Kaardiiwwan Teeknooloojii Odeeffannoo kutaa 9 maal haguugu?

Kitaaba biyyaalessaa keessaa boqonnaawwan 6 irraa kaardii 26: Gurmaa'ina Faayilii, Netwoorkii Kompiitaraa, Sooftiweerii Aplikeeshinii, Image Processing fi Maltimeediyaa, Nageenya Odeeffannoofi Kompiitaraa fi Bu'uuraalee Piroogiraamiingii. Boqonnaa kamiyyuu fuuluma kana irratti kaardii tokkoon tokkoon fudhachuu dandeessa.

Kutaa 9 keessatti qormaanni biyyaalessaa ni jiraa?

Hin jiru. Itoophiyaan qormaata biyyaalessaa kan kennitu kutaa 6, kutaa 8 fi kutaa 12 qofaafi. Kaardiiwwan kunneen qormaata mana barumsaa keetiif, akkasumas qormaata biyyaalessaa waggaa muraasa booda dhufuuf oolu.

Kaardiiwwan kunneen eessaa dhufan?

Kitaaba Ministeera Barnootaa kutaa kanaaf qophaa'e, Grade 9 Information Technology irraa fudhataman. Achumaan marsaan lammaffaa boqonnicha arguu hin dandeenye foormulaa, lakkoofsa dhaabbataa fi tarree gabatee tokkoon tokkoon irra deebi'ee shallaga; wanta inni mirkaneessuu hin dandeenye osoo hin ba'in qaba.

Eeyyee. Kaardiin as jiru hundi bilisaan dubbifama; waraqaan maxxansaaf qophaa'es bilisaan buufama. Lamaanuu herrega hin gaafatan.

Kun yeroo dhumaaf yoom mirkanaa'e?

30 Hagayya 2026. Kaardiiwwan boqonnaa boqonnaadhaan dhufu; sararri tokkoon tokkoon isaanii jalaa yeroo kaardiin sun dhumaaf dubbifame agarsiisa.

Yaadannoo gabaabaa fi kaardii qayyabannaa bilisaa

Teeknooloojii Odeeffannoo kutaa 9

Teeknooloojii Odeeffannoo kutaa 9 Temari irratti kaardii qayyabannaa 26 qaba; boqonnaawwan sirna barnoota biyyaalessaa Itoophiyaatiin qindaa'an. Kaardiin tokkoon tokkoon yeroo seerichi hojjetu, mallattoon isa keessa jiru maal bakka akka bu'u, akkasumas dogoggora barattoonni caalaatti irratti kufan ni ibsa. Bilisaan dubbifamu; herregas hin gaafatan.

26
Kaardii: 6
Boqonnaawwan: 18
Gabatee wabii: Grade 9 Information Technology
Kitaaba: Bilisa
Gatii: 30 Hagayya 2026
Mirkaneeffannaa dhumaa

Hunda26Gabatee wabii18Seera4Dogoggora baratame4

Gurmaa'ina Faayilii

Faayilii Garagalchuu fi Bakka JijjiiruuSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Faayilii tokko baay'isuu ykn gara fooldara biraatti dabarsuuf yeroo barbaaddutti fayyadami.

Of eeggadhu

Copy gochuun faayilii dabalataa uuma. Fooraldara haaraa keessatti koppii tokko qofa yoo barbaadde, Move (Cut fi Paste) fayyadami.

Grade 9 Information Technology, fuula 1-36 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Drive fi DriverDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Kuusaa haardweerii kompiitaraa fi sooftiweerii to'annoo sirna dalagaa adda baasuuf kanatti fayyadami.

Of eeggadhu

Drive fi driver walitti hin makin. Drive meeshaa haardweerii kuusaa yoo ta'u, driver garuu sooftiweerii meeshaan sun sirna dalagaa wajjin akka walqunnamu taasisudha.

Grade 9 Information Technology, fuula 1-36 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Faayilii fi Fooldara BalleessuuSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Faayiloota hin barbaachifne dhabamsiisuuf ykn bakka kuusaa qulqulleessuuf kanatti fayyadami.

Of eeggadhu

Fooldara tokko balleessuun faayilootaa fi fooldaroota xiqqoo keessa jiran hunda dhabamsiisa. Faayiloota sirnaa local disk keessaa balleessuun hojii kompiitaraa miidha.

