	$I$	ampere	A
የቁስ መጠን	$n$	mole	mol
የብርሃን ጥንካሬ (Luminous intensity)	$I_v$	candela	cd

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ሰባቱን መሠረታዊ የፊዚክስ ልኬቶች እና መደበኛ የ SI አሃዶቻቸውን ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

እንደ speed ፤ force እና density ያሉት ተወላጅ ልኬቶች ናቸው። በሌሎች ልኬቶች የማይገለጹት እነዚህ ሰባቱ ብቻ ናቸው።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 12-35 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የሙቀት መለኪያ እርከኖች የዜሮ ስህተትየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በ interval እና ratio የመለኪያ እርከኖች ላይ ትክክለኛ የሂሳብ ስሌቶችን ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

Celsius እና Fahrenheit እውነተኛ ዜሮ የሌላቸው የ interval እርከኖች ስለሆኑ ማባዛትና ማካፈል አይቻልም። Kelvin ብቻ እውነተኛ ዜሮ ያለው የ ratio እርከን ነው።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 12-35 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

እንቅስቃሴ በቀጥታ መስመር

Average Accelerationቀመር

\vec{a}_{av} = \frac{\vec{v}_f - \vec{v}_i}{t_f - t_i} = \frac{\Delta \vec{v}}{\Delta t}

\vec{a}_{av} = \frac{\vec{v}_f - \vec{v}_i}{t_f - t_i} = \frac{\Delta \vec{v}}{\Delta t}

$\vec{a}_{av}$: አማካይ ፍጥንጥነት $m\,s^{-2}$
$\vec{v}_f$: የመጨረሻ ቬሎሲቲ $m\,s^{-1}$
$\vec{v}_i$: የመጀመሪያ ቬሎሲቲ $m\,s^{-1}$
$\Delta \vec{v}$: የቬሎሲቲ ለውጥ $m\,s^{-1}$
$\Delta t$: የጊዜ ልዩነት $s$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በአንድ የጊዜ ቆይታ ውስጥ ያለውን የ velocity ለውጥ ምጣኔ ለማስላት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

አንድ አካል ፍጥነቱን ሲቀንስ የመጨረሻው velocity ከመነሻው ስለሚያንስ acceleration አሉታዊ (deceleration) ይሆናል።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 36-59 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Average Speedቀመር

v_{av} = \frac{s_{tot}}{t_{tot}}

v_{av} = \frac{s_{tot}}{t_{tot}}

$v_{av}$: አማካይ ፍጥነት $m\,s^{-1}$
$s_{tot}$: አጠቃላይ ርቀት $m$
$t_{tot}$: አጠቃላይ ጊዜ $s$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የተጓዙትን ጠቅላላ ርቀት ለፈጀው ጠቅላላ ጊዜ በማካፈል ለማስላት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

ከማስላትዎ በፊት ዩኒቶችን ያስተካክሉ። km/h ወደ m/s ለመቀየር በ 10/36 ያባዙ።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 36-59 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Average Velocityቀመር

\vec{v}_{av} = \frac{\Delta \vec{S}}{\Delta t} = \frac{\vec{S}_f - \vec{S}_i}{t_f - t_i}

\vec{v}_{av} = \frac{\Delta \vec{S}}{\Delta t} = \frac{\vec{S}_f - \vec{S}_i}{t_f - t_i}

$\vec{v}_{av}$: አማካይ ቬሎሲቲ $m\,s^{-1}$
$\Delta \vec{S}$: ስደት $m$
$\vec{S}_f$: የመጨረሻ አቀማመጥ $m$
$\vec{S}_i$: የመጀመሪያ አቀማመጥ $m$
$\Delta t$: የጊዜ ልዩነት $s$
$t_f$: የመጨረሻ ጊዜ $s$
$t_i$: የመጀመሪያ ጊዜ $s$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በአንድ በተወሰነ አቅጣጫ እና የጊዜ ቆይታ ውስጥ ያለውን የቦታ ለውጥ ምጣኔ ለማስላት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

Displacement የሚወሰነው በመነሻ እና በመድረሻ ቦታዎች ብቻ ነው። በመንገዱ ላይ የተጓዙትን ጠቅላላ ርቀት አይወክልም።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 36-59 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የ Motion ግራፎች ትንተናየማጣቀሻ ሠንጠረዥS-t · v-t

ግራፍ	Slope	ከመስመሩ በታች ያለው ስፋት
$S-t$	velocity	ምንም ፊዚካዊ ትርጉም የለውም
$v-t$	acceleration	distance ወይም displacement

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ከ position-time እና velocity-time ግራፎች ላይ velocity, acceleration, ወይም distance ለማግኘት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

የ v-t ግራፍ slope acceleration ሲሆን ከስሩ ያለው ስፋት ግን distance ወይም displacement ነው። slope እና area እንዳይቀያየሩ።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 36-59 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የመመለሻ ጉዞ Displacementየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

አንድ አካል ተጉዞ ወደ መነሻ ቦታው ሲመለስ ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

አንድ አካል ወደ መነሻ ቦታው ሲመለስ displacement እና average velocity ዜሮ ይሆናሉ፤ ነገር ግን total distance እና average speed ከዜሮ በላይ ናቸው።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 36-59 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ኃይል፣ ሥራ፣ ኢነርጂ እና ፓወር

Gravitational Potential Energyቀመር

E_p = m g h

E_p = m g h

$E_p$: የስበት እምቅ ኃይል $\text{J}$
$m$: መጠነ ቁስ $\text{kg}$
$g$: በስበት ምክንያት የሚፈጠር ፍጥንጥነት $\text{m}\,\text{s}^{-2}$
$h$: ከፍታ $\text{m}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