Grade 9 Information Technology, fuula 1-36 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Qaxxaamuraa Bulchiinsa Faayilii WindowsGabatee wabiiWin + E · Ctrl + C · Ctrl + X · +3

Qaxxaamuraa Kiiboodii	Hojii
Win + E	File Explorer banuu
Ctrl + C	Item filatame Copy gochuu
Ctrl + X	Item filatame Cut gochuu (sochoosuu)
Ctrl + V	Item Paste gochuu
F2	Item filatame Rename gochuu
Shift + Delete	Item dhaabbataan Delete gochuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Windows File Explorer keessatti faayilootaa fi fooldaroota saffisaan bulchuuf qaxxaamuroota kiiboodii kanatti fayyadami.

Of eeggadhu

Shift + Delete cuqaasuun faayilii gara Recycle Bin osoo hin ergin guutummaatti balleessa.

Grade 9 Information Technology, fuula 1-36 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Netwoorkii Kompiitaraa

Walgiddugala Saaxila Client-Server fi Peer-to-PeerGabatee wabiiCentral Server · Security · Node Roles · +1

Amala	Saaxila Client-Server	Saaxila Peer-to-Peer
Central Server	Dedicated server qabeenya (resources) bulcha	Dedicated server hin qabu, peers hundi walqixa
Security	Server irratti security olaanaa giddugaleeffate	Security share-level trust-based ta'e
Node Roles	Clients ni gaafatu (request), server ni deebisa (responds)	Node hundi request gochuus deebisuunis (respond) ni danda'a
Cost fi Scale	Baasii guddaa, networks gurguddoof tasgabbaa'aa kan ta'e	Baasii salphaa, nodes 10 yoo caalan rakkisaa dha

Yoom akka itti fayyadamtu

Mootela qabeenya bulchuu, nageenyaafi sadarkaa saaxilaa walbira qabuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Peer-to-peer keessatti kompiitarri hundi dataa isaatiif itti gaafatamaadha, client-server keessatti garuu server irratti jiddugaleessa ta'a.

Grade 9 Information Technology, fuula 37-71 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Hojii Hub, Switch fi Router Walitti FaallessuuDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Meeshaaleen saaxilaa akkamitti dataa akka dabarsaniifi teessoo akka fayyadaman adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Hub daataa kompiitaroota hundumaaf tamsaasa. Switch teessoo qaamaatti fayyadamee gara qondaala barbaadame qofatti erga. Router ammoo saaxiloota adda addaa routing table fayyadamee walqunnamsiisa.

Grade 9 Information Technology, fuula 37-71 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Meeshaalee Saaxilaa GiddugaleessaaGabatee wabiiNIC · Repeater · Switch · +2

Meeshaa	Gahee Saaxilaa	Amala Hojii
NIC	computer gara network mediumtti walqunnamsiisa	physical port yookiin wireless antenna of keessaa qaba
Repeater	signals dadhabaa haaromsa akkasumas ni cimsa	noise qulqulleessuun fageenya network dheeressa
Switch	devices LAN keessa jiran walqunnamsiisa	packets forward gochuuf physical address table fayyadama
Router	networks garaagaraa wal hin fakkaanne walqunnamsiisa	route filatamaa argachuuf routing table fayyadama
WAP	wireless devices gara wired LANtti walqunnamsiisa	radio signals Wi-Fi yookiin Bluetooth fayyadama

Yoom akka itti fayyadamtu

Hojii meeshaalee dataa qindeessan, dabarsan yookiin haaromsan adda baasuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Switch LAN tokko uuma, garuu saaxiloota adda addaa walqunnamsiisuuf Router barbaachisaadha.