አንድ አካል ከመሬት በላይ ከፍታ ላይ ሲቀመጥ የተከማቸውን energy ለማስላት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

ቁመት h የሚለካው በ vertical አቅጣጫ ብቻ እንጂ በተዳፋት መንገድ ርዝመት አይደለም።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 60-81 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Kinetic Energyቀመር

E_k = \frac{1}{2} m v^2

E_k = \frac{1}{2} m v^2

$E_k$: የእንቅስቃሴ ኃይል $\text{J}$
$m$: መጠነ ቁስ $\text{kg}$
$v$: ፍጥነት $\text{m}\,\text{s}^{-1}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

አንድ አካል በእንቅስቃሴው ምክንያት ያለውን energy ለማስላት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

ስኩዌር መደረግ ያለበት speed v ብቻ ነው። speed እጥፍ ሲሆን kinetic energy አራት እጥፍ ይሆናል።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 60-81 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Newton's Second Lawቀመር

F = m a

F = m a

$F$: ጥቅል ኃይል $\text{N}$
$m$: መጠነ ቁስ $\text{kg}$
$a$: ፍጥንጥነት $\text{m}\,\text{s}^{-2}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የአንድን አካል acceleration፣ net force ወይም mass ለማስላት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

mass ወደ kg መቀየር አለበት። acceleration የሚያመጣው unbalanced force ብቻ ነው።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 60-81 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Powerቀመር

P = \frac{W}{t}

P = \frac{W}{t}

$P$: ጉልበት $\text{W}$
$W$: የተሰራ ስራ ወይም የተላለፈ ኃይል $\text{J}$
$t$: የወሰደው ጊዜ $\text{s}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

work የተሰራበትን ፍጥነት ወይም የ energy ዝውውር ምጣኔን ለማስላት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

ጊዜ t ከማካፈልዎ በፊት ወደ seconds መቀየር አለበት። አንድ watt ከአንድ joule per second ጋር እኩል ነው።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 60-81 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Work Doneቀመር

W = F_{\parallel} S

W = F_{\parallel} S

$W$: ስራ $\text{J}$
$F_{\parallel}$: በስደት አቅጣጫ ያለ ኃይል $\text{N}$
$S$: ስደት $\text{m}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

force በተተገበረበት አቅጣጫ አንድ አካል ሲንቀሳቀስ የተሰራውን work ለማስላት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

ዕቃ ተሸክሞ በአግድም መሄድ በስበት ላይ ምንም work አይሰራም፤ ምክንያቱም force እና displacement perpendicular ናቸው።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 60-81 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ቀላል ማሽኖች

የማሽን Efficiency: Mechanical Advantage እና Velocity Ratioቀመር

\eta = \frac{\text{MA}}{\text{VR}} = \frac{\text{Work output}}{\text{Work input}}

\eta = \frac{\text{MA}}{\text{VR}} = \frac{\text{Work output}}{\text{Work input}}

$\eta$: የማሽኑ Efficiency $\text{dimensionless}$
$\text{MA}$: Mechanical Advantage: የ Load እና Effort ንፅፅር $\text{dimensionless}$
$\text{VR}$: Velocity Ratio: Effort የተጓዘበት ርቀት ለ Load የተጓዘበት ርቀት $\text{dimensionless}$
$\text{Work output}$: ማሽኑ በ Load ላይ የሰራው ጠቃሚ Work $\text{J}$
$\text{Work input}$: በ Effort አማካኝነት ወደ ማሽኑ የገባ Work $\text{J}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የማንኛውንም ቀላል ማሽን Efficiency ለማስላት ወይም Work output እና Work input ን ከ Mechanical Advantage እና Velocity Ratio ጋር ለማዛመድ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

Mechanical Advantage፡ Velocity Ratio እና Efficiency ንፅፅሮች በመሆናቸው ምንም መለኪያ ዩኒት የላቸውም። በእውነተኛ ማሽኖች ውስጥ Efficiency ሁልጊዜ ከ 1 ወይም ከ 100 በመቶ በታች ነው።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 82-113 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ማሽኖች ጉልበትን ወይም Work ን አያባዙምየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ማሽኖች ጉልበት ይፈጥራሉ ወይም አጠቃላይ ስራን ይቀንሳሉ የሚሉ የፅንሰ ሀሳብ ጥያቄዎችን ለመመለስ ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

ማሽኖች በፍፁም Work ን ወይም ጉልበትን አያባዙም። አንድ ማሽን Force ን ወይም ፍጥነትን ሊያባዛ ይችላል፡ ነገር ግን ሁለቱንም በአንድ ጊዜ ማባዛት አይችልም። በፍጭት ምክንያት Work output ሁልጊዜ ከ Work input ያንሳል፡ ስለዚህ AMA ሁልጊዜ ከ IMA ያንሳል።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 82-113 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የሦስቱ የ Lever ክፍሎችየማጣቀሻ ሠንጠረዥ1st Class · 2nd Class · 3rd Class

ክፍል	መሃል ላይ የሚገኘው	የ IMA ባህሪ	ምሳሌዎች
1st Class	Fulcrum	$\text{IMA} > 1$ ፣ $\text{IMA} = 1$ ፣ ወይም $\text{IMA} < 1$	ሲሶ (seesaw)፣ መቀስ፣ ክራውባር (crowbar)
2nd Class	Load	$\text{IMA} > 1$	ዊልባሮ (wheelbarrow)፣ የለውዝ መሰበሪያ፣ የጠርሙስ መክፈቻ
3rd Class	Effort	$\text{IMA} < 1$	ትዊዘር (tweezers)፣ መጥረጊያ፣ የዓሣ ማጥመጃ ዘንግ፣ ጉጠት (tongs)

መቼ እንደሚጠቀሙበት

መሃል ላይ የሚገኘውን ነጥብ (Fulcrum: Load ወይም Effort) መሠረት በማድረግ የ Lever ክፍሎችን ለመለየት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