Grade 9 Information Technology, fuula 37-71 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Ramaddii Saaxilaa Bal'ina BakkaatiinGabatee wabiiPAN · LAN · MAN · +1

Gosa Saaxilaa	Uwwisa Bakkaa	Fakkeenya
PAN	Hanga $10\text{ m}$ tti	Meeshaalee Bluetooth tiin walqabatan
LAN	$10\text{ m}$ hanga $1\text{ km}$ (gamoo ykn campus)	Laboratory mana barumsaa ykn waajjira
MAN	$10\text{ km}$ hanga $100\text{ km}$ (magaalaa guutuu)	Network dameewwan baankii magaalaa guutuu
WAN	$1000\text{ km}$ hanga $10000\text{ km}$ (addunyaa)	Internet

Yoom akka itti fayyadamtu

Gosa saaxilaa fageenyaafi uwwisa lafaatiin adda baasuuf yookiin walbira qabuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Bluetooth fakkeenya PAN ti malee LAN miti. Internet fakkeenya guddaa WAN ti.

Grade 9 Information Technology, fuula 37-71 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Walgiddugala Tooppooloojiiwwan SaaxilaaGabatee wabiiBus · Star · Ring · +1

Tooppooloojii	Caasaa Qaamaa	Faayidaa Guddaa	Bakka Miidhaan Itti Dhuful
Bus	backbone cable dheeraa tokkicha	Baasii xiqqaa fi cabling xiqqaatti fayyadama	backbone irratti citiinsi uumamu network guutuu hojiin ala taasisa
Star	switch giddugaleessaa wajjin dedicated link qabaachuu	Fault tolerant kan ta'ee fi install gochuuf salphaa	Kufaatiin switch giddugaleessaa node hundumaa hojiin ala taasisa
Ring	Ollaa walitti aanan lamaan wajjin loop geengoo ta'e	fault isolation salphaa	Kufaatiin node tokkoo ring guutuu hojiin ala taasisa
Mesh	node hunda wajjin direct point-to-point link qabaachuu	Hunda caalaa secure fi fault tolerant kan ta'e	Baay'ee qaaliifi cabling walxaxaa qabaachuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Tooppooloojiiwwan saaxilaa caasaa, faayidaafi miidhaadhaan walbira qabuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Tooppooloojii Star keessatti kabaalli tokko yoo cite kompiitaruma sana qofa miidha, garuu switch jiddugaleessaa yoo dhabame guutummaan saaxilaa cufama.

Grade 9 Information Technology, fuula 37-71 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Sooftiweerii Aplikeeshinii

Ooppireetaroota Herregaa ExcelGabatee wabii+ · - · * · +3

Ooppireetara	Hojii	Fakkeenya Foormulaa	Firiin
+	Addition	= $3+3$	$6$
-	Subtraction	= $3-3$	$0$
*	Multiplication	= $3*3$	$9$
/	Division	= $3/3$	$1$
^	Exponentiation	= $3^3$	$27$
%	Percent	$30\%$	$0.3$

Yoom akka itti fayyadamtu

Wardii Excel keessatti foormulaa herregaa ijaaruuf gargaara.

Of eeggadhu

Foormulaan hundi mallattoo wal-qixxaa (=) jalqabuu qaba, ta'uu baannaan Excel akka barruutti fudhata.

Grade 9 Information Technology, fuula 72-144 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Maloota Saqaa Keeyyataa Word KeessattiGabatee wabiiFirst-line indent marker · Hanging indent marker · Left indent marker · +1

Mala Saquu	Hojii
First-line indent marker	Indent sarara jalqabaa paragraph tokkoo sirreessa
Hanging indent marker	Sarara jalqabaa malee sararoota paragraph tokko keessa jiran hunda sirreessa
Left indent marker	First-line fi hanging indent markers waliin sochoosa
Tab key	Paragraph tokko kan duraan jiru indent gochuuf malli hunda caalaa saffisaa ta'e

Yoom akka itti fayyadamtu

Fageenya barruun sarara qarqaraa irraa qabu murteessuuf gargaara.

Of eeggadhu

Mallattoo Left indent sochoosuun First-line fi Hanging indent waliin sochoosa.

Grade 9 Information Technology, fuula 72-144 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Ilaalchawwan Dhiheessaa PowerPointGabatee wabiiNormal View · Slide Sorter View · Notes Page View · +1

Gosa Ilaalchaa	Hojii Guddaa
Normal View	slides, thumbnails fi speaker notes uumuu fi gulaaluu
Slide Sorter View	slide thumbnails fayyadamuun tartiiba jijjiiruu, dhoksuu fi timing qindeessuu
Notes Page View	Tokkoon tokkoo slide tiif notes fuula guutuu uumuu fi print gochuu
Reading / Slide Show View	presentation daawwattootaaf full-screen irratti agarsiisuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo waraqaa dhiheessaa qopheessitu, gurmeessitu ykn dhiheessitu haala hojii jijjiiruuf fayyada.

Of eeggadhu

Isilaayidonni Slide Sorter keessatti dhokatan faayila keessatti ni taa'u garuu yeroo dhiheessaa hin mul'atan.

Grade 9 Information Technology, fuula 72-144 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Qabannoo Seelii Relative fi AbsoluteSeera

Yoom akka itti fayyadamtu

Foormulaan yeroo garagalfamu akka bakka jijjiiruuf relative (fkf. A1), yoo dhaabbataa ta'uu qabu immoo absolute (fkf. $A$ 1) fayyadami.

Of eeggadhu

Mallattoo doolaaraa ($) ykn qabduu F4 dagachuun yeroo fill handle harkisan seeliin akka jijjiiramu godha.

Grade 9 Information Technology, fuula 72-144 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Ajajoota Hiriira Keeyyataa WordGabatee wabiiLeft Alignment · Center Alignment · Right Alignment · +1

Hiriira	Qaxxaamura Kiibordii	Hojii
Left Alignment	Ctrl + L	Barruu sarara margin bitaa irratti walqixxeessee toora galcha
Center Alignment	Ctrl + E	Mata dureewwaniif barruu margins gidduutti walakkaa godha
Right Alignment	Ctrl + R	Barruu sarara margin mirgaa irratti walqixxeessee toora galcha
Justification	Ctrl + J	Barruu margins bitaafi mirgaa lachuu irratti walqixxeessee toora galcha

Yoom akka itti fayyadamtu

Barruu Word keessatti hiriira keeyyattootaa fi mata dureewwanii sirreessuuf gargaara.

Of eeggadhu

Center alignment mata dureewwaniif malee keeyyata dheeraaf hin fayyadu.

Grade 9 Information Technology, fuula 72-144 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Image Processing fi Maltimeediyaa

Hanqinaalee Suuraa Baratamoo fi Sirreeffama IsaaniiGabatee wabiiRed Eye · Hot Spot · Underexposure · +1

Hanqina	Sababa	Mala Sirreeffama Photoshop
Red Eye	Camera flash kallattiin lens gubbaatti yemmuu argamu	Healing Brush jalatti Red Eye Tool
Hot Spot	Flash gogaa ykn dirra calaqqisu irratti yemmuu calaqqisu	Clone Stamp Tool gara Darken blend mode tti saagame
Underexposure	Flash malee mana keessatti footoo kaasuu	Duplicate layer (Ctrl + J) gochuu fi Exposure sirreessuu
Dull Colors	Color intensity qallaa ykn gadi aanaa ta'e	Hue/Saturation adjustment layer

Yoom akka itti fayyadamtu

Hanqinaalee ifaan ykn 'flash' kaameraatiin dhufan adda baasuufi furmaata isaanii filachuuf fayyadamaa.

Of eeggadhu

'Hot spot' balleessuuf yeroo Clone Stamp fayyadamtan, 'Blend Mode' gara Darken jijjiiruu qabdu፡ kunis pikseleeyyii ifan qofa akka jijjiiru taasisa.

Grade 9 Information Technology, fuula 145-191 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Dogoggora Kilippiingii Histogiraamii 'Levels' KeessattiDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Yeroo 'Levels adjustment layer' keessatti islaayidaroota gurraacha, daalacha ykn adii sochoostan ilaalaa.

Of eeggadhu

Islaayidarii gurraacha ykn adii daangaa daataa histogiraamii dabarsee harkisuun kilippiingii uuma. Kunis bal'ina gaaddisaa fi ifaa guutummaatti balleessa.