የመሃል ክፍሉን ቅደም ተከተል አስታውስ፦ 1ኛ ክፍል Fulcrum መሃል ላይ ነው፤ 2ኛ ክፍል Load መሃል ላይ ነው፤ 3ኛ ክፍል Effort መሃል ላይ ነው።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 82-113 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የቀላል ማሽኖች Velocity Ratio እና IMAየማጣቀሻ ሠንጠረዥያዘነበለ ወለል (Inclined Plane) · Wedge · Screw · +2

ቀላል ማሽን	የ Velocity Ratio (VR) ቀመር	ምልክቶች
ያዘነበለ ወለል (Inclined Plane)	$\text{VR} = \frac{l}{h}$	$l = \text{የ slope ርዝመት},\; h = \text{ከፍታ (height)}$
Wedge	$\text{VR} = \frac{l}{t}$	$l = \text{የ penetration ርዝመት},\; t = \text{ውፍረት (thickness)}$
Screw	$\text{IMA} = \frac{2\pi r}{p} = \frac{\pi d}{p}$	$r = \text{radius},\; d = \text{diameter},\; p = \text{pitch}$
Wheel and Axle	$\text{VR} = \frac{R}{r}$	$R = \text{የ wheel radius},\; r = \text{የ axle radius}$
የ Pulley ሥርዓት (Pulley System)	$\text{VR} = N$	$N = \text{load የሚደግፉ የገመድ ዘንጎች ቁጥር}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የማሽኑን አካላዊ ልኬቶች በመጠቀም የ Velocity Ratio ወይም Ideal Mechanical Advantage ን ለማስላት ይጠቀሙበት።

ተጠንቀቁ

በ Screw ጊዜ Pitch የሚባለው በክርክሮቹ መካከል ያለው ርቀት ነው። በ Wheel and Axle ጊዜ የ Effort ራዲየስ ለ Load ራዲየስ መካፈሉን አረጋግጥ።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 82-113 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ሜካኒካል ኦስሌሽን እና ድምፅ

Echo and Sonar Distanceየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ድምፅ ወደ አንድ ገጽ ሄዶ ተመልሶ ሲመጣ (echo ወይም sonar) ያለውን ርቀት ለማስላት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

የተሰጠው ጊዜ t የደርሶ መልስ ነው። ወደ ከልካዩ ያለው አንድ አቅጣጫ ርቀት d = v times t / 2 ነው። ለ 2 ማካፈል መርሳት ርቀቱን እጥፍ ያደርገዋል።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 114-139 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Period of a Mass Spring Systemቀመር

T = 2\pi \sqrt{\frac{m}{k}}

T = 2\pi \sqrt{\frac{m}{k}}

$T$: ፔሬድ $s$
$m$: መጠነ ቁስ $kg$
$k$: የስፕሪንግ ቋሚ ቁጥር $N\,m^{-1}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ከ spring ጋር የተያያዘ እቃ የሚወስደውን የ oscillation period ለማስላት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

Mass በ kilograms እና spring constant k በ N/m መሆን አለበት። Period የሚወሰነው በ mass እና በ k ብቻ እንጂ በ amplitude አይደለም።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 114-139 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Period of a Simple Pendulumቀመር

T = 2\pi \sqrt{\frac{L}{g}}

T = 2\pi \sqrt{\frac{L}{g}}

$T$: ፔሬድ $s$
$L$: የፔንዱለም ርዝመት $m$
$g$: በስበት ምክንያት የሚፈጠር ፍጥንጥነት $m\,s^{-2}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የ simple pendulum ን period ለማስላት ወይም ከ pendulum ርዝመትና period ተነስተው gravitational acceleration ለማግኘት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

የ bob ክብደት (mass) እና amplitude በ period ላይ ምንም ተጽዕኖ የላቸውም። ርዝመት (L) ከ centimeters ወደ meters መቀየር አለበት።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 114-139 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Speed of Sound in Airቀመር

v = 331 \sqrt{1 + \frac{T_c}{273}}

v = 331 \sqrt{1 + \frac{T_c}{273}}

$v$: የድምፅ ፍጥነት $m\,s^{-1}$
$T_c$: የአየር ሙቀት መጠን $^\circ\text{C}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በአየር ውስጥ ያለውን የድምፅ ፍጥነት በማንኛውም የ Celsius የሙቀት መጠን ለማስላት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

የሙቀት መጠኑን በቀጥታ በ Celsius ያስገቡ እንጂ ወደ Kelvin አይቀይሩ። በ 0 ዲግሪ ሴልሺየስ የድምፅ ፍጥነት 331 m/s ነው።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 114-139 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Wave Speed Equationቀመር

v = f \lambda

v = f \lambda

$v$: የሞገድ ፍጥነት $m\,s^{-1}$
$f$: ድግግሞሽ $Hz$
$\lambda$: የሞገድ ርዝመት $m$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ይህንን ቀመር የማንኛውንም wave ፍጥነት ከ frequency እና wavelength ጋር ለማዛመድ ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

Wavelength በ meters መለካት አለበት። ከ frequency ይልቅ period T ከተሰጠ f = 1/T ይጠቀሙ።

ከGrade 9 Physics፣ ገጽ 114-139 የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Transverse እና longitudinal ሞገዶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥቅንጣቶቹ የሚወዛወዙበት አቅጣጫ · ሥዕሉ የሚያሳየው · የሚሰየሙት ክፍሎች · +2

የሚነጻጸረው	Transverse wave	Longitudinal wave
ቅንጣቶቹ የሚወዛወዙበት አቅጣጫ	ሞገዱ ከሚጓዝበት አቅጣጫ ጋር በቀጥታ ማዕዘን።	ሞገዱ በሚጓዝበት መስመር ላይ ወደ ፊትና ወደ ኋላ።
ሥዕሉ የሚያሳየው	crest እና trough ያሉት የሳይን ኩርባ፤ የጉዞው ቀስት በአግድም ዘንግ ላይ ይሳላል።	የተጠጋጉና የተራራቁ ቀጥ ያሉ መስመሮች ስብስብ፤ C R C R C ተብለው ይሰየማሉ፤ የጉዞው ቀስት በመስመሮቹ ላይ ይሳላል።
የሚሰየሙት ክፍሎች	በኩርባው አናት ላይ ያሉት crest፣ በታች ያሉት ደግሞ trough።	C ተብለው የሚሰየሙት compression ቅንጣቶቹ የተጠጋጉበትና ግፊቱ ከፍ ያለበት ነው፤ R ተብለው የሚሰየሙት rarefaction ደግሞ የተራራቁበትና ግፊቱ ዝቅ ያለበት ነው።
ምሳሌዎች	የውኃ ሞገድ፤ ሞገዱ ሲያልፍ የውኃው ገጽ ወደ ላይና ወደ ታች ይንቀሳቀሳል። ብርሃን።	በአየር ውስጥ የሚጓዝ ድምፅ፤ የሚርገበገብ ነገር በአጠገቡ ያለውን አየር እየገፋና እየሳበ ይልከዋል።
በእርግጥ የሚጓዘው	ኢነርጂ ወደ ፊት ይጓዛል። እያንዳንዱ ቅንጣት ግን በራሱ ማረፊያ ቦታ ዙሪያ ብቻ ይወዛወዛል።	ኢነርጂ ወደ ፊት ይጓዛል። እያንዳንዱ ቅንጣት ግን በራሱ ማረፊያ ቦታ ዙሪያ ብቻ ይወዛወዛል።

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ጥያቄው አንድ ሞገድ ከየትኛው ዓይነት እንደሆነ ሲጠይቅ ወይም የሞገድ ሥዕል እንድትሰይም ሲጠይቅ ተጠቀም። ሁለት አቅጣጫዎችን አነጻጽር፦ ቅንጣቶቹ የሚወዛወዙበትንና ሞገዱ ራሱ የሚጓዝበትን። በቀጥታ ማዕዘን ከሆነ transverse ነው፤ በአንድ መስመር ላይ ከሆነ ደግሞ longitudinal ነው።

ተጠንቀቁ

ተማሪዎች እንቅስቃሴውን ሳይሆን ሥዕሉን ስለሚያጠኑ ድምፅ በ oscilloscope ላይ ለስላሳ ኩርባ ሆኖ ሲሳል ድምፅ transverse ነው ብለው ይመልሳሉ። ያ ኩርባ የመፈናቀል ወይም የግፊት ግራፍ ከርቀት ወይም ከጊዜ ጋር ተነጻጽሮ የተሳለ ነው። አየሩ የሚሠራውን የሚያሳይ ሥዕል አይደለም። በአየር ውስጥ ቅንጣቶቹ ድምፁ በሚጓዝበት መስመር ላይ ወደ ፊትና ወደ ኋላ ይንቀሳቀሳሉ፤ ስለዚህ በምንም መንገድ ቢሳል ድምፅ longitudinal ሆኖ ይቀጥላል። ውሳኔህን የምትሰጠው ቅንጣቶቹ በሚወዛወዙበት አቅጣጫ እንጂ በሥዕሉ ቅርጽ አይሁን።

Mechanical እና electromagnetic ሞገዶችየማጣቀሻ ሠንጠረዥየሚጓዝበት መተላለፊያ · የሚያንቀሳቅሰው · ፍጥነት · +4

የሚነጻጸረው	Mechanical wave	Electromagnetic wave
የሚጓዝበት መተላለፊያ	ያስፈልገዋል። ጠጣር፣ ፈሳሽ ወይም ጋዝ ሊኖር ይገባል።	አያስፈልገውም። ራሱን ተሸክሞ ባዶ ቦታን ያቋርጣል፤ የከዋክብት ብርሃን የሚደርሰን በዚህ ነው። በመስታወትና በውኃ ውስጥም ማለፍ ይችላል።
የሚያንቀሳቅሰው	እያንዳንዱ የመተላለፊያው ቅንጣት ቀጣዩን እየገፋና እየሳበ ያንቀሳቅሰዋል።	እርስ በርስ እየተፈጣጠሩ የሚወዛወዙ electric field እና magnetic field።
ፍጥነት	መተላለፊያው ይወስነዋል። በክፍል ሙቀት ውስጥ በአየር የሚጓዝ ድምፅ 340 ሜትር በሰከንድ ገደማ ነው።	ሁሉም በቫክዩም ውስጥ 300 000 000 ሜትር በሰከንድ ገደማ ይጓዛሉ።
Transverse ወይስ longitudinal	ሁለቱም ሊሆን ይችላል። በገመድ ላይ ያለ ሞገድ transverse ነው፤ በአየር ውስጥ ያለ ድምፅ longitudinal ነው።	ሁልጊዜ transverse ነው።
ምሳሌዎች	ድምፅ፣ የውኃ ሞገድ፣ በተወጠረ ገመድ ላይ ያለ ሞገድ፣ የመሬት መንቀጥቀጥ ሞገድ።	ብርሃን፣ ራዲዮ ሞገድ፣ X-ray። የራዲዮ፣ የቴሌቪዥንና የሞባይል ምልክቶች የሚጓዙት በዚህ መንገድ ነው።
በሕክምና ምስል ውስጥ	የ ultrasound ምርመራ፤ ይህም ከ20 kHz በላይ የሆነ ድምፅ ነው።	የ X-ray ምስል።
የሚያረጋግጠው ሙከራ	የሚጮህ ሰዓት በማሰሮ ውስጥ አስቀምጠህ አየሩን አውጣ። ድምፁ እየደከመ ይጠፋል።	የዚያው ሰዓት ብርሃን ግን አሁንም ዓይንህ ጋር ይደርሳል።