Grade 9 Information Technology, fuula 145-191 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Mala Suuraa Qaruu PhotoshopGabatee wabiiUnsharp Mask · Smart Sharpen · High Pass Filter

Mala Qaruu	Qindaa'inoota Ijoo	Hojimaata Bu'uuraa
Unsharp Mask	Amount, Radius (0.3 hanga 0.5), Threshold	Edges adda baasuuf blurry mask hir'isa, sana booda edge contrast dabala
Smart Sharpen	Amount (150% irraa eegali), Radius (1 hanga 2)	Too'annoo Noise Reduction kan of keessaa qabuun edge sharpness fooyyessa
High Pass Filter	Radius (2 hanga 5), Blend Mode (Overlay, Soft Light)	Edges gara gray layer irratti baasa akkasumas contrast isa jalqabaa waliin mastaa

Yoom akka itti fayyadamtu

Qarqara suuraa fi iftoomina dabaluuf mala qaruu sirrii filachuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Calaltuu High Pass fayyadamuun dura suuraan akka hin miidhamneef 'layer' gara 'Smart Object'tti jijjiiruu qabdu.

Grade 9 Information Technology, fuula 145-191 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Gareewwan Meeshaalee PhotoshopGabatee wabiiSelection · Crop and Slice · Retouching · +2

Garee	Meeshaalee	Hojii Ijoo
Selection	Move, Lasso, Object Selection	Objects yookiin layers filata, adda baasa, akkasumas sochoosa
Crop and Slice	Crop Tool, Slice	Kutaalee alaa hin barbaachifne kutee balleessa
Retouching	Spot Healing Brush, Clone Stamp	Hanqinoota balleessa akkasumas kutaalee keessaa pixels sample godha
Painting	Brush, Gradient, Eraser	Strokes, color transitions hojiirra oolcha, yookiin pixels haqaa
Navigation	Hand, Zoom	Ilaalcha qajeelcha akkasumas naannoowwan pixel murtaa'an guddisee agarsiisa

Yoom akka itti fayyadamtu

Garee meeshaa gulaallii suuraa sirrii ta'ee fi faayidaa isaa adda baafachuuf itti fayyadamaa.

Of eeggadhu

Barri meeshaa durtiidhaan meeshaa tokko qofa agarsiisa. Meeshaalee dhokatan argachuuf meeshicharratti 'right click' godhaa ykn xiyya xiqqoo cuqqaalaa.

Grade 9 Information Technology, fuula 145-191 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Nageenya Odeeffannoofi Kompiitaraa

Sadaffoo Nageenyaa CIAGabatee wabiiConfidentiality · Integrity · Availability

Qajeelfama	Hiika	Fakkeenya Sarbamaa
Confidentiality	Data access qaama heyyamameef qofatti daangessuu	Namni heyyama hin qabne bu'aa qormaataa dubbisuu
Integrity	Dataan amansiisaa, sirrii fi dogoggoraan kan hin jijjiiramne ta'uu mirkaneessuu	Heyyama malee qabxii barattootaa jijjiiruu
Availability	Systems fi dataan yeroo barbaadamanitti argamuu danda'uu isaanii mirkaneessuu	Tajaajila baankii kan dhaabsisu DoS attack

Yoom akka itti fayyadamtu

Ulaagaalee nageenya kompiitaraa qindeessuu fi sirni tokko iccitummaa, amanamummaa yookiin argamummaa eeguu isaa madaaluuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Iccitummaa fi amanamummaa walitti hin makiin. Iccitummaan ilaaluu hayyama hin qabne dhorka, amanamummaan immoo jijjiirraa hayyama hin qabne ittisa.

Grade 9 Information Technology, fuula 192-216 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Weerarawwan Saayibarii BeekamooGabatee wabiiDenial of service (DoS) · Phishing · Man in the middle · +3

Gosa Weeraraa	Mala Itti Raawwatu
Denial of service (DoS)	Fayyadamtoota seera qabeeyyii danquuf xiyyeeffannoowwan gaaffiileen guuta
Phishing	Daataa hatuuf imeelota sobaa kanneen madda amansiisaa irraa ergaman fakkaatan erga
Man in the middle	Qunnamtii qaamolee lama gidduu jiru jidduutti qabachuun daataa hata
Eavesdropping	Daataa unencrypted ta'e kan open networks keessa darbu qoratee basaasa
SQL injection	Website gargaaramuun gara database SQL query tti galtee hayyama hin qabne dabarsa
Social engineering	Fayyadamtoota gowwoomsee daataa akka kennaniif haala hawaasummaa bifa qindaa'een uuma

Yoom akka itti fayyadamtu

Malleen weerara saayibarii adda addaa gaaffii keessatti ibsaman adda baasuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Phishing ergaawwan sobaa fayyadama, Eavesdropping garuu odeeffannoo networkii banaa irratti darbu kallattiin qabachuu dha.