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ጥያቄው የትኞቹ ሞገዶች ቫክዩምን ማቋረጥ እንደሚችሉ ሲጠይቅ ወይም የሞገዶች ዝርዝር ሰጥቶ በሁለት እንድትከፍል ሲጠይቅ ተጠቀም። ሁሉንም የሚወስነው አንድ ነገር ነው፦ mechanical wave ለመጓዝ ቁስ ያስፈልገዋል፤ electromagnetic wave ግን አያስፈልገውም።

ተጠንቀቁ

ተማሪዎች X-ray እና ultrasound በሕክምና ምስል ሥር አብረው ተጽፈው ሲያዩ ሁለቱንም electromagnetic አድርገው ይመዘግባሉ። Ultrasound ድምፅ ነው። ለመጓዝ ሕብረ ሕዋስ የሚያስፈልገው mechanical wave ነው፤ ባለሙያው በመመርመሪያውና በቆዳው መካከል ጄል የሚያደርገውም ለዚህ ነው፦ ቀጭን የአየር ሽፋን ድምፁን መልሶ ስለሚያንጸባርቅ ምርመራው ምንም አያሳይም። X-ray ግን ምንም መተላለፊያ አያስፈልገውም። ይህን የሚይዘው የፈተና ጥያቄ ሁልጊዜ አንድ ነው፤ ከተዘረዘሩት ሞገዶች የትኞቹ በቫክዩም ውስጥ መጓዝ እንደሚችሉ ይጠይቃል። ብርሃን፣ ራዲዮና X-ray ይችላሉ። ድምፅ፣ ultrasound፣ የውኃ ሞገድና የመሬት መንቀጥቀጥ ሞገድ አይችሉም።

በ standing wave ውስጥ ያሉ node እና antinodeሕግ

\text{node to node} = \dfrac{\lambda}{2}, \; \text{node to antinode} = \dfrac{\lambda}{4}

\text{node to node} = \dfrac{\lambda}{2}, \; \text{node to antinode} = \dfrac{\lambda}{4}

$\lambda$: ንድፉን የሚሠሩት ሁለቱ ተጓዥ ሞገዶች የእያንዳንዳቸው wavelength $\mathrm{m}$
$A$: ከሁለቱ ሞገዶች የአንዱ ብቻውን ያለው amplitude $\mathrm{m}$
$2A$: በ antinode ላይ ያለው amplitude፤ ይህም የአንዱ ሞገድ እጥፍ ነው $\mathrm{m}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

በተወሰነ ንድፍ ለሚወዛወዝ ገመድ፣ ሽቦ ወይም የአየር ዓምድ ተጠቀም፤ node ሁልጊዜ ሳይንቀሳቀስ የሚቆም ነጥብ ሲሆን antinode ደግሞ ከየትኛውም ነጠላ ሞገድ በእጥፍ ይወዛወዛል። ከ node ወደ node ግማሽ wavelength ነው፤ ከ node ወደ antinode ደግሞ ሩብ ነው፤ የተለካውን ርዝመት ወደ wavelength የሚቀይረው ይህ ነው።

ተጠንቀቁ

ተማሪዎች በሁለት ተከታታይ node መካከል ያለውን ርቀት ሙሉ wavelength አድርገው ይወስዳሉ። ግማሽ ነው። ይህች አንዲት ስህተት እያንዳንዱን የገመድና የቧንቧ ጥያቄ ታበላሻለች፦ L ርዝመት ያለው ገመድ በመሠረታዊ ድግግሞሹ ሲወዛወዝ አንድ ዙር ብቻ ይይዛል፤ ስለዚህ L ግማሽ wavelength ነው፤ wavelength የ L እጥፍ ነው፤ frequency ደግሞ የሞገዱ ፍጥነት ለ L እጥፍ ሲካፈል ይገኛል። wavelength ን L አድርገህ ካነበብከው መልሱ ሁልጊዜ ከእውነተኛው frequency እጥፍ ይሆናል። node ሳይሆን ዙሮችን ቁጠር፤ በሁለት node መካከል ያለው እያንዳንዱ ዙር ግማሽ ሞገድ ነውና። አንድ ተጨማሪ ትክክለኛ ነጥብ፦ antinode ትልቁ የመወዛወዝ amplitude ያለው ቦታ ነው፤ መፈናቀሉ ግን በእያንዳንዱ ዑደት ውስጥ ሁለት ጊዜ በዜሮ ያልፋል፤ ይህም መተላለፊያው በሙሉ ቀጥ ብሎ በሚቆምባቸው ቅጽበቶች ነው።

Constructive እና destructive interferenceሕግ

A_{res} = A_{1} + A_{2} \text{ or } A_{res} = |A_{1} - A_{2}|

A_{res} = A_{1} + A_{2} \text{ or } A_{res} = |A_{1} - A_{2}|

$A_{1}$: የመጀመሪያው ሞገድ amplitude $\mathrm{m}$
$A_{2}$: የሁለተኛው ሞገድ amplitude $\mathrm{m}$
$A_{res}$: ሁለቱ በሚደራረቡበት ቦታ የሚገኘው amplitude፦ በአንድ ምዕራፍ ሲደርሱ ድምራቸው፣ በግማሽ ዑደት ልዩነት ሲደርሱ ደግሞ ልዩነታቸው $\mathrm{m}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ሁለት ሞገዶች በአንድ ነጥብ ላይ ሲደራረቡና ውጤቱ ምን ያህል ጮሆ፣ ብሩህ ወይም ከፍ ያለ እንደሚሆን ሲጠየቅ ተጠቀም። ሞገዶቹ በአንድ ምዕራፍ ሲደርሱ amplitude ዎቻቸውን ደምር፤ ይህም የመንገድ ልዩነታቸው ሙሉ wavelength ብዜት ሲሆን ነው። በግማሽ ዑደት ልዩነት ሲደርሱ ደግሞ ቀንስ፤ ይህም የመንገድ ልዩነታቸው ጎዶሎ ቁጥር ግማሽ wavelength ሲሆን ነው።

ተጠንቀቁ

ተማሪዎች destructive የሚለውን ሞገዶቹ ተደመሰሱ ብለው ስለሚያነቡ ሁለት ሞገዶች ሳይጣጣሙ በተገናኙ ቁጥር ጸጥታ ወይም ጨለማ ይጠብቃሉ። ውጤቱ ዜሮ እንዲሆን ሁለት ነገሮች መሟላት አለባቸው፦ ሞገዶቹ በትክክል በግማሽ ዑደት ልዩነት መድረስ አለባቸው፤ ይህም ጎዶሎ ቁጥር ግማሽ wavelength የመንገድ ልዩነት ማለት እንጂ በቀላሉ አልተጣጣሙም ማለት አይደለም። ደግሞም amplitude ዎቻቸው እኩል መሆን አለባቸው። የ3 ሴንቲ ሜትር ሞገድ ከ2 ሴንቲ ሜትር ሞገድ ጋር በተቃራኒ ምዕራፍ ሲገናኝ የ1 ሴንቲ ሜትር ሞገድ ይቀራል። የሚጠፋም ምንም ነገር የለም። ከጸጥታው ነጥቦች የተወሰደው ኢነርጂ በጩኸቱ ነጥቦች ላይ ይታያል፤ ሁለቱም ሞገዶች እንደገቡበት ሁኔታ ከመገናኛው ይወጣሉ።

Mechanical wave የሚሸከመው ኢነርጂቀመር

E \propto A^{2} f^{2}

E \propto A^{2} f^{2}

$E$: ሞገዱ የሚሸከመው ኢነርጂ። ወደ ፊት ይጓዛል፤ የመተላለፊያው ቅንጣቶች ግን በማረፊያ ቦታቸው ዙሪያ ብቻ ይወዛወዛሉ $\mathrm{J}$
$A$: የመፈናቀል amplitude፦ እያንዳንዱ ቅንጣት ከማረፊያ ቦታው ምን ያህል እንደሚርቅ $\mathrm{m}$
$f$: የሞገዱ frequency፤ በሰከንድ የሚፈጸሙት ሙሉ መወዛወዞች ብዛት $\mathrm{Hz}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ጥያቄው የድምፅ፣ የገመድ ሞገድ ወይም የውኃ ሞገድ amplitude ወይም frequency ሲቀይርና የሚሸከመው ኢነርጂ ምን እንደሚሆን ሲጠይቅ ተጠቀም። ሁለቱም መጠኖች ስለሚደገሙ አንዱን ብቻ በእጥፍ ማሳደግ ኢነርጂውን አራት እጥፍ ያደርገዋል፤ ሁለቱንም በእጥፍ ማሳደግ ደግሞ አሥራ ስድስት እጥፍ ያደርገዋል።

ተጠንቀቁ

ተማሪዎች ንጽጽሩን እንደ ቀጥተኛ ብዜት ስለሚያነቡ amplitude ን በእጥፍ ማሳደግ ኢነርጂውን በእጥፍ ያሳድጋል ይላሉ። አራት እጥፍ ያደርገዋል፤ ምክንያቱም amplitude ይደገማል። amplitude ንና frequency ን አብረው በእጥፍ ማሳደግ ደግሞ አራት እጥፍ ሳይሆን አሥራ ስድስት እጥፍ ያደርገዋል። ሁለተኛው ወጥመድ ከፍ ያለ frequency ን ከፍ ያለ ድምፅ ብሎ መስማት ነው፦ ከፍ ያለ frequency ያለው ድምፅ pitch ው ከፍ ያለ ነው፤ ጩኸቱን የሚወስነው amplitude ነው። ደግሞም ንጽጽሩ ምንም ቋሚ ቁጥር የለውም፤ ስለዚህ በአንድ መተላለፊያ ውስጥ ያሉ ተመሳሳይ ዓይነት ሁለት ሞገዶችን ብቻ ያነጻጽራል እንጂ ኢነርጂውን በጁል አይሰጥም። ሕጉ የ mechanical wave ብቻ ነው፤ ወደ ብርሃን አይሻገርም፤ የብርሃን ብሩህነት በ amplitude ይወሰናል፤ frequency ደግሞ ቀለሙን ይቀይራል።

ቴምፕሬቸር እና ቴርሞሜትሪ

የሙቀት ስኬሎች መደበኛ ነጥቦችየማጣቀሻ ሠንጠረዥCelsius · Fahrenheit · Kelvin

Scale	የበረዶ ነጥብ	የእንፋሎት ነጥብ	ክፍፍሎች
Celsius	$0^\circ\text{C}$	$100^\circ\text{C}$	$100$
Fahrenheit	$32^\circ\text{F}$	$212^\circ\text{F}$	$180$
Kelvin	$273.15\text{ K}$	$373.15\text{ K}$	$100$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የመለኪያ ስኬሎችን መደበኛ የበረዶ እና የእንፋሎት ነጥቦች እንዲሁም የክፍፍል ብዛቶችን ለማመሳከር ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

የ 1 ዲግሪ Celsius ልዩነት ከ 1 Kelvin ልዩነት ጋር እኩል ነው፤ ነገር ግን ከ 1 ዲግሪ Fahrenheit ጋር እኩል አይደለም።