Grade 9 Information Technology, fuula 192-216 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Miidhaawwan Weeraraa TorbaGabatee wabiiOodeeffannoo barbadeessuu yookiin dhabuu · Oodeeffannoo mancaasuu · Tajaajiloota hatuu · +4

Ramaddii Miidhaa	Hiika
Oodeeffannoo barbadeessuu yookiin dhabuu	Caccabuu hardware yookiin data guutumaan guutuutti dhabuu
Oodeeffannoo mancaasuu	Files yookiin records kuufaman hayyama malee jijjiiruu
Tajaajiloota hatuu	Resources computer yookiin network hayyama malee fayyadamuu
Fayyadama seeraan alaa	Dalagaalee system idilee gocha seeraan alaa yookiin miidhaa qabuuf fayyadamuu
Oodeeffannoo saaxiluu	Data dhuunfaa namoota hayyama hin qabneef dabarsee kennuu
Fayyadama dhowwachuu	Fayyadamtoota hayyama qabaniif access hir'isuu yookiin dhorkuu
Privilege ol guddisuu	Access rights fayyadamaa ol'aanaa argachuuf hanqina system fayyadamuu

Yoom akka itti fayyadamtu

Miidhaawwan weerara nageenya kompiitaraa irraa dhufan ramaddiiwwan torban keessatti adda baasuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Elevation of privilege eeyyama ol'aanaa hin heyyamamne argachuu yoo ta'u, theft of services immoo eeyyama qaban kaayyoo hin heyyamamneef oolchuu dha.

Grade 9 Information Technology, fuula 192-216 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Seera Nageenyaa 90 10Seera

Yoom akka itti fayyadamtu

Nageenya kompiitaraa keessatti qooda amala namaa fi meeshaalee teeknikaa walbira qabuun ibsuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Dhibbeentaan 90 gocha sirrii fayyadamaa irratti kan hundaa'u ta'uu fi 10% qofti eegumsa teeknikaa ta'uu yaadadhu.

Grade 9 Information Technology, fuula 192-216 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Gosoota MalwareGabatee wabiiVirus · Worm · Trojan horse · +5

Gosa Malware	Amala Ijoo
Virus	Hojii program jijjiiruuf of baay'isa
Worm	Program of danda'ee network devices fayyadamuun faalu
Trojan horse	Hatuuf yookiin miidhaa geessisuuf program sirrii fakkaatee of dhoksa
Spyware	Iccitiidhaan sochiiwwan fi odeeffannoo fayyadamaa hordofa
Ransomware	System files cufa akkasumas gadhiisuuf kaffaltii gaafata
Key logger	Credentials hatuuf tuqaa keyboard waraaba
Adware	Software beeksisaa kan meeshalee suutessuu yookiin balaawwan fe'uu danda'u
Botnets	Network maashinoota faalamanii kanneen attacker fagoodhaa to'atu

Yoom akka itti fayyadamtu

Gosoota sooftiweerii miidhaa geessisan akkaataa itti daddarbanii fi hojjetaniin adda baasuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Worm sagantaa of danda'ee networkii keessa faca'udha, garuu vaayirasiin baay'achuuf sagantaa keessummeessu barbaada.

Grade 9 Information Technology, fuula 192-216 irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Bu'uuraalee Piroogiraamiingii

Dogoggora Murtoo fi Irra-deddeebiiDogoggora baratame

Yoom akka itti fayyadamtu

Caasaalee to'annoo yaasisaa fi algoorizimii keessatti adda baasuuf itti fayyadami.

Of eeggadhu

Boci daayimandii qofaa isaa murtoo agarsiisa. Irra-deddeebii kan ta'u yoo sararri yaasisaa gara duubatti deebi'e qofaadha.

Grade 9 Information Technology, fuula 217 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Tarkaanfilee Rakkoo HiikuuGabatee wabii1 · 2 · 3 · +1

Sadarkaa	Mala Waliigalaa Polya	Fooyya'iinsa Saayinsii Kompiitaraa
1	Rakkoo hubachuu	Rakkoo hubachuu
2	Karoora baafachuu	algorithm qopheessuu
3	Karoora hojiirra oolchuu	program barreessuu
4	Irra deebiin ilaaluu fi babal'isuu	program qoruu

Yoom akka itti fayyadamtu

Sadarkaalee sirnaawaa rakkoolee kompiitaraa hiikuuf yeroo qopheessitutti itti fayyadami.

Of eeggadhu

Sadarkaa 2ffaa algoorizimii osoo hin baasin dura gara koodii barreessuutti hin darbin.

Grade 9 Information Technology, fuula 217 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Mala Gubbaa-gara-jaleetti fi Jalaa-gara-oliittiGabatee wabiiTop-down · Bottom-up

Mala	Eegalsiisa	Tooftaa Ijoo
Top-down	Rakkoo guddaa waliigalaa	Rakkoo guddaa gara modules xixinnoo salphaatti to'atamaniitti qoqqooda
Bottom-up	Modules xixinnoo dhuunfaa	Program guutuu ijaaruuf modules bu'uuraa jiran walitti qindeessa

Yoom akka itti fayyadamtu

Piroogiraamota walxaxaa ta'an deezayinii gochuuf tooftaa filachuu yeroo barbaaddutti itti fayyadami.

Of eeggadhu

Gubbaa-gara-jaleetti rakkoo guddaa gara xixiqqootti caccabsa, jalaa-gara-oliitti immoo kutaalee xixiqqoo walitti qindeessa.

Grade 9 Information Technology, fuula 217 irraa eegalee irraa qophaa'e; osoo hin ba'in dura yeroo lama mirkanaa'e

Barnoonni kun kutaawwan biroo keessatti

Qormaanni waan kutaan gadii barsiise gaafachuu hin dhiisu. Kaardiiwwan kutaawwan sanaas as jiru.

Barnoota kutaa 9 kan biroo

Kutaa kana keessaa wanti hanga ammaatti kaardii qabu hundi.

Gaaffii barattoonni gaafatan

Kaardiiwwan Teeknooloojii Odeeffannoo kutaa 9 maal haguugu?: Kitaaba biyyaalessaa keessaa boqonnaawwan 6 irraa kaardii 26: Gurmaa'ina Faayilii, Netwoorkii Kompiitaraa, Sooftiweerii Aplikeeshinii, Image Processing fi Maltimeediyaa, Nageenya Odeeffannoofi Kompiitaraa fi Bu'uuraalee Piroogiraamiingii. Boqonnaa kamiyyuu fuuluma kana irratti kaardii tokkoon tokkoon fudhachuu dandeessa.
Kutaa 9 keessatti qormaanni biyyaalessaa ni jiraa?: Hin jiru. Itoophiyaan qormaata biyyaalessaa kan kennitu kutaa 6, kutaa 8 fi kutaa 12 qofaafi. Kaardiiwwan kunneen qormaata mana barumsaa keetiif, akkasumas qormaata biyyaalessaa waggaa muraasa booda dhufuuf oolu.
Kaardiiwwan kunneen eessaa dhufan?: Kitaaba Ministeera Barnootaa kutaa kanaaf qophaa'e, Grade 9 Information Technology irraa fudhataman. Achumaan marsaan lammaffaa boqonnicha arguu hin dandeenye foormulaa, lakkoofsa dhaabbataa fi tarree gabatee tokkoon tokkoon irra deebi'ee shallaga; wanta inni mirkaneessuu hin dandeenye osoo hin ba'in qaba.
Kun bilisaa?: Eeyyee. Kaardiin as jiru hundi bilisaan dubbifama; waraqaan maxxansaaf qophaa'es bilisaan buufama. Lamaanuu herrega hin gaafatan.
Kun yeroo dhumaaf yoom mirkanaa'e?: 30 Hagayya 2026. Kaardiiwwan boqonnaa boqonnaadhaan dhufu; sararri tokkoon tokkoon isaanii jalaa yeroo kaardiin sun dhumaaf dubbifame agarsiisa.

Qayyabadhu; ergasii of qori

Temari kaardiiwwan kana gara gaaffii shaakalaatti jijjiira; utuu hojjettuu ni sirreessa; wanti si hin galinis barsiisaa AI tiin ni ibsama.

Bilisaan jalqabi