ከGrade 9 Physics፣ ከገጽ 140 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የመስመር ሙቀታዊ መስፋፋትቀመር

\Delta L = \alpha L_0 \Delta T

\Delta L = \alpha L_0 \Delta T

$\Delta L$: የርዝመት ለውጥ $\text{m}$
$\alpha$: የመስመራዊ ዝርጋታ ቅንጅት $(^\circ\text{C})^{-1}$
$L_0$: የመጀመሪያ ርዝመት $\text{m}$
$\Delta T$: የሙቀት መጠን ለውጥ $^\circ\text{C}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የአንድ ጠጣር ዘንግ የሙቀት መጠን ሲቀየር የሚኖረውን የርዝመት መስፋፋት ወይም መኮማተር ለማስላት ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

የርዝመት ለውጥን ከመጨረሻው ርዝመት ጋር አያምታቱ። የመጨረሻው ርዝመት የመጀመሪያው ርዝመት ሲደመር የርዝመት ለውጥ ነው።

ከGrade 9 Physics፣ ከገጽ 140 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የሙቀት መለኪያ ስኬል ቅየራቀመር

T_C = \frac{5}{9}(T_F - 32) = T_K - 273.15

T_C = \frac{5}{9}(T_F - 32) = T_K - 273.15

$T_C$: temperature በ Celsius $^\circ\text{C}$
$T_F$: temperature በ Fahrenheit $^\circ\text{F}$
$T_K$: temperature በ Kelvin $\text{K}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

የሙቀት መጠን ንባቦችን በ Celsius, Fahrenheit እና Kelvin ስኬሎች መካከል ለመቀያየር ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

ከ Fahrenheit ወደ Celsius ሲቀይሩ በ 5/9 ከማባዛትዎ በፊት 32 መቀነስዎን ያስታውሱ። ለ Kelvin የዲግሪ ምልክት አይጻፍም።

ከGrade 9 Physics፣ ከገጽ 140 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

የክፍተት ወይም የጉድጓድ ሙቀታዊ መስፋፋትየተለመደ ስህተት

መቼ እንደሚጠቀሙበት

አንድ ቀዳዳ ወይም ክፍተት ያለው ጠጣር አካል ሲሞቅ ክፍተቱ ምን እንደሚሆን ለመወሰን ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

ቀዳዳ ያለው አካል ሲሞቅ ቀዳዳው አይጠበብም፤ ቀዳዳው በጠጣር ቁስ እንደተሞላ ያህል በተመሳሳይ መጠን አብሮ ይሰፋል።

ከGrade 9 Physics፣ ከገጽ 140 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

ቴርሞሜትሮች እና ቴርሞሜትሪክ ባህሪያትየማጣቀሻ ሠንጠረዥMercury thermometer · Alcohol thermometer · Resistance thermometer · +1

Thermometer	Thermometric Property	የመለኪያ ክልል
Mercury thermometer	የ mercury column ርዝመት	$-30^\circ\text{C}\text{ እስከ }300^\circ\text{C}$
Alcohol thermometer	የ alcohol volume መስፋፋት	$-115^\circ\text{C}\text{ እስከ }78.15^\circ\text{C}$
Resistance thermometer	የ platinum electrical resistance	$-270^\circ\text{C}\text{ እስከ }700^\circ\text{C}$
Thermocouple	በሁለቱ junctions መካከል ያለው voltage	$-270^\circ\text{C}\text{ እስከ }2300^\circ\text{C}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

ተስማሚ የ thermometer ዓይነቶችን ለመምረጥ እና አካላዊ thermometric property ለይቶ ለማወቅ ይጠቀሙ።

ተጠንቀቁ

Alcohol ከ mercury በበለጠ በጣም ዝቅተኛ የሙቀት መጠን ላይ ስለሚቀዘቅዝ በጣም ቀዝቃዛ ለሆኑ ቦታዎች ይመረጣል።

ከGrade 9 Physics፣ ከገጽ 140 ጀምሮ የተዘጋጀ፤ ከመውጣቱ በፊት ሁለት ጊዜ ተረጋግጧል

Specific heat capacity እና latent heatቀመር

Q = mc\,\Delta T \text{ and } Q = mL

Q = mc\,\Delta T \text{ and } Q = mL

$Q$: በሙቀት ልዩነት ምክንያት የሚተላለፍ ኃይል። አካል ሙቀትን አይዝም፤ የሚይዘው internal energy ነው፤ heat የሚባለው ያ ኃይል በሚንቀሳቀስበት ጊዜ ነው $\mathrm{J}$
$m$: የሚሞቀው፣ የሚቀዘቅዘው ወይም ሁኔታው የሚለወጠው ንጥረ ነገር ክብደት $\mathrm{kg}$
$c$: የቁሱ specific heat capacity፦ 1 ኪሎ ግራሙን በ1 ኬልቪን ለማሳደግ የሚያስፈልገው ኃይል። ለውኃ 4200 ጁል በኪሎ ግራም በኬልቪን ገደማ ነው $\mathrm{J\,kg^{-1}\,K^{-1}}$
$\Delta T$: የሙቀት ለውጥ። የሴልሺየስ ክፍተትና የኬልቪን ክፍተት እኩል ስፋት አላቸው፤ ስለዚህ ቁጥሩ በሁለቱም አንድ ነው $\mathrm{K}$
$L$: specific latent heat፦ ለመቅለጥና ለመርጋት fusion፣ ለመፍላትና ለመኮማተር vaporisation። ለውኃ 334 000 እና 2 260 000 ጁል በኪሎ ግራም ገደማ ናቸው $\mathrm{J\,kg^{-1}}$
$C$: የአንድ ሙሉ አካል heat capacity፤ ይህም ክብደቱ በ c ተባዝቶ ነው። ትልቅ ቁራጭ ከትንሽ ቁራጭ የበለጠ C አለው፤ ቁሳቸው አንድ ቢሆንም $\mathrm{J\,K^{-1}}$

መቼ እንደሚጠቀሙበት

አንድ ነገር ሲሞቅ፣ ሲቀዘቅዝ፣ ሲቀልጥ፣ ሲረጋ ወይም ሲፈላ የሚያስፈልገው ኃይል ሲጠየቅ ተጠቀም። ቴርሞሜትሩ እየተንቀሳቀሰ ባለበት ጊዜ ኃይሉ ክብደት ብዜት specific heat capacity ብዜት የሙቀት ለውጥ ነው፤ በመቅለጫ ወይም በመፍለጫ ነጥብ ላይ ሳይለወጥ ሲቆም ደግሞ ክብደት ብዜት specific latent heat ነው።

ተጠንቀቁ

ተማሪዎች በመቅለጥና በመፍላት ደረጃ ላይ የሙቀት ለውጥ ያለበትን ቀመር ይጠቀማሉ። 0.5 ኪሎ ግራም በረዶን በ0 °C ወደ ውኃ በ0 °C ለመቀየር የሚያስፈልገው ኃይል ሲጠየቅ የሙቀት ለውጥ ይፈልጋሉ፤ አያገኙም፤ ወይ ዜሮ ይጽፋሉ ወይም ራሳቸው ይፈጥራሉ። መቅለጥ ምንም የሙቀት ለውጥ የለውም፦ ክብደት ብዜት latent heat of fusion ሲሆን 167 000 ጁል ይሆናል። በ heating curve ላይ በሚያዘነብሉት ክፍሎች የሙቀት ለውጥ ቀመሩን፣ በጠፍጣፋዎቹ ደግሞ የ latent heat ቀመሩን ተጠቅመህ ደምር። ሌላው ስህተት C እና c መቀያየር ነው። ትልቁ C የአንድን አካል ብቻ የሚመለከት ሲሆን መለኪያውም J/K ነው፤ ትንሹ c ግን የቁሱ ሲሆን መለኪያው J/(kg K) ነው፤ በሠንጠረዥ የሚገኘውም ትንሹ c ነው።

ተመሳሳይ ትምህርት በሌሎች ክፍሎች

ፈተና ካለፈው ክፍል የተማሩትን መጠየቁን አያቆምም። የእነዚያ ክፍሎች ካርዶችም እዚህ አሉ።

የ9ኛ ክፍል ሌሎች ትምህርቶችዎ

በዚህ ክፍል እስካሁን ካርድ ያላቸው ሌሎች ትምህርቶች በሙሉ።

ተማሪዎች የሚጠይቋቸው ጥያቄዎች

የ9ኛ ክፍል ፊዚክስ ካርዶች ምን ይሸፍናሉ?: ከአገር አቀፉ መጽሐፍ 7 ምዕራፎች የተወሰዱ 37 ካርዶች፦ ፊዚክስ እና የሰው ልጅ ማህበረሰብ፣ ፊዚካዊ መጠኖች፣ እንቅስቃሴ በቀጥታ መስመር፣ ኃይል፣ ሥራ፣ ኢነርጂ እና ፓወር፣ ቀላል ማሽኖች፣ ሜካኒካል ኦስሌሽን እና ድምፅ እና ቴምፕሬቸር እና ቴርሞሜትሪ። እያንዳንዱን ምዕራፍ በገጹ ላይ አንድ ካርድ በአንድ ጊዜ መውሰድ ይችላሉ።
በ9ኛ ክፍል አገር አቀፍ ፈተና አለ?: የለም። ኢትዮጵያ አገር አቀፍ ፈተና የምትሰጠው በ6ኛ፣ በ8ኛና በ12ኛ ክፍል ብቻ ነው። እነዚህ ካርዶች ለትምህርት ቤትዎ ፈተናዎች፣ እንዲሁም ከጥቂት ዓመታት በኋላ ለሚመጣው አገር አቀፍ ፈተና ናቸው።
እነዚህ ካርዶች ከየት መጡ?: ለዚህ ክፍል ከተዘጋጀው የትምህርት ሚኒስቴር መጽሐፍ፣ ከGrade 9 Physics ተቀድተዋል። ከዚያም ምዕራፉን ማየት የማይችል ሁለተኛ ማጣሪያ እያንዳንዱን ቀመር፣ ቋሚ ቁጥርና የሠንጠረዥ ረድፍ እንደገና ያሰላል፤ ማጣሪያው ማረጋገጥ ያልቻለውን ሁሉ ሳያወጣ ይይዘዋል።
ይህ ነጻ ነው?: አዎ። እዚህ ያለው እያንዳንዱ ካርድ በነጻ ይነበባል፤ ለኅትመት የተዘጋጀውም ሉህ በነጻ ይወርዳል። ሁለቱም መለያ አይጠይቁም።
ይህ ለመጨረሻ ጊዜ የተረጋገጠው መቼ ነው?: 6 ሴፕቴምበር 2026። ካርዶች ምዕራፍ በምዕራፍ ይመጣሉ፤ ከእያንዳንዱ በታች ያለው መስመር ያ ካርድ ለመጨረሻ ጊዜ የተነበበበትን ቀን ይናገራል።

ያጥኑ፣ ከዚያም ራስዎን ይፈትኑ

ተማሪ እነዚህን ካርዶች ወደ መልመጃ ጥያቄዎች ይለውጣቸዋል፣ እየሠሩ ያርማቸዋል፤ ያልገባዎትንም የሚያብራራ የAI አስተማሪ አለ።

በነጻ ይጀምሩ